سوسک چهارنقطه‌ای حبوبات (Callosobruchus maculatus؛ Coleoptera: Chrysomelidae) آفت کلیدی انباری حبوبات در مناطق گرمسیری مانند ایران است که تا ?? درصد خسارت در ذخیره‌سازی وارد می‌کند. خسارت شامل کاهش وزن بذر، سوراخ شدن و آلودگی ثانویه است. کاربرد حشره‌کش‌های شیمیایی مانند مالاتیون و تیامتوکسام در انبار با چالش‌هایی مانند مقاومت آفات و آلودگی محیطی مواجه‌اند. بنابراین برای کاهش مصرف این حشره کشها، مدیریت تلفیقی آفات (IPM) با قارچ‌های بیمارگر حشرات (EPF) مانند Beauveria bassiana و Metarhizium anisopliae پیشنهاد می‌شود. این قارچ‌ها از طریق نفوذ به کوتیکول و تولید آنزیم‌های تخریب‌کننده، آفت را کنترل می‌کنند، اما اثر آهسته آن‌ها نیاز به ترکیب با حشره‌کش‌ها دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی کارایی مجزای قارچ بیمارگر حشرات Metarhizium anisopliae (جدایه‌ی مورد استفاده) و دو حشره‌کش پرمصرف تیامتوکسام (از گروه نئونیکوتینوئیدها) و مالاتیون (از گروه ارگانوفسفره‌ها)، و بررسی نوع برهمکنش آن‌ها در شرایط آزمایشگاهی بر روی حشرات بالغ C. maculatus انجام گرفت. پس از تعیین دوزهای کم کشنده و کشنده   و سایر پارامترهای سم‌شناسی با استفاده از مدل پروبیت (Probit) برای ترکیبات تکی، تاثیر کاربرد همزمان قارچ با دوزهای زیرکشنده حشره‌کش‌ها مورد بررسی قرار گرفت. برای ارزیابی نوع اثر ترکیبی (هم‌افزایی، جمعی یا متضاد)، از روش‌های تحلیلی مانند عامل سم‌افزایی (CTC) و مدل‌های تحلیلی هم‌زمان استفاده گردید. روش‌شناسی آزمایشگاهی شامل   استفاده از جدایه‌های قارچ بومی ایران، پرورش آفت روی نخود (دمای ?? درجه سانتی‌گراد، رطوبت ?? درصد)، زیست سنجی با با غلظت‌های مختلف، و تحلیل آماری هم‌افزایی بود. نتایج نشان داد جدایه‌های منتخب قارچ‌ها ویرولانس بالایی دارند؛ B. bassiana و M. anisopliae مرگ‌ومیر آفت را تا ??-?? درصد در غلظت‌های ???-??? کنیدیوم/میلی‌لیتر ایجاد کردند. حشره‌کش‌ها در روش تیمار بذر با LD50 پایین‌تر برای تیامتوکسام موثرتر بودند،. از جنبه سازگاری: دوزهای کم کشنده حشره‌کش‌ها (LD25) تاثیر منفی کمی بر رشد میسیلیوم (کاهش ??-?? درصد)، اسپورزایی (کاهش ?? درصد) و زنده‌مانی کنیدیوم‌ها (??-?? درصد حفظ) داشتند، اما در این زمینه مالاتیون سازگارتر از تیامتوکسام بود. از جنبه اختلاط دوزهای کم کشنده و کشنده حشره کشها با قارچ بیمارگر حشرات نتایج نشان داد: ترکیب قارچ با LC25 حشره‌کش‌ها هم‌افزایی ایجاد کرد، مرگ‌ومیر را به ??-?? درصد رساند و زمان کشندگی را از ?-?? روز به ?-? روز کاهش داد. برهمکنش تیامتوکسام در دوز کم کشنده   با قارچ   M. anisopliae قوی‌ترین اثر سم‌افزایی را ایجاد کرد. این نتیجه نشان می‌دهد که دوز بسیار کم تیامتوکسام (حدود یک‌چهارم دوز کشنده پنجاه درصد)، توان قارچ را برای کشتن آفت بیش از سه برابر افزایش داده است. این نوع هم‌افزایی احتمالاً به دلیل مکانیسم نئونیکوتینوئیدها در تضعیف سیستم ایمنی حشره و تسهیل نفوذ ریسه قارچ است. جدایه‌های بومی کارآمدند و اختلاط مصرف سم را ??-?? درصد کاهش می‌دهد، مقاومت را مدیریت کرده و محیط را حفظ می‌کند. هم‌افزایی به دلیل تضعیف کوتیکول توسط حشره‌کش‌ها و نفوذ آسان‌تر قارچ است. مقایسه با مطالعات مشابه (مانند Ozdemir et al., 2020) نشان‌دهنده برتری جدایه‌های بومی ایران است. چالش‌ها شامل پایداری قارچ در رطوبت پایین انبار و نیاز به فرمولاسیون‌های تجاری است. پیشنهاد: آزمون‌های میدانی و ترکیب با عوامل دیگر IPM برای کاربرد گسترده در انبارهای ایران. این پژوهش پایه‌ای برای فرمولاسیون‌های ترکیبی بیولوژیکی-شیمیایی فراهم می‌کند تا امنیت غذایی و کشاورزی پایدار تقویت شود.    کلیده واژه ها:   مالاتیون، تیامتوکسام، سمیت، اختلاط ، سینرژیسم، آنتاگونیسم و شایستگی قارچ، مدیریت تلفیقی آفات

   این مطالعه با هدف بررسی دینامیک حساسیت فرانسلی و کارایی زیستی باکتری Bacillus thuringiensis زیرگونه kurstaki (Bt) در کنترل لاروهای سن سوم کرم غوزه پنبه (Helicoverpa armigera) طی چهار نسل متوالی انجام شد. آزمایش‌های زیست‌سنجی با اعمال غلظت‌های مختلف باکتری Bt طی نسل‌های مختلف شامل اولین نسل یانسل مرجع (F0) و نتاج متوالی حاصل   (F1وF2وF3) نشان داد که درصد مرگ و میر تجمعی و شاخص‌های حساسیت آفت به باکتری (مانند مقادیر LC50، نرخ مقاومتRR ، نسبت دوزهای کشند) به طور قابل توجهی در نسل‌های بعدی کاهش می‌یابد. نسل مرجع و نسل اول بیشترین حساسیت را به اسپور و کریستالهای باکتری Bt داشتند، اما طی اعمال فشار انتخابی مداوم، نرخ توسعه مقاومت در نسل دوم به طور معنادار افزایش یافت (RR=2.92) و در نسل سوم به حداکثر خود رسید(RR=7.25).مقدار LT50 طی روزهای پایش بجز چند غلظت بالا در نسل اول در سایر غلظتها و به ویژه در نسل های بعدی هیچگاه به پنجاه درصد کشندگی نرسید. مدل های آماری مختلف برای بررسی روابط بین بین LC50 و LT50 در چهار نسل متوالی (F0 تا F3) از H. armigera تحت تیمار با Bt مورد ارزیابی قرار گرفت تا مدلی که بهترین برازش از داده ها دارد انتخاب شود. نتایج نشان داد همه مدلها همبستگی قوی و مثبت بین LC50 وLT50 را تایید میکنند (r=0.92)، که بیانگر تاخیر معنادار در زمان مرگ لاروها با افزایش مقاومت یا کاهش حساسیت لاروهای آفت تحت فشار انتخابی است. مدل رگرسیون غیرخطی توانی (R²=0.89) و مدل تعمیم‌یافته خطی با توزیع گاما (Deviance explained=85%) نشان دادند که رابطه متغییرهای وابسته و مستقل مورد مقایسه به خوبی قابل مدل‌سازی است. این یافته‌ها تاکید می‌کنند که کاربرد مکرر Bt بدون استراتژی‌های مدیریت مقاومت نظیر استفاده از مناطق پناهگاه (refugia)، موجب بروز مقاومت سریع و کاهش اثر کنترل زیستی می‌شود. لذا، مدیریت مزرعه شامل تناوب حشره‌کش، ایجاد پناهگاه بدونBt و استفاده از غلظتهای   هدفمند و بالاتر نقش موثری در کنترل پایدار آفت و مدیریت مقاومت دارد. این تحقیق ضمن اثبات تکامل مقاومت فرانسلی در شرایط آزمایشگاهی، بر اهمیت پایش و پیشگیری از توسعه مقاومت ژنتیکی و اپی‌ژنتیکی در جمعیت آفت های کلیدی در شرایط مزرعه و گلخانه‌ای تاکید دارد. کلیدواژه: Bacillus thuringiensis، کرم غوزه پنبه، مقاومت فرانسلی، زیست‌سنجی، نسل‌های متوالی، ، مدل‌سازی آماری، مهار زیستی

چکیده    هدف پژوهش: زنبور پارازیتوئید Habrobracon hebetor (Say) (Hym., Braconidae) یکی از حشرات مفید است که در کنترل زیستی لارو بالپولکداران مورد استفاده قرار می‌گیرد. یکی از چالش‌های اصلی تولیدکنندگان این زنبور، ذخیره‌سازی و حفظ کیفیت آن در طول دوره نگهداری در سرما است، زیرا فرآیند تولید این زنبور و میزبان آن حدود دو ماه به طول می‌انجامد. ذخیره‌سازی بهینه در سرما، علاوه بر جلوگیری از کاهش کیفیت زنبور، دسترسی دائمی به آن را در زمان مناسب و به تعداد کافی فراهم می‌کند. در این مطالعه، تاثیر تغذیه در طول دوره ذخیره‌سازی چهار هفته‌ای در سرما بر میزان مرگ‌ومیر و ویژگی‌های زیستی زنبور H. hebetor مورد بررسی قرار گرفت. روش پژوهش: این مطالعه به روش تجربی و تحت شرایط آزمایشگاهی (پرورش میزبان، لارو شب­پره مدیترانه­ای آرد، ‏‎Ephestia kuhniella Zeller، در دمای 2±27 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 5±65 درصد و در شرایط تاریکی و پرورش H. hebetor در دمای 2±25 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 5±65 درصد و دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی) انجام شد. زنبورهای بالغ هم­سن داخل یخچال (دمای 1±5 درجه سلسیوس) در دو شرایط بدون تغذیه و تغذیه با محلول آب و عسل رقیق (1:5 هر 48 ساعت یکبار) نگهداری شدند و در هر یک از شرایط ذکر شده، حداقل 20 جفت زنبور نر و ماده بالغ هم­سن مورد مطالعه قرار گرفتند. داده­های جمع­آوری شده پس از بررسی نرمال بودن داده­ها با روش One-way ANOVA مقایسه آماری شد و گروه­بندی تیمارها با آزمون Tukey HSD صورت پذیرفت. یافته­ها: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که تغذیه زنبور پارازیتوئید H. hebetor در طول دوره ذخیره‌سازی در سرما، تاثیر مثبتی بر بهبود کیفیت و کارایی این زنبور دارد. به‌طور خاص، تغذیه با محلول آب و عسل رقیق شده، باعث کاهش مرگ‌ومیر، افزایش تخم‌ریزی و بهبود پارازیتیسم زنبورها شد، اما بر نسبت جنسی آن‌ها تاثیری نداشت. نتیجه­گیری: تغذیه در زمان ذخیره سازی زنبور H. hebetor در سرما، می­تواند از تلفات بالای زنبور جلوگیری نموده و افت کیفیت و عدم کارایی زنبور را کاهش دهد. این یافته‌ها می‌تواند به تولیدکنندگان در بهینه‌سازی روش‌های ذخیره‌سازی و حفظ کیفیت زنبورها کمک کند، تا در زمان نیاز، به تعداد زنبور کافی و با کیفیت دسترسی داشته باشند. کلید واژه ها: تغذیه، ذخیره­سازی، زنبور پارازیتوئید، شب­پره مدیترانه­ای آرد، کنتر­ل­زیستی   

کنه(Trombidiformes: Iolinidae)   (McGregor, 1932) Pronematus ubiquitus کنه کوچکی است که قادر است به‌طور چشم‌گیری، جمعیت تعدادی از آفات و بیماری را کنترل کند. این شکارگر اندازه بسیار کوچک و سرعت تحرک فوق‌العاده‌ای دارد. روی سطح برگ برخی گیاهان، تعداد زیادی پرزهای غده‌ای وجود دارد که وجود این پرزها مانع از استقرار و حرکت مناسب شکارگرهایی مانند کنه‌های Phytoseiidae می‌شوند. ولی کنه P. ubiquitus به‌دلیل ویژگی‌های فوق‌الذکر، قادر است به راحتی پشت و روی برگ گیاهان میزبان حرکت کرده و از آفات و عوامل بیماری‌زای سطح برگ تغذیه کند. کاربرد این شکارگر به عنوان یک عامل کنترل بیولوژیک، می‌تواند به میزان قابل توجهی از مصرف آفت‌کش‌های شیمیایی بکاهد. نوسانات جمعیت و الگوی توزیع فضایی کنه‌یP. ubiquitus   روی درختان توت و بوته‌های لوبیا سبز در فصول بهار، تابستان و پاییز سال ???? در شهرستان کرمانشاه مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. نمونه‌برداری‌ها به صورت فواصل منظم و هفتگی صورت گرفت. نمونه‌برداری اولیه با در نظر گرفتن خطای نسبی ??/? با ?? نمونه آغاز شد. در این بررسی برای تعیین الگوی توزیع فضایی کنه‌ی P. ubiquitus، دو روش قانون توان تیلور و شاخص‌ رگرسیونی آیوائو مورد استفاده قرار گرفت. در این مطالعه الگوی توزیع فضایی روی گیاهان مورد مطالعه برای هر دو شاخص از نوع تجمعی به دست آمد. اثر دما و رطوبت نسبی نیز مورد مطالعه قرار گرفت. براساس رگرسیون خطی، نوسانات جمعیت کنه با دما برای لوبیا معنی‌دار نبود ولی برای توت تفاوت معنی‌دار و رابطه‌ی منفی مشاهده شد. همچنین رگرسیون خطی بین رطوبت نسبی و نوسانات جمعیت کنه برای لوبیا معنی‌دار نبود، ولی برای توت رابطه‌‌ی مثبت و معنی‌دار مشاهده شد. مطالعه‌ی نوسانات جمعیت و الگوی توزیع فضایی کنه‌ها می‌تواند به تنظیم برنامه‌های نمونه‌برداری و تخمین جمعیت آن‌ها در مدیریت تلفیقی محصولات مختلف کمک کند.   

درختچه کهور پوشش­ جنگلی غالب در جنوب استان سیستان و بلوچستان است. این درختچه با تولید علوفه دامی، تولید چوب، فضای سبز و مصارف پزشکی کاربرد فراوانی برای مردم بومی این مناطق دارد. فون کنه های مرتبط با درختچه کهور در ایران تا کنون مطالعه نشده است و شناختی از وجود گونه های مفید یا مضر از کنه ها در این منطقه وجود ندارد. در طی   پژوهشی در سال­های 1401 تا 1403 از شاخه و برگ درختان و همچنین خاک سایه انداز درختچه­های کهور در منطقه کنارک استان سیستان و بلوچستان نمونه­برداری هایی جهت جمع آوری فون کنه های مرتبط با کهور صورت گرفت، سپس نمونه­های برای تهیه اسلاید و شناسایی میکروسکوپی به آزمایشگاه انتقال یافتند، در آزمایشگاه نمونه­ها تفکیک و توسط اسید لاکتیک شفاسازی شدند و توسط هویر از آن­ها اسلاید میکرسکوپی تهیه گردید. نمونه­های به دست آمده برحسب خانواده جداسازی شده و توسط کلید معتبر داخلی و خارجی، شناسایی شدند همچنین برخی نمونه­ها جهت تایید برای متخصص مربوطه ارسال گردیدند. در این مطالعه در مجموع 15 گونه متعلق به 12 خانواده و هفت بالا خانواده جمع­آوری و شناسایی شدند که گونه­های جدید برای جهان با علامت (*)، گونه­های جدید برای ایران با (**) و گونه­های جدید برای سیستان و بلوچستان با علامت (***) به شرح زیر آمده است: Superfamily Trtranychoidea Donnadieu, 1857: Family Tetranychidae Donnadieu, 1875: Magdalena   .**, Superfamily Raphignathoidea Kramer, 1877: Family Eupalopselidae Willmann, 1952: Exothoris sp., Family Caligonelidae Grangjean, 1944: Neognayhus eupalopus Meyer & Ueckerman, 1989,*** Molothrognathus mehrnejadi Liang & Zhang, 1977, Family Camerobiidae Southcott, 1957: Neophyllobius sp., Family Raphignathidae Kramer, 1877: Raphignathus zhaoi Hu, Jian & Liang, 1995, Raphignathus sp., Superfamily Tydeoidea Kramer, 1877: Family Tydeidae Kramer, 1877: Neolorryia pandana Baker, 1968,** Lorryia sp.*, Family Iolinidae Pritchard, 1956, Pronematus ubiquitous McGregor, 1932,*** Superfamily Bdelloidea: Family Bdellidae Duge?s, 1834, Spinibdella cronini Baker & Blocker, 1944, Family Cunaxidae Thor, 1902: Cunaxa capreolus Berlese, 1889, Superfamily Erythraeoidea: Family Erythraeidae Oudemans, 1902: Andrevella sp.Superfamily Caeculoidea: Family Caeculidae: Allocaeculus sp. Superfamily Phytoseioidea: Family Phytoseiidae Berlese, 1916: Neoseiulus marginatus.   

3E محافظت شده بر عملکرد، برخی فراسنجه‌های خونی و تخمیر شکمبه‌ای، خصوصیات کمی لاشه و گوارش‌پذیری جیره بره­های پرواری انجام شد. تعداد 24 راس بره­ نر نژاد مهربان 4-3 ماهه­ با میانگین وزن 11/34 کیلوگرم به مدت 70 روز در جایگاه انفرادی در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه گروه و هشت تکرار قرار گرفتند. تیمارهای آزمایشی شامل تیمار شاهد (جیره پایه، بدون مکمل ویتامینی)، گروه دوم   حاوی یک کیلوگرم در تن ویتامین AD3E به روش مخلوط در خوراک و گروه سوم حاوی دو کیلوگرم در تن ویتامین AD3E به روش مخلوط در خوراک بودند. عملکرد رشد به صورت هفتگی، فراسنجه‌های تخمیر شکمبه‌ای   و فراسنجه‌های خون درانتهای دوره اندازه­گیری شدند. نتایج نشان داد مکمل‌کردن جیره با AD3E محافظت شده باعث بهبود افزایش وزن روزانه و ضریب تبدیل خوراک بره‌های نر شد و در تیمار دوم نسبت به شاهد معنی‌دار بود (05/0>P). وزن نهایی بره­های دریافت‌کننده مکمل ویتامینی محافظت شده بالاتر از گروه شاهد بود (05/0>P). افزودن دو کیلوگرم در تن مکمل AD3E به جیره، سبب افزایش اسیدهای چرب فرار، گاز تولیدی، و ماده آلی تجزیه شده در شکمبه نسبت به تیمار شاهد شد (05/0>P). غلظت نیتروژن آمونیاکی در بره­های دریافت‌کننده مکمل AD3E بیشتر بود (05/0>P). گوارش‌پذیری جیره و صفات کمی لاشه تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند. جمعیت پروتوزوآ کل و انتودینینه­ها در بره­های گروه دوم بیشتر از سایرین بود (05/0>P). بره‌های گروه سوم دارای غلظت پروتئین بالاتر و غلظت کلسترول و   LDL پایین‌تری نسبت به گروه‌های آزمایشی دیگر بودند (05/0>P). به طور کلی نتایج این مطالعه نشان داد که استفاده از مکمل ویتامین AD3

   چکیده:    با توجه به اهمیت و نقش درختان در اکوسیستم­های نواحی غربی کشورمان فون کنه­های پیش­استیگما که قسمت مهمی از کنه­های آفت­زای گیاهی و همچنین کنه­های شکارگر را شامل می­شوند مورد مطالعه و تحقیق قرار گرفت. برای رسیدن به این هدف نمونه­برداری­هایی از بهمن 1400 تا بهمن 1401 از شاخ و برگ و خاک و غیره درختان میوه منطقه چرداول انجام و سپس نمونه­ها برای تهیه اسلاید میکروسکوپی به آزمایشگاه انتقال یافت. در این مطالعه در مجموع 20 گونه متعلق به 11 خانواده جمع­آوری و شناسایی شدند که گونه­های شناسایی شده در این مطالعه به شرح ذیل است: Super Family: Tetranychoidea Donnadieu, 1876, Family: Tenuipalpidae Berlese, 1913, Tenuipalpus punicae Pritchard & Baker, 1958 Tenuipalpus granti Sayed, 1946 Family: Tetranychidae Donnadieu, 1875 Oligonychus sp. Tetranychus urticae Koch, 1836 Eotetranychus frosti (M cGrego, 1952) Super Family: Bdelloidea Family: Bdeliidae Duges, 1834 Spinibdella cronini (Baker and Balock, 1944) Family: Cunaxidae Thor, 1902 Cunaxa sp. Coleoscirus simplex (Ewing, 1917) Super Family: Tydeoidea Family: Iolinidae Peritchard, 1956 Neopronematus rapidus  (Kuznetzov, 1972) Neopronematus kamali Darbemamieh-Hajiganbar, 2015 Pronematus ubiquitous (McGregor, 1932) Family: Ereynetidae Oudemans, 1931 Ereynetes sp. Super Family: Raphignathoidea Kramer, 1877 Family: Caligonellidae Grandjean, 1994 Molothrognathus mehrnejadi Liang & Zhang, 2015 Molothrognathus sp. ­ Family: Raphignathidae Kramer, 1877 Raphignathus gracilic (Rack, 1962) Raphignathus sp. Super Family: Erythraeoidea Family: Erythraeidae Oudemans, 1902 Erythraeus sp. Abrolophus sp. Family: Anystidae Oudemans, 1936 Erythracarus pyrrholeucus Hermann, 1804 Super Family: Eupodoidea Family Eupodidae Koch, 1882 Eupodes sp.   

تریپس ارغوان با نام علمی Thrips vulgatissimus Haliday، یکی از گونه­های مستقر روی درختان و درختچه­های ارغوان است. در این تحقیق، علاوه بر بررسی فونستیک تریپس­های مرتبط با ارغوان، تغییرات جمعیت و پراکنش فضایی گونه T. vulgatissimus در تنگه­ی ارغوان، واقع در شهرستان ایلام در سال 1401-1402 مورد مطالعه قرار گرفت. چهار شاخه 20 سانتی­متری روی هر درخت، در جهات جغرافیایی مختلف، به عنوان واحد نمونه­برداری انتخاب شد. نمونه­برداری­ها هر سه روز یکبار انجام و برای این­کار شاخه درختان ارغوان روی یک سینی سفید پلاستیکی تکانده و سپس، تریپس­ها با قلم‌موی نرم به داخل لوله اپندورف حاوی الکل اتیلیک 75 درصد منتقل شدند. بطور کلی، 10 گونه تریپس، متعلق به شش جنس، از چهار خانواده­ی مختلف، روی گل­های درختان ارغوان، واقع در تنگه ارغوان جمع­آوری و شناسایی گردید. نتایج نشان داد که تریپس ارغوان، در منطقه مورد مطالعه، دارای دو اوج جمعیت است. اولین جمعیت تریپس ارغوان، در روز دوازدهم فروردین ماه سال 1402 مشاهده شد. بیش­ترین میانگین تراکم جمعیت تریپس ارغوان در اوج اول و دوم به ترتیب 23/6 ± 60/30 و 64/7 ± 75/73 تریپس در هر واحد نمونه­برداری به دست آمد. پراکنش فضایی جمعیت تریپس ارغوان بر اساس روش تیلور از نوع تجمعی به دست آمد. تفاوت معنی­داری در تراکم جمعیت تریپس در جهت­های جغرافیایی مختلف مشاهده نشد. به طور کلی، نتایج این مطالعه نشان داد که تراکم جمعیت تریپس ارغوان در ابتدای فصل و در نسل اول بیشتر است که مقارن با زمان گلدهی درختان ارغوان است.   

جنگل­های بلوط غرب کشور یکی از مهم­ترین رویشگاه­های طبیعی با تنوع زیستی فراوان است. این جنگل­ها دارای گونه­های متنوع بلوط Quercus   . است. سوء ­مدیریت و عوامل نامطلوب اقلیمی، این بوم نظام ارزشمند را مستعد حمله حشرات آفت نموده وحشرات آفت نیز روند رو به زوال جنگل را تسریع می­نمایند. در بین آفات درختان بلوط منطقه­ی زاگرس، سرخرطومی میوه خوار بلوط،Curculio glandium Marsh (Col.: Curculionidae)، یکی از مهم­ترین آفات بذرخوار بلوط است. لاروهای این حشره با تغذیه از محتویات داخلی بذر موجب از بین رفتن آن می­شوند، در نتیجه روند طبیعی رویش بذر و احیای طبیعی جنگل مختل می­گردد. این تحقیق در سال 1401 در جنگل­های بلوط دو شهرستان دالاهو و اسلام آباد غرب به­صورت همزمان انجام شد از ابتدا تا انتهای فصل رشد، به­طور منظم از درختان بلوط بازدید و نمونه برداری شد، میوه­های بلوط به­صورت تصادفی، جمع­آوری و داده­ها ثبت گردید. درآزمایشگاه نمونه­های آلوده، زیر استرومیکروسکوپ کالبد شکافی شد. مراحل زیستی آفت، از قبیل محل و زمان تخم­گذاری، تاریخ تفریخ تخم، سنین لارو­ها داخل میوه، ظهور حشره کامل، ریخت شناسی و دشمنان طبیعی مورد بررسی قرار گرفت. براساس داده‌­های جمع­آوری شده و شرایط اقلیمی منطقه، اوج جمعیت در دالاهو در تاریخ بیستم مهر ماه و در اسلام آباد غرب در تاریخ دوازدهم مهر ماه تعیین گردید. این آفت یک نسل در سال دارد. زمستان­گذرانی به­صورت لارو درون اطاقک­های گلی در داخل خاک است. بررسی الگوی توزیع فضایی در شهرستان دالاهو نوع تجمعی و در شهرستان اسلام آباد غرب از نوع تصادفی تعیین گردید. نتایج این پژوهش در ارتقاء اقدامات مدیریتی جهت کنترل آفت سرخرطومی بذر خوار بلوط موثر است. کلید واژه ها: عوامل زیستی، جنگل، بذر خواران، بلوط، غرب کشور، کرمانشاه   

   شب­پره موم­خوار بزرگ یکی از آفات بسیار مهم محصولات انباری و همه­گیر در کلنی­های زنبورعسل است که هر ساله خسارت سنگینی را بر زنبورداران به واسطه تغذیه از شان­های مومی موجود در داخل کندوها و همچنین شان­های مومی انبار شده تحمیل می­کند. مطالعه حاضر با هدف بررسی روش­های مختلف مدیریت تلفیقی شب­پره موم خوار بزرگ در زنبورستان و انبار نگهداری شان­های مومی طی بازه زمانی بهار الی تابستان 1402 روی 35 کلنی زنبورعسل ایرانی در شرایط اقلیمی شهرستان مریوان از توابع استان کردستان انجام شد. مطالعه حاضر در قالب طرح کاملاً تصادفی با شش تیمار( شامل تیمارهای زنبورستان قوی، زنبورستان ضعیف، انبار تاریک، انبار روشن، تیمار اسیدهای آلی و شاهد) و هر تیمار در پنج تکرار به مرحله اجرا در آمد. آزمایشات میدانی به مدت 20 روی تیمارهای آزمایشی انجام شد. تجزیه واریانس داده­ها با استفاده از نرم افزار    V.22 و مقایسه میانگین­ها هم براساس روش LSD انجام شد. نتایج تجزیه واریانس تعداد حشره شب­پره موم خوار در زنبورستان قوی نشان داد که بین گروه­ها اختلاف معنی­دار وجود دارد (05/0 < P). براساس نتایج مقایسه میانگین، بیشترین تعداد حشره مشاهده شده در تیمار شاهد و کمترین آن مربوط به تیمار 1 و 4 بود. نتایج تجزیه واریانس تعداد حشره شب­پره موم خوار در زنبورستان ضعیف نشان داد که بین گروه­ها اختلاف معنی­دار وجود دارد (05/0 < P) براساس نتایج مقایسه میانگین، بیشترین تعداد حشره مشاهده شده در تیمار دوم و کمترین آن مربوط به تیمار شاهد بود. نتایج تجزیه واریانس میزان تلفات شب­پره موم­خوار در تیمار اسیدهای آلی نشان داد که بین گروه­ها اختلاف معنی­دار وجود دارد (05/0 < P). براساس نتایج مقایسه میانگین، بیشترین و کمترین تعداد حشره تلف شده به ترتیب مربوط به تیمارهای اسید فرمیک و شاهد بود. نتایج تجزیه واریانس تعداد حشرات بالغ دیده شده در انبار تاریک نشان داد که بین گروه­ها اختلاف معنی­دار وجود دارد (05/0 < P). براساس نتایج مقایسه میانگین، بیشترین تعداد حشره مشاهده شده در   تیمار 5 و کمترین آن مربوط به تیمار شاهد بود. نتایج تجزیه واریانس تعداد حشرات بالغ مشاهد شده در انبار روشن نشان داد که بین گروه­ها اختلاف معنی­دار وجود دارد (05/0 < P). براساس نتایج مقایسه میانگین، بیشترین و کمترین تعداد حشره مشاهده شده به ترتیب مربوط به تیمار شاهد و تیمار 2 بود.

   در این پژوهش نمونه برداری پی در پی از گونه های مختلف تریپس در   سه مرتع مهم جوانرود (استان کرمانشاه) انجام شد.   این مراتع شامل ده سرخ (1500 متر)، ماساندر ( متر1370) و گنداب (1270 متر) بودند. نمونه برداری از طریق تکاندن گیاهان مشترک بین سه مرتع به داخل سینی سفید به صورت هفتگی انجام گرفت. گیاهان مشابه سه سایت نمونه برداری شامل گونه های خردل وحشی (Sinapis arvensis)، یولاف (Avena fatua L)، بابونه (Matricaria chamomilla L)، کیسه کشیش (Capsella bursapastoris) و جودره (Hordeum spontaneum) بودند. نتایج نشان داد ‌از بین تعداد کل 10503 نمونه جمع آوری شده از مراتع سه گانه جوانرود   18 گونه تریپس متعلق به چهار خانواده شامل Aeolothripidae (چهار گونه) ، Melanthripidae (یک گونه)   ، Thripidae(9 گونه)   و   hlaeothripidae (چهار گونه) روی پنج گونه گیاهی فراوان شناسایی شد. از بین این 18 گونه چهار گونه غالب منطقه شامل گونه های Rhipidiothrips brunneus، Melanthrips knechteli، Thrips meridionalis (Priesner   و Haplothrips reuteri (Karny) بودند. نتایج آنالیز تنوع زیستی براساس شاخص های مهم مانند شانون-وینر و سیمسون نشان داد بین سه مرتع از نظر تنوع زیستی اختلاف وجود دارد. براساس هر دو شاخص شانون (2.76) و سیمسون (0.93) بیشترین تنوع کلی گونه­های تریپس در   مرتع گنداب می­باشد. دو مرتع ده سرخ و ماساندر دارای تنوع گونه ای تقریبا مشابهی می باشند.   شاخص یکنواختی پیلو یا Equitability برای گنداب (0.95) و ده سرخ (0.92) بالاتر از ماساندر (0.90) بود. نتایج آزمون تحلیل مولفه‌های اصلی (Principal Component Analysis) نشان داد تمایل به پراکندگی گونه های تریپس در   بین مناطق سه گانه   بایکدیگر متفاوت هستند. شاخص مشابهت گونه ها براساس ضریب چکانووسکی   نشان داد بیشترین ترکیب گونه ای یکسان بین مراتع ده سرخ و ماساندر می­باشد که از نظر ارتفاع از سطح دریا به همدیگر نزدیکتر هستند. شاخص   تنوع زیستی   شانون-وینر   نشان داد بیشترین تنوع زیستی گونه های تریپس در مراتع ده سرخ به ترتیب روی گیاهان یولاف (2.69) جودره (67/2) و خردل وحشی (2.43)،   می باشد.   براساس شاخص سیمسون   بیشترین تنوع گونه­های تریپس در   مرتع ده سرخ روی گیاهان یولاف (0.92) جودره (0.92) میباشد. از طرفی با توجه به اینکه کمترین شاخص تنوع سیمسون ثبت شده روی بقیه گیاهان در دامنه بین 0.81 تا 0.88 بود.   بنابراین   همه پنج گیاه منتخب گیاهان میزبان مهمی برای تریپس های جمع آوری شده   هستند ولی گیاهان یولاف ، جودره و خردل وحشی گیاهان کلیدی تر در ارتباط با تنوع زیستی گونه ها مختلف تریپس در ده سرخ می­باشند.   بالاترین شاخص یکنواختی پیلو در ده سرخ روی کیسه کشیش (0.95)، در ماساندر روی جودره (0.95) و کیسه کشیش (0.95) و در گنداب روی یولاف (0.96) و جودره (0.96) بود. در هر سه مرتع بالاترین ظرفیت محیطی در ارتباط با گونه های متععدد تریپس مربوط به گیاه خردل وحشی بود.   نتایج آزمون   شاخص مشابهت (Similarity Index)گونه های تریپس روی گیاهان میزبان منتخب براساس روش PCA   و مقیاس NMDS [1] در سه مرتع مورد نمونه برداری نشان داد   گونه های Rhipidiothrips brunneus William   و Frankliniella intonsa (Trybom) در مرتع ده سرخ فراوانی بالاتری روی یولاف داشته و گونه های Rhipidiothrips brunneus، Frankliniella intonsa ، Thrips meridionalis (Priesner   و Haplothrips reuteri (Karny) گونه هایی با فراوانی یکسان در روی گیاهان خردل ، جو دره و یولاف دیده می شوند. ولی گونه Melanthrips knechteli Priesner در روی همه گیاهان از نظر فراوانی بالا و ترکیب مشابه می باشد   مابقی گونه ها از نظر فراوانی کمتر ولی با یک شاخص مشابهت یکسان و تقریبا   در نزدیک هم قرار گرفته اند.       لغات کلیدی

  Wheat is a strategic crop; therefore, its storage, especially in storage, encounters particular importance. The khapra beetle, Trogoderma granarium Evert (Coleoptera: Dermestidae), is a crucial polyphagous pest that causes irreversible damage, especially to wheat. Biological pest control agents that can be established in warehouse conditions are essential from the point of view of healthy food production. The predatory mite Celacaropsis sp. was reported first from the Entomology lab of the Razi University of Iran in 2019; for this reason, there was little information about it. Therefore, this research was aimed to precisely evaluate the morphology of different stages, prey preference, and age stage two-sex life table of the mentioned mite on two prey species, T. granarium, and the mill moth, Ephestia kuehniella Zeller (Lepidoptera: Pyralidae), for introducing an easy and affordable method for the mass rearing of the predator. Accordingly, it was determined that the number of mite stages is sex-dependent. Females had five stages (egg, larvae, protonymph, deutonymph, and adult), and males lacking deutonymph had four stages. Moreover, male adults had morphological dimorphism. No-choice test showed the predatory mite prefers egg to larval instars. In this condition, the predator consumed, on average, 5.9 eggs of the khapra beetle and 3.5 eggs of the mill moth during the 24-hour test, while it did not show any desire to feed on four- and five-year-old larvae and pupae. The egg of both prey species was the most preferred stage for the predator in the way that the prey preference index values (Manley's ?) were obtained at 0.76 and 0.47, respectively. In choosing between the eggs of both prey species, the predator preferred the egg of the khapra beetle to the egg of the mill moth. The life table study of predatory mite on eggs of both species showed that the percentage of pre-adult survival rate and the mean fecundity were higher in T. granarium than E. kuehniella. On the contrary, the mean of the adult pre-oviposition period was more in the mill moth treatment than in another treatment. Also, females constituted only 28% of the adult mites that had fed on E. kuehniella, while they accounted for 65% of the population in the opposite treatment. Feeding on the khapra beetle egg increased the mean of all population parameters compared with providing on the mill moth's egg and, on the contrary, decreased the mean generation time. The ratio of intrinsic mean increase (r) in T. granarium to E. kuehniella as the most critical population parameter was 3.32. This research showed that the khapra beetle egg is a desirable prey for the predatory Celacaropsis sp. and has the potential for use in the mass rearing of this mite. However, before making a definite recommendation, more studies are needed. Key words: The predatory mite, Cheyletidae, Trogoderma granarium, Ephestia kuehniella, preferred prey, two-sex life table

باغات میوه هسته‌دار در ایران نقش مهمی در اقتصاد کشور دارند. آفات و بیماری‌های مختلفی باعث کاهش عملکرد این محصولات می‌شوند. مگس میوه مدیترانه با نام علمی (Dip: Tephritidae) (Wiedemann) Ceratitis capitata یکی از مهم‏ترین آفات درختان هسته‌دار در جهان است. جهت مهار این آفت استفاده از روش‌های شیمیایی به‌دلیل اثرات جانبی، مناسب نبوده و لازم است از روش‏هایی مانند شکار انبوه با استفاده از تله‌ و جلب‌کننده‌های مختلف استفاده شود. این مطالعه در سال 1401 به‌صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی در یک باغ میوه مخلوط (هلو، شلیل، آلو، زردآلو و بادام) در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه به مساحت دو هکتار انجام شد. در این مطالعه عملکرد چند نوع ترکیب جلب‌کننده (سراترپ، تری‌مدلور، بیولور، پروتیین هیدرولیزات، ملاس چغندرقند و استات آمونیوم) در جلب مگس میوه مدیترانه با استفاده از تله مکفیل بررسی شد. برای تجزیه واریانس داده‌های حاصل از بررسی جلب‌کننده‌های مختلف مگس میوه مدیترانه از نرم‌افزار    استفاده شد و میانگین تیمارها با آزمون توکی در سطح پنج درصد انجام شد. روند تغییرات هفتگی جمعیت مگس میوه مدیترانه نیز در تیمارها و تاریخ‌های مختلف نمونه‌برداری با استفاده از نرم‌افزار اکسل رسم شد. نتایج این پژوهش نشان داد که تاریخ اوج جمعیت این آفت 20/6/1401 با 234 عدد مگس به‏دست آمد. بر اساس نتایج تجزیه واریانس، بین جلب‏کننده‏های مختلف از نظر تعداد آفات به دام افتاده تفاوت معنی­داری وجود داشت (df= 4; f= 97/249; pvalue<0.01). تیمار بیولور بیشترین میانگین مگس مدیترانه را جلب کرده بود و به ترتیب تیمارهای تری‏مدلور و استات آمونیوم قرار داشتند. میزان خسارت وارده به باغ مورد نظر 35 درصد بود. نتایج نشان داد که ترکیبات جلب کننده بیولور و تری‏مدلور که بیشترین شکار مگس میوه مدیترانه‏ای را داشته برای مهار جمعیت این آفت در باغات مذکور توصیه می‏شوند.   

شپشک­های گیاهی از آفات مهم گیاهان زراعی،   باغی و جنگلی هستند. این گروه از حشرات، دارای بیش از 8000 گونه­ی شناسایی شده در جهان و بیش از 300 گونه در ایران است. شپشک­های گیاهی، اغلب به طور مستقیم از شیره گیاهی تغذیه و به گیاه آسیب می­رسانند؛ برخی نیز به طور غیر مستقیم، با انتقال ویروس و یا از طریق تولید عسلک و اختلال در فتوسنتز، به گیاه میزبان آسیب می­رسانند. در ارتباط با این تحقیق، نمونه­ برداری تصادفی­ای از درختان میوه و سایر گیاهان مناطق قصرشیرین، سرپل ذهاب و گیلان غرب، انجام گرفت. همزمان با جمع آوری، ثبت اطلاعات و خصوصیات مزرعه­ای نمونه­ها، عکس­برداری و انتقال به آزمایشگاه، تعدادی از نمونه­ها، در الکل 75%، تعدادی جهت پرورش شپشک­ها و دشمنان طبیعی مرتبط با آنها و تعدادی نیز اسلاید گردید. شناسایی نمونه­ها با استفاده از منابع معتبر در سطح جنس و گونه صورت گرفت. تصاویر و ترسیم تعدادی از نمونه­ها به صورت ماکروسکوپی و میکروسکوپی جهت تایید نهایی و اظهار نظر، به آدرس متخصصین مربوطه در خارج کشور ارسال شدند. در مجموع   14 گونه شپشک گیاهی از 4 خانواده و 12 گونه دشمن طبیعی مرتبط شناسایی گردیدند. شپشک های قرنطینه­ای، شامل هشت گونه شپشک­ قرنطینه خارجی، یک گونه قرنطینه­ای داخلی، دو گونه با پتانسیل قرنطینه داخلی استان کرمانشاه و یک گونه نیز با پتانسیل   قرنطینه­ای خارجی معرفی و به روز رسانی شدند. در میان نمونه­ها، گونه Lepidosaphes ulmi برای اولین بار به صورتHypogeic   روی قسمت های زیر زمینی علف هرز قیاق (Sorghum halepens) در جهان و گونه­­های Phenacoccus solenopsis   و Parthenolecanium persicae   برای اولین بار به ترتیب روی کاهوی وحشی (Lactuca serriola) و زبان گنجشک (Fraxinus excelsior) در ایران گزارش می­گردند.گونه­های Parlatoria crypta، Planococcus ficus   و Coccus hesperidum برای اولین بار به ترتیب روی خرزهره (Nerium oleander)، انجیر (Ficus sp.) و ارغوان (Cercis siliuqastrum) در استان کرمانشاه گزارش می­شوند. در لیست زیر، شپشک­ گیاهی­ای­ که با یک ستاره مشخص گردیده­ است، برای اولین بار از ایران وگونه­های شپشک گیاهی­ای که با دو ستاره مشخص گردیده­اند، برای اولین بار از استان کرمانشاه گزارش می­گردند. همچنین، دشمنان طبیعی­ای که با سه ستاره مشخص شده­اند، برای اولین بار در جهان، از روی شپشک Kermes spatulatus گزارش می­شوند؛ و دشمنان طبیعی دیگر، که با دو ستاره مشخص گردیده­اند، برای اولین بار از ایران گزارش می­شوند. Diaspididae: Aonidiella orientalis**, Lepidosaphes ulmi, Parlatoria blanchardi, Parlatoria crypta, Parlatoria pergandii**, Odonaspis sp.** Pseudococcidae: Antonina graminis** (Natural enemies: Coccinellidae: Diomus rubidus**; Nephus sp.**), Nipaecoccus viridis** (foes:­ Aphelinidae: Marietta  leopardina**; Encyrtidae: Anagyrus sp.; Anagyrus pseudococci), Phenacoccus solenopsis** (foes: Coccinellidae: Nephus bipunctatus**; Scymnus sp.; Encyrtidae: Anagyrus orbitalis**), Planococcus ficus Coccidae: Coccus hesperidum, Parthenolecanium corni, Parthenolecanium persicae Kermesidae: Kermes spatulatus* (foes: Coccinellidae: Exochomus undulatus***; Eulophidae: Aprostocetus protasovi***; Phlaeothripidae: Haplothrips globiceps***)       کلیدواژه: آفات اقتصادی، ریخت شناسی، قرنطینه خارجی، مهار زیستی   

کلزاBrassica napus L. (Brassicaceae) ، یکی از مهم‌ترین گیاهان دانه روغنی در دنیا است. سنک بذر خوار کلزا Nysius cymoides (Spinola) (Hemiptera: Lygaeidae) یک حشره پلی­فاژ است که پوره­ها و حشرات بالغش با تغذیه از بذر کلزا عملکرد محصول را به شدت کاهش داده و خسارت اقتصادی به بار می­آورد. بنابراین کنترل شیمیایی به دلیل تاثیر سریع، یکی از بهترین راه­های مدیریت این آفت قلمداد می­شود. اما با در نظر گرفتن اهمیت سلامت غذایی و لزوم حفاظت محیط زیست بهتر است در این زمینه آفت­کش­های کم­خطر را جایگزین آفت­کش­های طیف وسیع نمود و یا از تلفیقی از راه­های کاربرد این ترکیبات بهره برد. علاوه بر این اختلاط حشره­کش­ها یک راهکار مفید در راستای به تعویق انداختن مقاومت آفات و کاهش هزینه‌ تولید است. لذا هدف از این پژوهش، ارزیابی کارایی استامی­پرید علیه سنک کلزا و مقایسه آن با مالاتیون بود که در ایران برای کنترل آفت مذکور استفاده می­شود. نتایج آموزن‌های زیست‌سنجی علیه حشرات بالغ در دو روش کاربرد در شرایط گلخانه نشان داد که قدرت حشره­کشی هر دو ترکیب به صورت محلول‌پاشی بیشتر از روش خاک‌کاربرد است. همچنین استامی‌پرید برای N. cymoides سمی­تر از مالاتیون بود. برهمکنش دو حشره­کش در تمام حالت­های تست شده آنتاگونیستی بود به جز حالتی که غلظت توصیه شده هر دو به نسبت حجمی برابر در خاک بکار رفت و نتیجه، یک برهمکنش افزایشی بود. همچنین در ادامه به بررسی دوام حشره‌کش‌ها به مدت 21 بعد از تیمار   با فواصل زمانی یک هفته­ای پرداخته شد. بر این اساس، تلفات ناشی از غلظت توصیه شده مالاتیون (RC) به روش محلول‌پاشی طی یک هفته­ از زمان تیمار بسیار افت کرد و از 100% به 07/16% رسید در صورتی­که استامی‌پرید بادوام­تر بود و تلفات ناشی از آن از 71/92% به 82/34% رسید. اما در روش خاک‌کاربرد، بر عکس، مالاتیون (RC) بسیار با دوام­تر بود و بعد از یک هفته همچنان 13/53 درصد از حشرات تیمار شده را از بین برد در حالی­که استامی‌پرید (RC) حتی طی 48 ساعت اول، فقط 71/60 درصد تلفات ایجاد کرد ولی از نظر دوام افت چندانی نداشت و پس از یک هفته 14/32 درصد تلفات ایجاد کرد. استامی‌پرید (2RC) خاک‌کاربرد و مالاتیون ?2 RC خاک­کاربرد+ مالاتیون ?2 RC محلول­پاشی هر دو کنترل موثر و دوام قابل قبولی داشتند که به تناوب می­توان آنها را بکار برد. بهترین تیمارهای ترکیب دو حشره­کش با در نظر گرفتن موثر بودن در کنترل آفت و به تعویق انداختن مقاومت آن و ایمنی محیط زیست در درجه اول مالاتیون RC خاک­کاربرد+استامی‌پرید RC خاک‌کاربرد و سپس مالاتیون ?2 RC   محلول‌پاشی+ استامی‌پرید ?2 RC   محلول‌پاشی بودند. بقایای دو ساعته، هفت و 14 روزه دو تیمار ذکر شده به ترتیب منجر به بیش از 78%، 41% و 12% تلفات در سنک کلزا شدند. بنابراین برای کنترل بهتر این آفت، می­توان از تیمارهای منتخب تکی و ترکیبی به تناوب استفاده کرد. نتایج این پژوهش می­تواند به بهبود روش کنترل شیمیایی سنک بذرخوار کلزا کمک کند.   

سنک کلزا، Nysius cymoides (spinola) (Hemiptera: Lygaeidae) ، یکی از آفات در سراسر جهان است که در حملات تهاجمی عملکرد محصول را به شدت کاهش می­دهد. درحال حاضر برای کنترل آن در ایران از حشره­کش­های طیف وسیع مانند ارگانوفسفات­ها استفاده می­شود که سبب به ­خطر انداختن امنیت غذایی انسان و برجا گذاشتن آلودگی­های زیست­محیطی می­گردد. از طرفی استفاده از مخلوط آفتکش­ها یکی از راهکارهایی است که نه تنها باعث کاهش مصرف آفتکش­ها می­شود، بلکه سبب به تاخیر انداختن مقاومت آفات به حشره­کش­ها و یا شکستن آن شود. بنابراین هدف از این پژوهش، بررسی کارایی حشره­کش جدید و کم­خطر اسپیروتترامات برای کنترل سنک کلزا و امکان استفاده همزمان آن با کلرپایریفوس، از طریق تلفیق دو روش­ کاربرد در دو غلظت توصیه شده (RC) و نصف آن در شرایط گلخانه بود. نتایج آزمون­های زیست­سنجی نشان داد که اسپروتترامات به­صورت محلول­پاشی سمی­تر از خاک­کاربرد و به­طور کلی در هر دو روش سمی­تر از کلرپایریفوس بود. در حالی که سمیت کلرپایریفوس در هر دو روش کاربرد مشابه بود. همچنین برهمکنش دو حشره­کش در تمام حالت­های ترکیبی، افزایشی تخمین زده شد به جز تیمار کلرپایریفوس ?2 RC خاک­کاربرد+ اسپیروتترامات ?2 RC محلول‌پاشی که آنتاگونیستی بود. در ادامه بررسی دوام بقایای حشره­کش­ها با فواصل یک هفته­ای از زمان کاربرد تا سه هفته بعد در تیمارهای مختلف نشان داد که کلرپایریفوس RC در تمام این مدت در هر دو روش با دوام­ترین تیمار در بین تیمارهای تکی بود. این در حالی بود که دوام تیمارهای مخلوط دو حشره­کش با هم برابر بود و طی این مدت از محدوده 22/87-100 درصد تلفات (بقایای دو ساعته) به 44/39-50 درصد (بقایای یک هفته­ای)، سپس به 78/17-78/27 درصد (بقایای دو هفته­ای) و در نهایت به سه تا هشت درصد (بقایای سه هفته­ای) رسید. از نظر ماندگاری، تفاوتی بین دو روش کاربرد کلرپایریفوس در طول سه هفته مشاهده نشد. درباره اسپیروتترامات، اثربخشی بقایای دو ساعته روش محلول‌پاشی بیشتر از روش خاک­کاربرد بود ولی در هفته اول تا سوم با هم برابر شد. نتایج آزمون­های دوام همچنین مشخص کرد که اسپیروتترامات در هر دو روش کاربرد سریعتر از کلرپایریفوس تجزیه می­شود. در نهایت با توجه به کارایی بالا   و دوام قابل قبول برای کنترل سنک کلزا تیمارهای کلرپایریفوس RC محلول‌پاشی و اسپیروتترامات 2RC خاک‌کاربرد از بین تیمارهای تکی انتخاب شدند که برای جلوگیری از بروز مقاومت، بهتر است به­طور متناوب استفاده شوند. از بین تیمارهای ترکیبی نیز با توجه به آلودگی کمتر برای محیط زیست، برهمکنش افزایشی و امکان برخورد بیشتر سنک­ها با حشره­کش، دو تیمار کلرپایریفوس ?2 RC خاک­کاربرد+ اسپیروتترامات RC خاک‌کاربرد و کلرپایریفوس ?2 RC محلول‌پاشی+ اسپیروتترامات ?2 RC خاک‌کاربرد مناسب­ترین هستند. این پژوهش به بهبود روش کنترل شیمیایی سنک بذرخوار کلزا کمک می­کند.

کفشدوزک ها با نام انگلیسی، Lady bird ، متعلق به راسته سخت بالپوشان و خانواده ی، Coccinellidae هستند، حشرات کامل و لارو اغلب آنها شکارگر آفات مهم کشاورزی می باشند و نقش مهمی در کنترل شته ها، شپشک های گیاهی و حتی کنه ها دارند. در این تحقیق، بررسی فونستیک کفشدوزک ها و شناسایی پارازیتویید های مرتبط با آنها در استان کرمانشاه طی سفر به نقاطی از استان در سال‌های 1398 تا 1400 انجام شد. بیش از 4250 نمونه از اکوسیستم‌های مختلف گیاهی به روش های متعدد جمع‌آوری شد. شناسایی آنها بر اساس منابع و کلیدهای معتبر و جدید صورت گرفت. گونه های شناسایی شده در لیست زیر شامل 28 گونه و متعلق به 4 زیرخانواده می باشد: زیر خانواده Chilocorinae   (1 قبیله، 3 جنس و 5 گونه)، زیرخانواده Chilocorinae (3 قبیله، 7جنس و 11 گونه)، زیرخانواده Scymninae   (4 قبیله، 5 جنس و 9 گونه) و زیرخانواده Sticholotidinae (1 قبیله، 1جنس و 1 گونه) می باشد. گزارش های جدید با ستاره مشخص شده است. اطلاعات مربوط به جمع آوری برای هر گونه با اسامی مترادف، سوابق گذشته، گزارش جدید ، انتشار و نکات مهم در مورد هر گونه ثبت گردید. نکات مهم برای شناسایی هر گونه اغلب بر اساس خصوصیات اندام تناسلی نر و ویژگی های ظاهری حشرات بالغ به طور خلاصه و همراه با تصاویر ارایه گردید. تعداد 4 گونه زنبور پارازیتویید مرتبط با کفشدوزک ها نیز شناسایی و در لیست زیر به صورت جدا ارایه شده است. این دو لیست مربوط به تعداد معدودی از کفشدوزک و پارازیتویید های آنها در استان کرمانشاه است. اما یقینا فون کفشدوزک ها و دشمنان طبیعی آنها بسیار غنی تر از این است که پیشنهاد می شود در بررسی های آینده با امکانات بیشتر این مطالعه هر چه بیشتر تکمیل تر شود. علاوه بر این لیست شناسایی دو گونه از کفشدوزک­های جنس Nephus Mulsant, 1846 که احتمالا برای دنیا جدید باشند و بیش از 4 گونه زنبور پارازیتویید در دست اقدام است و جهت شناسایی وانجام کارهای مولکولی به خارج از کشور ارسال گردیده اند.گونه­های مشخص شده با علامت (?) برای اولین بار از استان کرمانشاه گزارش می­شوند. لیست گونه ها به شرح ذیل است:   Chilocorus bipustulatus (Linnaeus,1758), Exochomus quadripustulatus (Linnaeus, 1758)?, Exochomus undulatus Weise, 1878, Parexochomus pubescens (Kuster, 1848)?, Parexochomus nigromaculatus (Goeze, 1777), Coccinella septempunctata Linnaeus,1758, Hippodamia variegata (Goeze, 1777), Oenopia coglobata (Linnaeus, 1758), Oenopia onica (Olivier , 1808), Propylae quatuoredecimpunctata (Linnaeus, 1758)?, Adalia bipunctata (linnaeus, 1758), Adalia decimpunctata (Linnaeus, 1758)?, Ceratomegilla undecimnotata (D.H. Shneider, 1793)?, Psyllobora vigintiduopunctata (Linnaeus, 1758)?, Coccinula elegantula Weise, 1890, Coccinula redmita Weise 1885?, Stethorus gilvifrons (Mulsant, 1850), Scymnus flavicolis (Redtenbacher, 1843), Scymnus rubromaculatus Goeze,1777, Scymnus apetzi Mulsant, 1846?, Scymnus subvillosus (Goeze, 1777)?, Scymnus pharaonis Motschulsky, 1851,   Clitostethus arcuatus Rossi, 1794?, Hyperaspis pseudopustulata Mulsant, 1853, Diomus rubidus (Motscholsky, 1837), Pharoscymnus pharoides Marsuel, 1868, Nephus sp A?, Nephus sp B? زنبورهای پارازیتوئید: Encyrtidae: Homalotylus turkmenicus Myratseva, 1981 , Ooencyrtus sp. Pteromalidae: Pachyneuron muscarum (Linnaeus, 1758) Aphelinidae: Marietta picta (Andre, 1878)   کلید واژه­ها: تنوع، شکارگر، کنترل بیولوژیک، چک لیست و انتشار   

چکیده هدف: مخاطرات طبیعی (به­خصوص زلزله) چالشی اساسی در دست­یابی به توسعه پایدار جوامع انسانی است. این­گونه مخاطرات، این ظرفیت را دارند که در نبود سیستم­های کاهش خطر، به سوانحی هولناک و ویران کننده برای اجتماعات بشری تبدیل شوند. عموما این تاثیرگذاری به واسطه­ی ارتباطات بسیار پیچیده موجود میان سیستم­های مختلف جوامع انسانی، ابعاد گسترده­ای داشته و باعث وارد آمدن خسارات بسیاری به بخش­ های گوناگون از جمله، کالبد، اجتماع، فرهنگ و هویت می­شود. علی­رغم عدم پیش­بینی زمان حدوث بسیاری از این مخاطرات، می­توان با چاره اندیشی و شناخت همه جانبه­ی این­گونه وقایع در جامعه­ی تحت تاثیر، میزان آسیب­پذیری را به حداقل ممکن کاهش داد. افزایش تاب­آوری در برابر بلایای طبیعی به­ویژه زمین لرزه­ها به میزان زیادی در کاهش این خسارات و همچنین زمان بهبودی جوامع، موثر می­باشد. به همین خاطر این پژوهش با هدف تحلیل تاثیر سرمایه­های پنجگانه (انسانی، اجتماعی، مالی، فیزیکی و طبیعی)، بر تاب­آوری معیشتی خانوارهای روستایی پس از وقوع زلزله در شهرستان سرپلذهاب، انجام گرفت. روش شناسی پژوهش: این پژوهش به لحاظ پارادایم کمی، به لحاظ دستیابی به حقایق و داده­پردازی در زمره تحقیقات توصیفی و همبستگی قرار دارد و با توجه به محدوده­های تحقیق، طرح مورد استفاده در این مطالعه از نوع مقطعی بوده اسـت. جامـعه آماری پژوهـش، خانوارهای روسـتایی دهـستان­های دشـت ذهاب، بشـیوه و پاطاق بودنـد (3196=N)؛ از این تعداد و بر اساس جدول بارتلت و همکاران، 280 نفر ساکنان منطقه مورد مطالعه، به صورت طبقه­ای و با انتساب متناسب، به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوردی داده ها از پرسشنامه­ای محقق ساخته استفاده شد که روایی و پایایی پرسشنامه توسط پانل متخصصان و ضریب آلفای کرونباخ (94/0) و بازآزمایی، تایید شد. همچنین در نرم­افزارهای (  ) و (Excel) ، تحلیل­ها (توصیفی و استنباطی) صورت گرفت. یافته­ها: براساس نتایج می­توان بیان داشت که تاب­آوری­های اجتماعی، اقتصادی، نهادی و کالبدی روستاییان زلزله­زده شهرستان سرپلذهاب، بالاتر از حد میانگین و در سطحی قابل قبول قرار دارد. همچنین مشخص شد که بین متغیرهای سرمایه­های پنجگانه (انسانی، اجتماعی، مالی، فیزیکی)، سطح تحصیلات، متوسط درآمد سالیانه خانواده از کشاورزی، پس­انداز سالیانه، عضویت در نهادهای ­اجتماعی، اراضی باغی، فعالیت کشاورزی، منابع کسب اطلاعات در زمینه زلزله و اسکلت منزل مسکونی بعد از وقوع زلزله با تاب­آوری معیشتی، رابطه­ای مثبت و معنادار و بین متغیرهای جنسیت، سیستم آبیاری، بیمه زلزله و حوادث غیرمترقبه، شدت زلزله، نوع مصالح منزل مسکونی قبل از زلزله، اسکلت منزل مسکونی قبل از زلزله رابطه­ای منفی و معناداری وجود دارد. ولی بین سرمایه طبیعی با تاب آوری معیشتی، رابطه­ای مشاهده نشد. نتیجه­گیری: در کل زمانی یک منطقه به طور کامل تاب­آور محسوب خواهد شد که تمامی شاخص­ها، مولفه­ها و ابعاد تاب­آوری در آن منطقه در وضعیت بهتر و در حالت رشد و ارتقا قرار گیرند.    کلید واژه ها: زلزله، تاب­آوری، تاب­آوری معیشتی، سرمایه­های پنج­گانه، شهرستان سرپلذهاب.

      چکیده هدف: گیاهان تیره آفتابگردان (Asteraceae)، دارای گونه­های متنوعی هستند که گاهی به عنوان علف­های هرز و گاهی به عنوان گیاهان زراعی و حتی دارویی مطرح هستند. این گیاهان با حشرات متعددی در ارتباط هستند. مثلا مشاهده شده که سرخرطومی­های جنس Larinus مخصوصا در مراتع کرمانشاه با گیاهان جنس شکرتیغال، Echinops   . ، در ارتباط هستند، با توجه به اهمیت گیاه دارویی شکرتیغال و حشره مولد مان که باعث شده این گیاه بصورت یک گیاه دارویی مطرح باشد لذا تحقیق حاضر با هدف زیست­شناسی سرخرطومی­های جنسLarinus   روی گیاه شکرتیغال و نیز شناسایی دشمنان طبیعی آن در استان کرمانشاه، دارای اهمیت است. روش‌شناسی پژوهش: طی سال­های 1397 و 1398 از برخی رویشگاه­های شکرتیغال که میزبان سرخرطومی­های جنس   Larinus به حساب می­آیند، شامل ماهیدشت و میانراهان صحنه، به منظور جمع­آوری سرخرطومی   Larinus و پارازیتوئیدهای آن نمونه­برداری به عمل آمد. به این ترتیب که طی فصل رشدی به رویشگاه­های مذبور مراجعه و نسبت به جمع­آوری سرخرطومی­های Larinus و همچنین لاروهای پارازیته شده آن در گیاه شکرتیغال اقدام گردید. نمونه­برداری­ها به صورت منظم و فواصل زمانی 10 روزه از اوایل بهار تا اواخر اسفند ماه از سه محل مناسب انتخاب شد و هر محل یا بلوک را به چهارتکرار تقسیم گردید، واحد نمونه­برداری ساقه اصلی یک بوته کف‎بر شده همراه طبق آن بود. هر واحد نمونه­برداری را در زیر استریومیکروسکوپ به منظور بررسی تعداد آلودگی و مشاهده سنین مختلف لاروی و تخم­های سرخرطومی مولد مان ثبت گردید. یافته‎ها: در بررسی حاضر دو گونه سرخرطومی Larinus hedenborgi و Larinus onopordi (Fabricius, 1787)   با میزبان Echinops گزارش گردید. در این بررسی دو نوع زنبور پارازیتوئید زنبور Torymoides kiesenwetteri و Bracon sp. شناسایی شد. بعد از انتقال شفیره و لارو زنبور Torymoides kiesenwetteri (تشکیل شده درون مان شکرتیغال)، در محیط آزمایشگاه پرورش داده شد. آماره‏های بدست آمده از برقراری ارتباط رگرسیونی بین لگاریتم واریانس و میانگین جمعیت (قانون تیلور) و روش آیوائو نشان داد، ضریب تبیین معادله‎های رگرسیونی در روش تیلور در حد بالایی نسبت به روش آیوائو قرار داشت. بنابراین می‎توان گفت که برای برآورد هم پراکنش سرخرطومی و هم پراکنش زنبور پارازیتوئید ضریب تیلور شاخص مناسبی بود. از طرف دیگر بر اساس پژوهش حاضر مشخص شد که در هر دو منطقه و در دو سال متوالی، میانگین دما و رطوبت روی تغییرات جمعیت مراحل مختلف سرخرطومی و زنبور پارازیتوئید اثراتی داشته است. به گونه‎ای که در سال 1397و 1398، با تغییرات دماو رطوبت در هر تاریخ نمونه‎برداری روی اکثریت مراحل زیستی سبب شد روند جمعیت در تمامی مراحل زیستی حشرات؛ تغییراتی داشته باشد. نتیجه‎گیری: نهایتا این پژوهش نشان داد، Larinus hedenborgi، جنس وگونه فراوان سرخرطومی در دو منطقه ماهیدشت و میانراهان بود. همبستگی مثبت و معنی داری بین میانگین نوسانات دمایی با رطوبتی و جمعیت سرخرطومی و زنبور پارازیتوئید مورد مطالعه در این پژوهش وجود داشت. واژگان کلیدی: مراتع، سخت‎بالپوشان، Host-specific ، حشرات مونوفاژ، Compositae، کرمانشاه

اغلب شپشک­های گیاهی (Hemiptera: Sternorrhyncha: Coccoidea) در نقاط مختلف دنیا از آفات کشاورزی و منابع طبیعی هستند و هرساله خسارت زیادی را به محصولات مهم زراعی و سایرگیاهان وارد می­کنند. کنه­های (Arachnida: Acari) مرتبط با شپشک­های گیاهی نقش­های متعددی از جمله شکارگر، پارازیت، پوسیده خوار، لاشه خوار، فورتیک، عسلک خوار، همزیست و استفاده از پوشش مومی به عنوان پناهگاه را روی گیاهان بر عهده دارند. کنه­ها می­توانند از برخی شپشک­های Diaspididae تغذیه کنند و یا به عنوان پناهگاه از برخی Pseudococcidae ها و Coccidae ها استفاده کنند، بنابراین برخی از کنه­ها می­توانند جمعیت آفت را بدون استفاده از مصرف سموم کاهش دهند. در این پژوهش که بین سالهای   1398 تا 1400 انجام شد، روابط بین کنه­های مرتبط با شپشک­ها در منطقه کرمانشاه مطالعه و مشخص شد. برای این تحقیق قسمت­هایی از میزبان اعم از تنه، شاخه و برگ آلوده به شپشک با قیچی باغبانی قطع و به آزمایشگاه منتقل شد. زیر بینوکولار کنه­های مرتبط با شپشک­ها جدا شده و داخل اتانول 70% نگهداری شد. همچنین شپشک­ها   از روی سرشاخه جدا و به داخل شیشه­های الکل 70%   با شماره یکسان با شیشه کنه­های مرتبط منتقل گردید. روی شیشه­ها برچسب حاوی اطلاعات نمونه­برداری نصب شد. جهت شناسایی شپشک­ها و کنه­ها اسلایدهای میکروسکوپی تهیه شد. در طی این مطالعه 17 گونه کنه­ از 16 جنس متعلق به 11 خانواده مرتبط با ده گونه شپشک از نه جنس و پنج خانواده به شرح زیر شناسایی گردید و روابط بین آن­ها مشخص شد. از این کنه ها یک گونه جدید برای جهان و یک گونه برای فون کنه­های ایران گزارش جدید محسوب می­گردد. گونه جدید در جهان با ** و گزارش جدید در ایران با *   نمایش داده شده است. Order: Trombidiformes   #Family: Anystidae Oudemans, 1936 +- Anystis baccarum Von Heyden, 1826 Family: Erythraeidae Oudemans, 1902 +- Abrolophus Berlese, 1891- Callidosoma Womersley, 1936 - Leptus sp. nov.**. + Family: Eutrombididae Thor, 1935- Eutrombidium Verdun, 1909+ Family: Iolinidae Pritchard, 1956- Pronematus ubiquitus (McGregor, 1932)- Pronematus rykei Meyer & Rodrigues, 1966    + Family: Smarididae Kramer,1878- Fessonia Heyden, 1826+ Family: Tenuipalpidae Berlese, 1913- Aegyptobia eriogonum Baker & Tuttle, 1972* - Cenopalpus pulcher (Canestrini and anzago, 1876) + Family: Tetranychidae Donnadieu, 1875- Tetranychus urticae Koch, 1836- Eotetranychus Oudemans, 1931Order: Mesostigmata #+ Family: Phytoseiidae Berlese, 1916- Typhlodromus bagdasarjani Wainstein & Arutunjan, 1967 + Family: Parasitidae Oudemans, 1901- Rhabdocarpais consanquineus (Oudemans & Voigts, 1904) - Parasitus kampersi Oudemans, 1902 + Family: Uropodidae Kramer, 1881- Urobovella Berlese, 1903+ Family: Pachylaelapidae Berlese, 1913- Pachylaelaps Berlese, 1888  شپشک­های جمع آوری شده:+ Eriococcidae-   Eriococcus isacanthus (Danzing, 1975)+ CoccidaeEulecanium

   بلوط مهم‌ترین و فراوان‌ترین گونه­ی درختی موجود در غرب ایران به­ویژه منطقه زاگرس و منطقه حفاظت‌شده بیستون محسوب می‌شود. منطقه حفاظت‌شده بیستون به مساحت 82100 هکتار در بخشی کوهستانی در رشته­کوه­های زاگرس در استان کرمانشاه واقع است. این منطقه در ارتفاع 1320 متری از سطح دریا قرار دارد . کنه‌ها از بندپایان فعال در جنگل­های بلوط می‌باشند که نقش­های متفاوتی از جمله آفت، شکارگر و تجزیه­کننده   به­عهده دارند. با توجه به اهمیت و نقش بلوط در اکوسیستم غرب کشور فون کنه­های پیش استیگمای مرتبط با جنگل بلوط   .   Quercus در منطقه حفاظت­شده بیستون مورد بررسی قرار گرفت. در سال­های 1397 و 1398 نمونه­برداری­های متعددی از نقاط مختلف منطقه از خاک و اندام­های هوایی جنگل بلوط به عمل آمد. نمونه­ها پس از انتقال به آزمایشگاه، با استفاده از قیف برلیز جداسازی شده و پس از شفاف سازی در اسید­لاکتیک، با استفاده از مایع هویر از آن­ها اسلاید تهیه شد. در این بررسی در مجموع، 12 گونه و 16 جنس متعلق به 12 خانواده شناسایی شدند. در این میان گونه   Anystis baccarum L. از خانواده   Anystidae و گونه. Tetranychus urticae Koch از خانواده   Tetranychidae   از بیشترین فراوانی نسبت به بقیه کنه­های جمع آوری شده در این مطالعه برخوردار بودند. گونه­های شناسایی شده در این بررسی به شرح زیر است: Anystidae: Anystis baccarum Linnaeus, 1758; Bdellidae: Cyta coerulipes (Duges, 1834); Cunaxidae: Pulaeus glebulentus Den Heyer, 1980; Tydeidae: Lorryia woolleyi (Baker, 1968), Tydeus caudatus (Duges, 1834); Ereynetidae: Ereynetoides amplectorus Hunter, 1964; Iolonidae: Pronematus ubiquitus (McGregor, 1932), Pronematus rykei Meyer & Rodrigues, 1966; Erythraeidae: Parerythraeus sp.,   Abrolophus sp.; Smarididae:   Smaris   ., Fessonia   .; Raphignathidae: Raphignathus sp.; Tetranychidae: Tetranychus urticae Koch, 1836; Tetranychus turkestani (Ugarov & Nikolski), 1937, Eotetranychus frosti (McGregor, 1952);   Trombidiidae: Allothrombium sp.; Cheyletidae: Acaropsellina sollers   Kuzin, 194

   امنیت غذایی و خودکفایی در بخش دانه­های روغنی برای هر کشوری مهم است. درحال حاضر ایران وابستگی 90 درصدی به واردات دانه­های روغنی دارد. کاملینا یک گیاه دانه روغنی است که از سال 1394 وارد ایران شده است و ویژگی­های زراعی مطلوبی از جمله نیاز آبی کم و مقاومت به سرمای بهاره دارد. طبق مطالعات صورت گرفته در جهان، تعدادی از آفات روی این گیاه گزارش شده­اند که در بیشتر موارد، آفت مشترک کلزا و به طور کلی خانواده چلیپاییان هستند. باتوجه به ورود چندساله این گیاه به ایران، هنوز مطالعات جامعی روی آفات و بیماری­های آن صورت نگرفته است. در این مطالعه تلاش شد تا حشرات مرتبط با کاملینا جمع­آوری و شناسایی شوند و با بررسی تراکم جمعیت حشرات مرتبط به میزان تاثیر آنان روی عملکرد 136 لاین مورد مطالعه پی ببریم.   برای این منظور، 136 لاین کاملینا در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی و هر لاین در سه ردیف یک متری در هر کرت کشت شد و در مجموع دو بلوک آزمایشی مورد استفاده قرار گرفت. برای نمونه‌‌برداری از جمعیت آفات مورد مطالعه شامل تریپس، شته و پوره‌های سنک، هر یک بوته به عنوان یک واحد نمونه‌برداری محسوب و در داخل هر کرت، سه بوته به طور تصادفی انتخاب شد. تعداد هریک از آفات نامبرده روی بوته پس از ضربه‌زنی شمارش و ثبت شد. پس از آن حشرات برای شناسایی ارسال و تعداد کپسول و بذر ناسالم هر لاین با سه تکرار شمارش شدند. به این ترتیب با بررسی داده‌های حاصل در جستجوی انواع مکانیسم‌های مقاومت، لاین 54 که از نظر مقاومت آنتی‌زنوز نیمه‌حساس، از نظر مقاومت آنتی‌بیوز مقاوم و از نظر مقاومت تحمل، متحمل است بهترین لاین این مزرعه تشخیص داده شد. این درحالی است که این مکانیسم‌ها صرفا با بررسی جمعیت تریپس‌ها تعیین شده‌اند چراکه میزان تراکم جمعیت این آفت به نسبت سایرین بیشتر بود. در بررسی ماتریس همبستگی بین عملکرد، درصد کپسول و بذر ناسالم مقادیر Pvalue در هر سه رابطه کمتراز 01/0 بود لذا رابطه همبستگی معنی‌دار شد. با استفاده از رگرسیون خطی چندگانه رابطه تراکم جمعیت آفات با عملکرد گیاه بررسی شد و در این بررسی مقدار ضریب موثر تنها برای شته و سنک معنی‌دار شد. به عبارت دیگر باید گفت به لحاظ آماری رابطه‌ی معنی‌داری بین تراکم جمعیت تریپس و عملکرد گیاه وجود نداشت. براساس همین رگرسیون بین درصد کپسول‌های ناسالم و تراکم جمعیت تریپس رابطه‌ی معنی‌دار دیده شد. رابطه رگرسیونی بین درصد بذرهای ناسالم و تراکم جمعیت کل هر سه آفت نیز بررسی شد؛ رگرسیون در اینجا نیز معنی‌دار شد. نکته قابل توجه این است که ضریب موثر درباره تریپس معنی‌دار نشده است (34/0=t) اما درباره شته و سنک به ترتیب در سطح یک درصد و پنج درصد معنی‌دار شده است. واژگان کلیدی: کاملینا، خودکفایی در دانه‌های روغنی، آفت مشترک کلزا، تریپس پیاز

‌این پژوهش با هدف بررسی کارایی جونده‌کش‌های شُک‌بوم و پَساک در کنترل جوندگان غالب زیان‌آور در مزارع شهرستان کرمانشاه در مقایسه با سموم رایج در قالب طرح آماری بلوکهای کامل تصادفی و روش لانه کوبی با استفاده   از فرمول هندرسون تیلتون و روشهای آماری متداول مورد ارزیابی صحرایی قرار گرفت. بدین منظور با بازدید از مزارع‌آلوده شهرستان‌کرمانشاه مزارع‌آزمایشی مناسبی انتخاب و پس از شناسایی جونده‌ خسارتزا اقدامات لازم برای بررسی‌کارایی و مقایسه جونده‌کش‌های شک بوم   با ماده موثره طبیعی رزین و سولفات‌کلسیم و سم جدید پساک با   سموم رایج در قالب طرح آماری بلوکهای کاملاً تصادفی در پنج تیمار و چهار تکرار انجام و بلوک بندی به نحوی صورت گرفت که در هر بلوک شرایط کرتها یکسان و سپس در هر بلوک بر اساس تعداد تیمارها   5 کرت تشکیل شد که هم اندازه و   طوری انتخاب شدند که در هر یک از آنها حداقل 70 سوراخ لانه موش مشاهده گردید. پس از تصادفی کردن   و تهیه نقشه طرح و جهت ممانعت از تردد موش ها به کرتهای مجاور   فواصلی در حدود 5 متر در بین کرتها در نظر گرفته شد و بعلاوه فواصل مذکور با طعمه مسموم فسفردوزنگ سمپاشی گردید. سپس عملیات لانه کوبی به منظور مشخص نمودن لانه های فعال در هر تیمار انجام گرفت و در روز بعد لانه های بازشده (فعال) شمارش و ثبت گردید و به منظور دقت بیشتر محل سوراخ‌ها علامت‌گذاری شده و توسط دستگاه جی پی اس- دستی گارمین[1] مدلEtrex20 ، مختصات   UTM محل ‌لانه‌ها به منظور توصیف اطلاعات مکانی با استفاده از نرم افزار ArcGIS ثبت شدکه بلافاصله مقدار دز کافی   از هر جونده کش   درون لانه ها مصرف گردید. بدیهی است   تیمار شاهد بدون مصرف جونده کش و مابقی تیمارها با توجه به نحوه اثر، در خصوص   فسفردوزنگ بلافاصله و سایر تیمارها   5 روز بعد از مصرف جونده کش کوبیده شدند. آماربرداری درروزهای اول، سوم، پنجم، هفتم، دهم، پانزدهم   و بیستمین روز پس از بسته شدن لانه‌ها صورت پذیرفت و از نتایج حاصله با استفاده از فرمول هندرسون تیلتون در صد تلفات در هر تیمار محاسبه گردید. آزمایش در دوفصل مبارزه جهت تخمین بهترین زمان میارزه و تاثیر شرایط فصلی در عملکرد جونده کش‌ها انجام شد با عنایت به نتایج حاصله برودیفاکوم و پساک بالاترین عملکرد و سپس فرآورده گیاهی و فسفردوزنگ در درجه بعدی و کمترین عملکرد مربوط به شک‌بوم احراز گردید لذا پساک و فرآورد گیاهی جونده‌کش با در نظر گرفتن جمیع جوانب عملکرد قابل قبولی داشته و میتوان به جای سموم رایج تجویز گردند لیکن استفاده از شک بوم جهت کنترل صحرایی توصیه نمی شود. [1] Garmin [1] Garmin

   استراتژی مدیریت تلفیقی آفات(IPM)، به پایش پیوسته جمعیت آفات وابسته است، این کار نه تنها زمان‌بر است، بلکه وابستگی زیادی به داوری انسان دارد و پر هزینه نیز می‌باشد. از طرفی روش‌های مرسوم برای شناسایی حشرات زمان‌بر و پر هزینه هستند. با توجه به گسترش صنعت و رشد سریع آن، همواره بشر به دنبال سرعت بخشیدن به کارها با دقت بالاتری بوده است. استفاده از روش‌های هوش مصنوعی به جای تصمیم‌گیری‌های دستی و انسانی، علاوه بر این که سبب افزایش بهره‌وری می‌گردد، از دقت بالایی نیز برخوردار است. پسته، یک محصول تجاری است و هر ساله خسارت زیادی توسط حشرات به تولیدکنندگان این محصول وارد می‌شود. گروهی از آفات پسته عمدتاً از میوه پسته تغذیه می‌کنند، که از این گروه زنجرک پسته،     Idiocerus (Sulamicerus) stali Fieber, 1868 (Hemiptera: Cicadellidae) دارای اهمیت زیادی می‌باشد. در این تحقیق I. Stali   به عنوان حشره هدف جهت شناسایی با استفاده از الگوریتم پردازش تصویر انتخاب شد. برای جمع‌آوری نمونه‌ها از کارت‌های زرد چسبنده استفاده شد. برای تهیه الگوریتم پردازش تصویر، از خصوصیات رنگی و شکلی اشیاء، استفاده شد.تعداد 357 خصوصیت رنگی و 20 خصوصیت شکلی برای شناسایی I. Stali   به‌وسیله الگوریتم پردازش تصویر استخراج شد. خصوصیات رنگی به دو دسته‌ی خصوصیات مربوط ‌به میانگین و انحراف معیار و خصوصیات مربوط ‌به شاخص‌های سبزی تقسیم شدند. خصوصیات مربوط ‌به میانگین و انحراف معیار عبارتند از میانگین مولفه اول، میانگین مولفه دوم، میانگین مولفه سوم، میانگین مولفه‌های اول، دوم و سوم، انحراف معیار مولفه اول، انحراف معیار مولفه دوم و انحراف معیار مولفه سوم   17 فضای رنگی RGB، HSV، YIQ، YCbCr، CMY، HSI، Improved YCbCr، L*a*b*، JPEG-YCbCr، YDbDr، Y  r، YUV، HSL، XYZ، Luv، LCH و CAT02 LMS. خصوصیات مربوط‌ به شاخص‌های سبزی شامل مولفه اول RGB نرمال شده، مولفه دوم RGB نرمال شده، مولفه سوم RGB نرمال شده، کانال خاکستری، سبز اضافی، قرمز اضافی، شاخص رنگی برای پوشش سبزینگی استخراجی، تفاضل پارامترهای سبز اضافی و قرمز اضافی، شاخص تفاضل نرمال شده، شاخص سبز منهای آبی، کنتراست قرمز آبی، شاخص قرمز اضافی، شاخص سبز اضافی و شاخص آبی اضافی می‌باشد. خصوصیات شکلی استفاده شده نیز شامل طول، عرض، مساحت، محیط، لگاریتم نسبت طول به عرض، نسبت محیط شکل به محیط مستطیل در بر گیرنده شکل، نسبت عرض به طول، نسبت مساحت به طول، خروج از مرکزیت، تمایل، سطح محدب، سطح یکپارچه، قطر دایره معادل، عدد اویلر، یکپارچگی، محدوده، کشیدگی، فشردگی، نسبت تصویر و نسبت طول به محیط می‌باشد. از روش هیبرید شبکه عصبی مصنوعی– الگوریتم بهینه سازی ازدحام ذرات(ANN-PSO) برای انتخاب خصوصیات موثر استفاده گردید. خصوصیاتموثر انتخابی جهت طبقه‌بندی حشرات عبارتند از: شاخص رنگی برای پوشش سبزینگی استخراجی مربوط به فضای رنگیHSL، شاخص تفاضل نرمال شده مربوط به فضای رنگیLCH، کانال خاکستری مربوط به فضای رنگیYCbCr، شاخص مولفه دوم منهای مولفه سوم مربوط به فضای رنگیYCbCr، مساحت و میانگین مولفه‌های اول، دوم و سوم فضای رنگیLuv. نرخ شناسایی الگوریتم پردازش تصویر طراحی شده، 72/99 درصد می‌باشد. شبکه‌های عصبی مصنوعی پرسپترون چند لایه، توانایی طبقه‌بندی حشرات به دو کلاس I. Stali   و Anthaxia Sp. Eschscholtz, 1829 (Coleoptera: Buprestidae)، با دقت 59/99 درصد را دارند. نتایج نشان داد که استفاده از روش جدید برای شناسایی حشرات آفت در شرایط نور طبیعی، در کوتاه ترین زمان و با دقت بسیار بالا امکان پذیر است.

   انگور، Vitis vinifera L، کاربردهای فراوانی در اقتصاد و تغذیه دارد و در سراسر دنیا کشت می­شود. آفات مختلفی به انگور خسارت می­زنند. یکی از این آفات مهم در تاکستان­های ایران، زنجرک مو، Arboridia kermanshah Dlabola (Hemiptera: Cicadellidae) ، است. حشرات کامل و پوره­های این آفت با مستقر شدن در پشت برگ­های انگور و با تغذیه از محتویات سلولی برگ، باعث می­شوند لکه­های سفید رنگی در سطح بالایی برگ­ها ظاهر شود و برگ­ها ریزش کنند، در آلودگی شدید برگ­ها زودتر از موعد ریزش می­کنند. در این پژوهش به­منظور بررسی بیولوژی در شرایط صحرایی، از یک باغ انگور واقع در روستای ده­پهن، نمونه­برداری­هایی طی دو فصل زراعی 1397-1396 شد. در سال 1396 از اواسط تیرماه و در سال 1397 همزمان با ظهور حشرات کامل به­صورت هفتگی و منظم نمونه­برداری انجام شد. به­منظور شناسایی دشمنان طبیعی زنجرک مو، تخم­های پارازیته شده­ در هر تاریخ نمونه­برداری جمع­آوری شدند و در شرایط آزمایشگاه بررسی شدند. سه پارازیتویید تخم از دو خانواده مختلف و دو شکارگر، جمع­آوری شدند. این آفت در شرایط آب و هوایی کرمانشاه سه نسل در سال داشت. حشرات کامل تا اواسط آبان ماه در باغ فعالیت داشتند و هم­زمان با سرد شدن هوا وارد مرحله­ی زمستان­گذرانی شدند. طول دوره رشد مراحل مختلف زیستی، A. kermanshah در شرایط آزمایشگاهی مطالعه گردید. در این پژوهش تغییرات جمعیت مراحل نابالغ A. kermanshah در ارتباط با دما و رطوبت نسبی مطالعه شد. رابطه­ی بین تغییرات جمعیت زنجرک مو با دما در سال 1396 با همه­ی مراحل زیستی آفت به­جز سنین پورگی دو و سه معنی­دار بود و رطوبت نسبی فقط با پوره سن پنج رابطه­ی معنی­­دار داشت. در سال 1397 رابطه­ی معنی­دار بین دما و تغییرات جمعیت مراحل تخم، پوره سن پنج، مجموع مراحل نابالغ وجود داشت و تغییرات رطوبت نسبی با همه­ی مراحل به­جز سنین پورگی چهار و پنج رابطه­ی معنی­دار داشت. الگوی توزیع فضایی مراحل نابالغ زنجرک مو، با دو روش تیلور و آیوائو تعیین شد. الگوی توزیع فضایی طبق روش آیوائو در سال 1396 برای سنین پورگی یک و دو و در سال 1397 برای سنین پورگی یک، دو و سه تصادفی محاسبه شد. طبق روش تیلور در سال 1396 برای همه­ی سنین پورگی به­جز پوره سن دو و در سال 1397 برای همه­ی سنین پورگی به­جز مجموع مراحل نابالغ، الگوی توزیع فضایی از نوع تصادفی به­دست آمد.

  بالاخانواده Coccoidea حشراتی کوچک با انواع دگردیسی، دوشکلی جنسی و پارتنوژنز هستند. ماده­ها بی­بال بوده، فاقد تحرک، دارای ترشحات پودری و یا پوشش سپرمانند با بدنی بیضوی یا گرد هستند. خصوصیات کوتیکولی ماده­های بالغ در رده­بندی آن­ها نقش دارد. در ماده­های بالغ خصوصیات لاروی باقی می­ماند اما در نرها در مراحل بلوغ یک جفت بال دارد. نرها قطعات­دهانی ندارند و تغذیه نمی­کنند. انتهای شکم نرها دارای زایده بلند است. بال­های عقب نرها به زایده هالتر­مانندی تبدیل می­شوند. ماده­ها 2-3 سن پورگی و نرها 4 سن پورگی دارند. گونه­هایHypogaeic scale insects از خانواده­های مختلف شپشک­ها با تغذیه از ریشه و قسمت­های زیر­زمینی میزبان موجب کاهش رشد گیاهان آلوده می­شوند. با توجه به اینکه اندازه کوچک دارند توسط کشاورزان نادیده گرفته می­شوند، با تهیه اسلایدهای میکروسکوپی از شپشک­ها می­توان آن­ها را شناسایی کرد. اهداف پایان­نامه معرفی، جمع­آوری و شناسایی شپشک­های روی ریشه گیاهان در شهرستان سنقر، توصیف شپشک­های جدید روی ریشه گیاهان در این شهرستان و نیز جمع­آوری و شناسایی پارازیتوئید و شکارگرها هستند. پس از جمع­آوری نمونه­ها و نوشتن مشخصات در جدول، در آزمایشگاه شپشک­ها جداسازی شده و نمونه­های زنده را در ترکیبی از Ethyl Alcohol و Glacial Acetic Acid ثابت کرده و با سوزن نازک نمونه را سوراخ می­کنیم و بعد به محلول پتاس10% انتقال داده و بعد نمونه­ها را به آب­مقطرمی­شوییم، در ظرف دیگر آب­مقطر،GAA را تا 70% افزوده و بعد نمونه­ها را به GAA100% انتقال داده و محلول Acid Fuchsin را به­GAA اضافه کرده و بعد با GAAمی­شوییم و بعد یک قطره Xylen افزوده و با یک قطره کانادابالزام اسلاید درست می­کنیم. با قرار دادن در آون، اسلایدها خشک شده و برچسب می­زنیم.کلید واژگان: شپشک­های ریشه،Hypogaeic scale insects ، Coccoidea، ریخت شناسی، سنقر.

چکیدهشپشک نرم­تن،Eulecanium tiliae (Linnaeus, 1758)،در اکثر مناطق ایران، از جمله قسمت­های غربی، به­طور گسترده بر روی سرشاخه­ها قرار دارند و به عنوان یک آفت بالقوه برای انواع درختان میوه از جمله Prunus   .و Malus   . (Rosaceae) به شمار می­آید. در طی سال­های 1395-1396، جنبه­های زیست­شناسی و ریخت­شناسی این آفت در شرایط طبیعی مورد بررسی قرار گرفت (باغ گیلاس روستای احمداباد). فواصل نمونه­برداری هر ده روز یک­بار در نظر گرفته شد(به استثنای فصل زمستان). از حشرات بالغ اسلایدهایی میکروسکوپی تهیه و گونه­ها شناسایی شدند. بررسی نشان داد که زمستان­گذرانی این آفت به صورت پوره سن دوم بر روی سرشاخه­ها (سرشاخه­های یک ساله یا دو ساله) و تنها یک نسل در سال دارند. جنس ماده این گونه دارای دو سن پورگی است (فاقد حشره نر).تولیدمثل در این آفت به­صورت بکرزائی صورت می­گیرد. ظهور ماده­های بارور در اواخر فروردین ماه اتفاق افتاد و تخم­گذاری در اوایل اردیبهشت ماه شروع و تا اوایل خرداد ماه ادامه دارد. تعداد تخم در هر حشره بارور بین 200-1000 عدد متغیر است.اولین سن پورگی در اواسط اردیبهشت ماه ظاهر شد و در هر دو سطح فوقانی و تحتانی برگ­ گسترش یافت. آلودگی شدید باعث زرد شدن زودرس برگ و خشک شدن شاخه­ها می­شود.در طول مطالعه تاریخ زندگی این آفت، تا کنون هیچ حشره نری شناسایی نشده است. دشمنان طبیعی مرتبط با این آفت شناسایی شده­اند:Encyrtidae: Blasthotrix brittanica (Girault, 1917)Pteromalidae: Pachyneuron muscarum (Linnaeus, 1758)Phytoseiidae: Paraseiulus talbii (Athias-Henriot, 1960); Typhlodromusbagdasarjani (Wainstein & Arutunjan, 1967)Iolinidae: Pronematus ubiquitous (McGregor, 1932)Caligonellidae: Molothrognathus sp.(Summers & Schlinger, 1955) Cheyletidae: Cheletogenes ornatus (Canestrini & Fanzago, 1876) Phlaeothripidae: Cephalothrips coxalis (Bagnall, 1926).

علف­های­هرز، گیاهان بومی یا مهاجمی هستند که اثرات نامطلوبی بر اکوسیستم­های آبی، کشاورزی و جنگل دارند. در این پژوهش، علف­های هرز پردیس کشاورزی و منابع طبیعی شامل پیچک­صحرایی، Convolvulus arvensis L.؛ شیرین بیان،Glycyrrhiza glabra L. ؛ تاج­خروس، Amaranthus deflexus L.؛ سلمه­تره، Chenopodium album L.؛ داتوره، Datura stramonium L.؛ خردل وحشی، Sinapis arvensis L.؛ توق، Xanthium strumarium L.؛ یولاف، Avena fatua L.؛ قیاق Sorghum   halepense L. و شلمی All. (Rapistrum rugosum (L. مورد بررسی قرار گرفت. هدف از این پژوهش جمع­آوری و شناسایی حشرات مرتبط با   علف­های هرز فوق­الذکر و معرفی گونه­های موثر حشرات برای کنترل زیستی علف­های هرز هدف بود. به این منظور، که نمونه­برداری حشرات از علف­های هرز به روش تکاندن، جمع­آوری با آسپیراتور، تور زدن و برداشت کل علف هرز و انتقال آن به آزمایشگاه انجام شد. حشرات جمع­آوری شده در داخل لوله­های اپن­دورف در الکل 96 درصد نگه­داری شد و از حشرات ریز اسلاید میکروسکوپی تهیه گردید و برای شناسایی به نزد متخصصین مربوطه ارسال گردید. براساس نتیجه­ی حاصل، 17 جنس و گونه از سوسک­های خانواده­های Chrysomelidae، (Radymna persica (Faldermann, 1837)، Chaetocnema sp.،   Altica sp.، Spermophagus sp. و Burchidius sp.)، Curculionidae، (Alcidodes karelini (Boheman, 1844)، Lixus sp.، Ceutorhynchus sp. و Microlarius sp.) و Coccinelidae، (Scymnus frontalis (Fabricius, 1787))، سن­های خانواده­یTingidae ، (Galeatus scrophicus (Saunders, 1876))؛ Anthocoridae، (Orius niger (Wolff, 1811))؛ تریپس­های خانواده­ی Aeolothripidae، (Aeolothrips mongolicus (  elikan, 1985))؛ Thripidae، (Chirothrips kurdistanus (zur Strassen, 1967)، Chirothrips manicatus (Haliday, 1836) و   Chirothrips africanus (Priesner, 1932)) و Phlaeothripidae، (Haplothrips ganglbaueri (Schmutz, 1913)) شناسایی گردید. هم­چنین بذور پیچک­صحرایی و شیرین­بیان در داخل ظروف مناسب در آزمایشگاه نگه­داری شده و حشرات بذرخوار و زنبورهای پارازیتویید جمع­آوری گردید. از داخل بذور پیچک­صحرایی و شیرین­بیان به ترتیب سرخرطومی Alcidodes karelini (Boheman, 1844) و سوسک بذرخوار Burchidius sp. خارج شد. هم­چنین زنبورهای پارازیتویید جنس از خانواده­ی Eurytomidae از داخل بذور آلوده به سوسک­های A. karelini و Burchidius sp. جمع­آوری و شناسایی شد. در بین گونه­های شناسایی شده سوسک­های بذرخوار پیچک­صحرایی و شیرین­بیان از کارایی بیشتری برای کنترل زیستی علف­های هرز هدف برخوردار باشند زیرا از اندام­های زایشی تغدیه نموده و باروری علف هرز برای سال بعد را کاهش می­دهند.

   بلوط Quercus sp درختی جنگلی با خواص دارویی می­باشد که در خاک­های سنگین، کم عمق، آهکی و رسی با PH قلیایی می­روید. طی بازدیدهای انجام شده در منطقه­ی قلاجه از توابع شهرستان اسلام آبادغرب، طی سال­های 95-94 تنها گونه­ی شپشک Hem: Asterolecanidae)) Asterodiaspis quercicola روی درختان بلوط Quercus sp شناسایی شد. از خصوصیات ریخت شناسی مهم این گونه می ­توان به داشتن روزنه­های   8 شکل در حاشیه بدن و وجود دو موی بلند در انتهای بدن اشاره کرد. به منظور بررسی زیست شناسی این آفت در تمام طول سال روی سرشاخه­های بلوط از مراحل مختلف، آماربرداری هفتگی و منظم انجام و ثبت گردید. حشرات ماده بالغ، پوره­های سن اول و پوره­های سن دوم به ترتیب در تاریخ های 21/1/95، 1/3/95 و4/5/95 ظاهر شده و اوج جمعیت آن­ها به ترتیب در تاریخ های 25/2/95 ،18/5/95 و 22/5/95 بود. حشرات ماده بالغ موجود روی سرشاخه­ها حاوی 66- 16 تخم بودند. زیست شناسی آفت نشان داد که این شپشک در شرایط آب و هوایی شهرستان اسلام آبادغرب   دارای یک نسل در سال   و زمستان را به صورت ماده بالغ نابارور روی سرشاخه­های جوان   می­گذراند. مهم­ترین دشمن طبیعی این گونه در منطقه، زنبور پارازیتویید (Hym: Encyrtidae) 1837,Westwood Habrolepis dalmanii بودکه نقش مهمی در کاهش جمعیت بالغین داشته است.

نشاءکاری یکی از روش­های اساسی می­باشد که موجب زودرسی محصول و افزایش عملکرد می­گردد. با توجه به اینکه در بین گیاهان زراعی استان کرمانشاه، آفتابگردان، ذرت، چغندرقند و کدو با مصارف متعدد دارای سطح زیر کشت بالاتری هستند، از این رو این آزمایش به منظور افزایش عملکرد این گیاهان با روش کشت نشایی طی دو سال زراعی ( 94 – 93 و 95 – 94) در دو بخش گلخانه و مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی، کرمانشاه انجام شد. آزمایش در سال اول به صورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با چهار تکرار بود. عامل­ها شامل دو روش کاشت (کشت مستقیم بذر و نشاءکاری 4 و 6 هفته­ای) و دو تاریخ کاشت (کشت زودهنگام و کشت زمان معمول) بود. آزمایش در سال دوم بصورت طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار بود. تیمارها شامل نشاءکاری (نشاءکاری 6 هفته­ای زودهنگام برای ذرت و چغندرقند، نشاءکاری 4 هفته­ای زمان معمول برای آفتابگردان، بذرکاری زودهنگام برای کدوآجیلی) و کشت زمان معمول بذر (شاهد) بود. نتایج آزمایش در سال اول نشان داد که بیشترین عملکرد بیولوژیکی در ذرت، چغندرقند، آفتابگردان و کدو به ترتیب مربوط به نشای 6 هفته­ای زودهنگام، نشای 6 هفته­ای زودهنگام، نشای 4 هفته­ای زودهنگام و بذرکاری زودهنگام بود که به عنوان تیمار برتر شناخته شد و برای تکرار آزمایش در سال دوم انتخاب گردید. نتایج پژوهش در سال دوم نشان داد که کشت نشایی در مقایسه با کشت مستقیم باعث افزایش عملکرد بیولوژیکی، کلروفیل، سطح برگ و عملکرد دانه در آفتابگردان و ذرت و عملکرد شکر در چغندرقند شد. در کدو، کشت زودهنگام بذر نسبت به کشت زمان معمول بذر عملکرد بیولوژیکی، کلروفیل، هدایت روزنه­ای بالاتری داشت. اختلاف معنی­داری بین عیار قند در هر دو کشت نشایی و بذرکاری چغندرقند وجود نداشت. بنابراین جهت افزایش عملکرد، نشاءکاری شش هفته­ای در تاریخ زودهنگام برای ذرت و چغندرقند و چهار هفته­ای در تاریخ زودهنگام برای آفتابگردان جهت زودرس نمودن محصول برای شهر کرمانشاه توصیه می­گردد. تاریخ­های کشت و سنین نشاء دیگری بجز موارد ذکر شده در این تحقیق برای مطالعات بعدی توصیه می­گردد.

درخت زبان گنجشک Fraxinus rotundifolia Mill. (Oleaceae) از جمله درختان سایه­دار و زیبا است. تقریباً در سراسرکشور، در مناطق شهری، پارک­ها و فضاهای سبز کاشته می­شود. در طول سال­های 1394-1393، هشت گونه و سه جنس از حشرات مضر و مفید که در ارتباط با درختان زبان گنجشک هستند در کرمانشاه گزارش شد که شامل: Psyllopsis discrepans Flor (Hem.: Psyllidae), Parlatoria oleae (Hem.: Diaspididae), Melanaspis inopinata (Hem.: Diaspididae), Salicicola sp. (Hem.: Diaspididae), Paracoccus sp. (Hem.: Pseudococcidae), Thrips tabaci (Thy.: Thripidae), Thrips hawaiiensis (Thy.: Thripidae), Frankliniella sp. (Thy.: Thripidae),Oenopia conglobata (Col.: Coccinellidae), Exochomus undulates (Col.: Coccinellidae), Coccinella septempunctata (Col.: Coccinellidae) و همچنین برخی از گونه­های متعلق به خانواده­های Miridae, Staphilinidae, Geometridae, Cicadidae و Noctuidae جمع­آوری شدند اما شناسایی نشدند. به علاوه، تعدادی کنه­های گیاهخوار و شکارگر شناسایی نشده از روی درختان زبان گنجشک جمع­آوری شدند. پسیل زبان گنجشک P. discrepans، از F. rotundifolia Mill. تغذیه می­کند. این حشره­ روی جوانه­ها و برگ­ها ایجاد گال می­کند. حشرات بالغ و مراحل مختلف پوره­گی این پسیل اغلب درون گال­های روی برگ فعالیت دارند و هنگامی که جمعیت پسیل­ها زیاد باشد، مقدار زیادی از شیره­ی درخت را می­مکند و باعث کاهش رشد درخت می­شوند. این حشره پیچیدگی و بد شکلی برگ ایجاد می­کند. هجوم تعداد زیادی از این حشره منجر به تغییر رنگ و مرگ قسمتی و یا تمام بافت برگ می­شود و بتدریج لکه­های قهوه­ای در اثر مرگ بافت برگ ایجاد می­شود و در نتیجه باعث از بین رفتن زیبایی تاج درخت می­شود. مرفولوژی و بیولوژی و همچنین برخی از جنبه­های بیواکولوژی P. discrepans به عنوان آفت کلیدی مورد مطالعه قرار گرفت. برخی از روش­های فیزیکی و شیمیایی در برنامه­های کنترل آفت ارزیابی شد و تله­ی زرد برای کاهش جمعیت آفت و حمایت از دشمنان طبیعی موثر ارزیابی شد. تعداد نسل پسیل در هر سال، اوج جمعیت در ارتباط با درجه­ی حرارت و رطوبت، کنترل شیمیایی و تله­های زرد چسبنده مورد بحث و بررسی قرار داده می‌شود.  واژگان کلیدی: پسیل زبان گنجشک، نوسانات جمعیت، استامی­پراید، ایمیداکلوپراید،کارت زرد چسبنده

  چکیدهگوجه‌فرنگی دومین محصول سبزی مهم در سراسر دنیا و اولین محصول سبزی با سطح 3512 هکتار در شهرستان کرمانشاه است و شب‌پره‌ی مینوز گوجه‌فرنگی از آفات مهم گوجه‌فرنگی در دنیا و ایران به شمار می‌رود. این تحقیق به ارزیابی کار آیی زنبور پارازیتوئید Trichogramma brasicae (Hym; Tricogrammatidae) در کنترل زیستی شب‌پره‌ی مینوز گوجه‌فرنگی Tuta absoluta (Le   Gelechiidae) در شرایط مزرعه پرداخته است.برای این منظور یک قطعه زمین کشاورزی در روستای احمدوند دهستان الهیارخانی که به کشت گوجه‌فرنگی اختصاص‌یافته بود انتخاب شد، این قطعه زمین با هیچ مزرعه گوجه‌فرنگی مرز مشترک نداشت و به همین خاطر تحت تاثیر سموم مزارع هم‌جوار قرار نمی‌گرفت. در انجام این تحقیق از طرح بلوک‌های کامل تصادفی استفاده شد. این طرح یکی از مهم‌ترین طرح‌هایی است که به‌طور وسیع در تحقیقات کشاورزی به کار می‌رود. این طرح در آزمایش‌های مزرعه‌ای که در آن تعداد تیمارها زیاد نباشد، استفاده می‌شود. طرح RCB دارای بلوک‌های هم‌اندازه است که در هر یک از آن‌ها تمام تیمارها قرار دارند.برای اجرای طرح 4 بلوک یا تکرار، 10 کرت و 10 تیمار به شرح ذیل تعیین و مشخص شد، ابعاد هر بلوک 133 متر در 9 متر تعیین شد، هدف اولیه از بلوک‌بندی، کاهش اشتباه آزمایشی از طرق کمک به حذف عوامل ناشناخته‌ در میان واحدهای آزمایشی است. بلوک‌های یک و چهار 39 متر از ابتدا و انتهای مزرعه فاصله داشتند، فاصله هر بلوک از بلوک مجاور 30 متر تعیین شد تا کمترین تاثیر را از بلوک‌های هم‌جوار بپذیرند. 10 کرت با ابعاد 7 متر در 9 متر در داخل بلوک‌ها قرار داده شد، فاصله هر کرت از کرت مجاور 7 متر تعیین شد و در آخر 10 تیمار با 9 متغیر و یک شاهد به‌صورت تصادفی در بین کرت‌های هر بلوک توزیع شد.با در نظر گرفتن اینکه نوع زیستگاه آفت و پارازیتوئید گسسته محسوب می‌شد، واحد نمونه‌برداری با توجه به بیولوژی آفت و پارازیتوئید و کسب اطلاعات کافی و مناسب از نمونه، بوته در نظر گرفته شد. در زمان انجام تحقیق 480 نمونه از 40 کرت در 6 نوبت تهیه گردید.نتیجه اجرای طرح مشخص نمود رهاسازی زنبور تریکوگراما در تعداد و دفعاتی که در این طرح و در مزرعه انجام شد می‌تواند در تیمار یک حداقل صفر تا حداکثر 36 درصد در تیمار 9 تراکم آفت را پایین بیاورد؛ بنابراین چنانچه آفت شب‌پره‌ی مینوز گوجه‌فرنگی در شرایط طغیانی نباشد، استفاده از مبارزه بیولوژیک برخلاف برخی باورها، علاوه بر اینکه کاملاً اقتصادی و مقرون‌به‌صرفه است، می‌تواند به‌طور متعادل تراکم آفت را به زیر سطح زیان اقتصادی پایین بیاورد.