یتناول هذا البحث الازمات النفسیه کما تتبدى فی روایه "الداما" للکاتب المصری محمد صادق، وذلک من خلال تحلیل البنیه النفسیه لشخصیاتها الرئیسیه. تسعى الدراسه إلى تجاوز الوصف النظری للازمه، نحو التطبیق العملی الذی یرکّز على کیفیه تحویل الصدمات الفردیه إلى سلوکیات انتقامیه وهویات متصدّعه داخل النص الروائی. تعد الازمات النفسیه من الظواهر التی توثر بعمق على توازن الفرد، وتتنوع بین الحاده والمزمنه، وتسبب اختلالات فی السلوک والانفعال، کما فی حاله بطله الروایه "داما/هیا" التی تعانی من انقسام حاد فی الشخصیه بین ذاتها الضعیفه (هیا) واخرى منتقمه (داما)، نتیجه صدمات الطفوله (التحرش، العنف الاسری) والزواج من رجل نرجسی. وهذا یعکس کیف ان تراکم الضغوط الیومیه قد یفضی إلى اضطرابات نفسیه کالقلق الاجتماعی والاکتئاب الحاد، وهما ما تظهر اعراضهما بوضوح فی الحوار الداخلی والمونولوجات التی وظفها الکاتب. تکمن اهمیه الموضوع فی کشف الآلیات السردیه التی وظفها محمد صادق لتجسید هذه الازمات، مثل الاسترجاع الزمنی الذی یعید إنتاج الماضی فی الحاضر، والفضاءات المغلقه (کالمنزل والمکتب) التی تتحول من مآمن إلى ساحات حرب نفسیه. ففهم هذه الازمات ادبیاً یسهم فی إثراء النقد النفسی للاعمال الادبیه، ویفتح افقاً لتاویل المعاناه الإنسانیه بعیداً عن النماذج الجامده. اعتمد البحث على المنهج التحلیلی النفسی المتّکئ على مفاهیم فروید ویونغ، إلى جانب تحلیل الخطاب السردی؛ إذ تم فحص شخصیات: داما/هیا (کزوجه وضحیه وام)، هشام ومحمد (کنماذج للذکوره السامه والنرجسیه)، ورحاب (کضحیه للإجهاض القسری والهجر). کما درس البحث کیف تودی الاضطرابات فی التکیف مع البیئه الاجتماعیه القاسیه (کالوصم المجتمعی للمطلقه، وافتقاد الدعم الاسری) إلى تفاقم الازمه وتحویلها إلى رغبه جامحه فی الانتقام. توصّل البحث إلى ان الازمات النفسیه فی الروایه لا تنشا من فراغ، بل هی نتاج بیئه ابویه تعاقب الانثى على تمردها، وتجعل من العنف النفسی والجسدی ممارسه یومیه. کما اظهر التحلیل المکانی کیف تحوّلت فضاءات مثل الشارع إلى مرآه للخوف الداخلی، والمستشفى إلى مسرح للخداع والانتقام، فیما جسّد المکتب صراع الشخصیه بین المعرفه والدمار. وقد ابرزت تقنیات الاستباق (کالتنبو بالخیانه والفشل) هاجس الشخصیات المستمر بتکرار الماضی الموجع. وبذلک، لا تقتصر الازمات النفسیه فی "الداما" على کونها حالات طارئه، بل تمثل مکوّناً بنیویاً یحکم بناء السرد وتطور الشخوص، مما یستدعی تدخلاً نقدیاً متخصصاً لفک شفراته.

   تقوم الجدلیه على علاقه التفاعل والتقابل بین عنصرین متضادین ینتج صراعهما معنى اعمق للوجود والحقیقه، ولذلک شکّلت ثنائیه الحیاه والموت إحدى اکثر القضایا حضوراً فی الفکر الإنسانی والادب عبر العصور. فالحیاه لا تُدرک بمعزل عن الفناء، کما ان الموت لا یظهر بوصفه انقطاعاً نهائیاً فحسب، بل بوصفه مرحله من مراحل التحول والعبور وإعاده التشکل. ومن هنا اصبحت هذه الثنائیه من اهم البنى الفلسفیه والسردیه التی تستند إلیها الروایه الحدیثه فی بناء رویتها للإنسان والعالم والمصیر.    وفی ضوء هذا التصور، یتناول هذا البحث جدلیه الحیاه والموت فی روایه «مملکه دیشا»للکاتب.....، من خلال الکشف عن تمثلات هاتین القیمتین بوصفهما لب البناء الفلسفی والسردی للنص. إذ لا یظهر الموت فی الروایه حدثاً عارضاً او نهایه مطلقه، بل یتحول إلى بوابه لولاده جدیده وانبعاث متکرر، بینما تتخذ الحیاه شکلاً دائریاً متحولاً یرتبط بالنبوءات والدورات الزمنیه وتجدد المصائر والشخصیات. وتظهر القراءه ان الروایه تقیم صراعاً وجودیاً متشابکاً لا یمکن فصل عناصره، فالموت لیس نقیضاً للحیاه بقدر ما هو شرط لاستمرارها، والحیاه لا تستقر إلا عبر عبور محنه الفناء والتجدد.    وتتجلى اهمیه هذا الموضوع فی کونه یکشف بعداً وجودیاً وفلسفیاً جدیداً فی السرد الفانتازی العربی المعاصر، ویبرهن ان الروایه الحدیثه اصبحت قادره على توظیف الرموز الاسطوریه والفضاءات المتخیله والدورات الزمنیه لإنتاج خطاب فکری عمیق یضاهی کثیراً من التجارب السردیه العالمیه. کما تکتسب الدراسه اهمیتها من کون الروایه تجعل من جدلیه الحیاه والموت محرکاً رئیساً لبناء الشخصیات والاحداث والزمن والمکان، مما یفتح مجالاً نقدیاً واسعاً لدراسه الروایه العربیه ذات النزعه الرمزیه والوجودیه، وفهم طبیعه التحولات التی یشهدها السرد العربی الحدیث فی معالجته للاسئله الکبرى المتعلقه بالوجود والمصیر.    ویعتمد البحث على المنهج الوصفی التحلیلی، من خلال تتبع المظاهر السردیه التی تتجسد فیها ثنائیه الحیاه والموت، وتحلیل دلالاتها الفنیه والرمزیه، وبیان علاقتها بالبناء العام للنص، مع الإفاده من مفاهیم النقد البنیوی والرمزی والوجودی کلما اقتضى التحلیل ذلک. کما یسعى البحث إلى دراسه الکیفیه التی تتحول بها هذه الجدلیه إلى طاقه سردیه فاعله تعید تشکیل الشخصیات وتوجه مساراتها داخل العالم الروائی.    وقد توصل البحث إلى جمله من النتائج، ابرزها ان روایه مملکه دیشا تقدم رویه تجعل الموت فعلاً بنائیاً لا هدماً سردیاً، وان البنیه الزمنیه الدائریه القائمه على الدورات الاربع تمنح الموت معنى التحول لا الفناء المطلق. کما تبین ان الشخصیه الرئیسه «لیدی» لا تتحقق ذاتها إلا عبر المرور بطقس الموت والعوده، وان الامکنه الروائیه — من البحیره إلى الکهف إلى القصر — تعمل بوصفها فضاءات تتحرک فیها جدلیه الحیاه والموت على مستوى الرمز والفعل معاً. وکشف البحث ایضاً ان الروایه لا تنتهی بانتصار الحیاه على الموت، بل بانتصار فلسفه البعث والتجدد على فلسفه الفناء المطلق، وهو ما یمنح النص بعداً وجودیاً وفلسفیاً عمیقاً یتجاوز حدود الحکایه إلى التامل فی طبیعه الإنسان والوجود والمصیر. الکلمات المفتاحیه: الادب العربی المعاصر،الروایه ، الحیاه و الموت، الجدلیه. امانی اسکندرانی، مملکه دیشا

چکیده صادق هدایت از بنیان­گذاران داستان­نویسی مدرن در ایران است که داستان‌نویسان بسیاری بعد از وی تحت تاثیر مکتب نویسندگی او قرار گرفته­اند و مستقیم یا غیرمستقیم از وی الگوبرداری کرده­اند. ویلیام سیدنی پورتر معروف به (اُ.هنری) را، به خاطر خلق آثار جذاب در قالب داستان کوتاه، استاد بزرگ داستان کوتاه جهان نامیده­اند. اگر هدایت را به عنوان «امپراتور داستان­های کوتاه­» در ایران بنامیم، بی­شک اُ.هنری «امپراتور داستان­های کوتاه­» در آمریکاست. زیرا هر دو نویسنده (هدایت و اُهنری) تحت تاثیر عوامل گوناگون اجتماعی، سیاسی و فرهنگی داستان­هایی نوشته­اند که جامع? تاریخی دوران آن­ها را به نمایش گذاشته است و هر دو توانسته­اند بدبینی، فقر، فاصل? طبقاتی، درد و رنج اجتماع واوضاع ناخوشایند سیاسی و اجتماعی   را در ذهن خوانندگان خویش به تصویر بکشند. این تحقیق با روش تحلیلی- توصیفی به بررسی مولفه­های رئالیسم اجتماعی در پنج داستان کوتاه (لاله، گرداب، صورتک­ها، چنگال و محلّل) از صادق هدایت و پنج داستان کوتاه (اتاق مبله، آخرین خنیاگر، آخرین برگ، دو قرص نان بیات و پس از بیست سال) از اُ.هنری پرداخته­ است. این داستان­های کوتاه به علت تشابهاتی که در ساختار متن، محتوا و جنبه­های فکری که در آنها دیده می‌شود، برای بررسی و تحلیل، انتخاب شده‌اند تا از دید عناصر داستان با تکیه بر مولفه­های مکتب رئالیسم مورد واکاوی و تطبیق قرار داده شوند. این پژوهش با رویکرد مکتب آمریکایی در مطالعات تطبیقی انجام شده است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که از مهم‌ترین عنصر از لحاظ ساختار متن در تمامی داستان‌ها، علاوه بر کنش­های چندگانه شخصیت­ها، غافلگیری و پایان­هایی همراه با مرگ و ناامیدی درون­مایه­های رئالیسم اجتماعی مانند: درد و رنج، ظلم و ستم حاکم بر جامعه، فقر مالی، اختلافات طبقاتی، حضور زنان در برخی از داستان­ها و نیز شیوه زندگی اقشار ضعیف و متوسط جامعه به کار گرفته شده است. زبان و لحن آثار هر دو نویسنده ساده و   گاه عاری از هرگونه تکلّف زبانی و مفهومی و با گرایش­ کاربرد اصطلاحات عامیانه است. کلیدواژه­ها: صادق هدایت، ویلیام سیدنی پورتر( اُ.هنری)، ادبیات تطبیقی، رئالیسم اجتماعی، داستان کوتاه، عناصر داستان.   

   بیان مسئله و اهداف پژوهش: این پژوهش به بررسی تحول شخصیت زن از هویت فردی به تیپ اجتماعی در دو رمان «این خیابان سرعت‌گیر ندارد»‌(جهانی،????) و «نجوای ناجی» (قنبری، ????) می‌پردازد. هدف‌اصلی، تحلیل نحوه تاثیر عوامل خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بر شکل‌گیری هویت زنانه و تبدیل آن به تیپ‌های اجتماعی مشخص در ادبیات داستانی معاصر ایران است.   پرسش‌های پژوهش:   ?. چگونه شخصیت‌های زن در این دو رمان از هویت فردی به تیپ اجتماعی تبدیل می‌شوند؟   ?. چه عواملی در این تحول موثرند؟   ?. آیا این تحول نشانه‌ای از مقاومت، انطباق یا سرکوب هویت فردی است؟   روش پژوهش: این پژوهش از نوع کیفی و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده‌ها با روش محتواوی از‌ متن دو‌رمان استخراج شده‌اند و تحلیل آن‌ها مبتنی برنظریه‌های شخصیت‌پردازی (مانند فورستر)، نقد فمینیستی (به‌ویژه شوالتر) و مفاهیم «هویت فردی» و «تیپ‌سازی» صورت گرفته است.   یافته‌های مهم وکلیدی پژوهش: یافته‌ها نشان می‌دهند‌که شخصیت‌های زن درآغازداستان دارای استقلال، خودآگاهی و قابلیت تصمیم‌گیری فردی هستند، اما درطول داستان و تحت فشارهای خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی، به تیپ‌هایی چون «زن مطیع»، «زن قربانی»، «زن مقاومت‌کننده» تبدیل می‌شوند. همچنین، تفاوت‌های فردی در میزان مقاومت، جسارت و آگاهی، نقش کلیدی در تعیین میزان حفظ هویت فردی دارند.   نتیجه‌گیری: تحول شخصیت زن از هویت فردی به تیپ اجتماعی، فرآیندی چندوجهی و متاثر از تعامل پیچید? فردیت و ساختارهای خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی است. این پژوهش درک عمیق‌تری از جایگاه زن در ادبیات معاصر ایران فراهم می‌آورد و زمینه‌ساز مطالعات تطبیقی و روان‌شناختی در حوزه ادبیات زنان می‌شود. کلیدواژه‌ها: ادبیات داستانی معاصر، زنان نویسنده‌ی کرمانشاهی، شخصیت‌پردازی، تیپ‌سازی، نقد زن‌محور، این خیابان سرعت‌گیر ندارد، نجوای ناجی

      رمان شرف اثر صنع‌الله ابراهیم از شاخص‌ترین آثار واقع‌گرایانه‌ی ادبیات معاصر عرب به شمار می‌آید که نویسنده در آن با نگاهی انتقادی، سیمای جامعه‌ی مصر را در دوران معاصر ترسیم کرده است. پژوهش حاضر با عنوان «شخصیت‌پردازی در رمان شرف اثر صنع‌الله ابراهیم» با هدف بررسی شیوه‌های شخصیت‌پردازی و چگونگی تاثیر آن در انتقال مضامین اجتماعی و انسانی این رمان انجام گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه‌ی منابع کتابخانه‌ای تنظیم شده و در آن، مهم‌ترین شیوه‌های شخصیت‌پردازی ازجمله توصیف مستقیم،گفت‌وگو،کنش، زاویه‌ی دید و توصیف محیط مورد‌بررسی قرارگرفته است. نتایج نشان می‌دهد. صنع‌الله ابراهیم با به‌کارگیری شیوه‌های‌گوناگون شخصیت‌پردازی، توانسته است تیپ‌های انسانی‌گوناگونی را بازنمایی کندکه هریک بیانگر بُعدی از واقعیت تلخ جامعه‌ی مصر است. شخصیت‌ها در این رمان، به‌ویژه شخصیت اصلی یعنی «شرف»، بازتابی از انسان معاصر مصری‌اندکه در برابر فساد، تبعیض و نابسامانی اجتماعی ایستاده است. نویسنده از طریق شخصیت‌پردازی هنرمندانه، به‌گونه‌ای نمادین وضعیت سیاسی و اخلاقی جامعه را نقد می‌کند و مخاطب را به اندیشیدن درباره‌ی عدالت و انسانیت فرامی‌خواند. کلیدواژه‌ها: ادبیات عرب معاصر، صنع‌الله ابراهیم، رمان شرف، شخصیت‌پردازی

این پژوهش به بررسی بازنمایی مفاهیم «خود» و «دیگری» در مجموعه‌داستان حارّه الیهود اثر محمد جبریل (1938- 2022) می‌پردازد و می‌کوشد نشان دهد که نویسنده چگونه از خلال روایت‌های تمثیلی و فانتزیِ واقع‌گرا، بحران هویت فردی و جمعی انسان مصری را در بستر تحولات تاریخی و اجتماعی معاصر بازنمایی می‌کند. چارچوب نظری پژوهش بر تحلیل رابطه   سیال و ناپایدار خود/دیگری استوار است؛ رابطه‌ای که نه بر تقابل ساده، بلکه بر فرآیندهای ترس، عادت، سکوت و استحاله بنا می‌شود. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر خوانش دقیق متن است و شواهد مستقیماً از روایت مذکور استخراج شده‌اند. تحلیل داستان‌هایی از این مجموعه همچون «حدث استثنائی فی ایام الانفوشی»، «الطوفان» و «المستحیل» نشان می‌دهد که «دیگری» در این مجموعه اغلب چهره‌ای مبهم، ناشناخته و غیرقابل نام‌گذاری دارد و بیش از آن‌که فرد یا گروهی مشخص باشد، نماینده   نظمی مسلط و تحمیلی است. در مقابل، «خود» در روندی تدریجی از شوک اولیه، به عادت‌پذیری و سپس به فروپاشی آگاهی یا استحاله   هویتی می‌رسد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که جبریل، سکوت و عادت را مهم‌ترین سازوکارهای تثبیت سلطه می‌داند؛ به‌گونه‌ای که جامعه، بدون اعمال خشونت مستقیم، به پذیرش نظم دیگری تن می‌دهد. ناتوانی نهادهای رسمی، فرسایش حافظه   جمعی و حذف کنش آگاهانه، از پیامدهای این وضعیت‌اند. فضا و مکان نیز در این فرآیند نقشی فعال دارند و تقابل میان فضاهای باز ساحلی و فضاهای بسته   محله، به‌مثابه بستر شکل‌گیری یا زوال هویت عمل می‌کند. در مجموع، پژوهش نشان می‌دهد که حارّه الیهود متنی انتقادی و هشداردهنده است که فروپاشی «خود» را نه صرفاً نتیجه   حضور «دیگری»، بلکه پیامد ترس، سکوت و عادت می‌داند و ادبیات را به عرصه‌ای برای افشای سازوکارهای پنهان قدرت و بازاندیشی در مسئولیت تاریخی انسان بدل می‌سازد.

   کتاب ضجیج   الجسد نوشته هیفاء باسیل بیطار معروف به هیفاء بیطار یکی ازاثار معروف ادبیات معاصر عربی است.که در ان با نگاه ریز بینانه ونقادانه به مسایل اجتماعی به ویژه زنان پرداخته است.ساختار داستانی و روش ترجمه ی ارتباطی است.هیفاء بیطار قلم خوب و دقیقی دارد و شیوا و زیبا می نویسد.نگاه ریز بین و دقیقی دارد که خیلی خوب مسائل مردم را رصد میاند. هیفاء بیطار داستان پرداز و رمان نویس و شاعر معروف لبانی است. در سال 1970 در لبنان متولد شد که عمده آثار وی را داستانهای کوتاهی با رنگ فمنیستی و با مضمون رنج های اجتماعی نشان میدهد. ضجیج الجسد داستانی است که به بررسی پیچیدگیهای بدن و روح انسان می پردازد.این کتاب به موضوعاتی مانند عشق، هویت، تنهایی و جست جوی معنا در زندگی میپردازد. شخصیتهای داستان با چالشهای درونی و بیرونی خود مواجه میشوند و تلاش میکنند تا در دنیایی پر از تضاد و تنش، جایی برای خود پیدا کنند. این اثر حاوی 18 داستان میباشد که در این داستانها نویسنده به تحلیل و بررسی مسائل اجتماعی در قالب داستان پرداخته است. شخصیت های قصه ها بیشتر افراد آسیب دیده جامعه هستند ونویسنده شخصیت های خود را از میان اقشار پیرامون خود که به نحویی قربانی جامعه گردیده اند انتخاب کرده است.به نظر میرسد نگاه نویسنده به جامعه خود تا حد زیادی توام با بدبینی می باشد. کلیدواژگان:ضجیج الجسد رمان معاصر زمان معاصر عربی موضوعات اجتماعی فاصله طبقاتی، فقر، هیفاء بیطار

   کتاب ضجیج الجسد نوشته هیفاء باسیل بیطار معروف به هیفاء بیطار است که در آن با نگاه ریزبینانه و نقادانه به مسائل اجتماعی، به ویژه مسائل مربوط به زنان پرداخته است. هیفاء بیطار داستان پرداز و رمان نویس مشهور سوری است که عمده آثار وی را داستان های کوتاهی با رنگ فمنیستی و با مضمون رنج های اجتماعی شکل میدهد. این اثرحاوی 18 داستان می باشدکه در این داستان ها نویسنده به تحلیل و بررسی مسائل اجتماعی در قالب داستان پرداخته است، شخصیت های قصه ها بیشتر افراد آسیب دیده جامعه هستند و نویسنده شخصیت های خود را از میان اقشار پیرامون خود که به نحوی قربانی جامعه گردیده اند انتخاب کرده است. بنظر میرسد نگاه نویسنده به جامعه خود تا حد زیادی توام با بدبینی می باشد. کلید واژه: ضجیج الجسد، رمان معاصر، رمان معاصر عربی، موضوعات اجتماعی، فاصله طبقاتی، فقر، هیفاء بیطار

   پژوهش حاضر به تحلیل کهن‌الگوهای یونگی در رمان "طعم الذئب" اثر عبدالله البصیص می‌پردازد. در این تحقیق، رمان "طعم الذئب" از منظر روانشناسی یونگ، به ویژه نظریه کهن‌الگوها و ناخودآگاه جمعی، مورد بررسی قرار گرفته است. هدف اصلی این پژوهش تحلیل نمادهایی همچون «گرگ»، «بادیه»، و شخصیت «ذیبان» به عنوان تجلیات کهن‌الگویی در ساختار داستانی رمان و شناخت مسیر تحول روانی و هویتی شخصیت اصلی در بستر اجتماعی و فرهنگی خاص رمان است. این پژوهش به لحاظ روش‌شناسی از رویکرد تحلیلی-توصیفی و نقد کهن‌الگویی یونگ استفاده کرده و با مقایسه رمان "طعم الذئب" با دیگر آثار ادبی عربی که بر پایه کهن‌الگوها تحلیل شده‌اند، نوآوری‌هایی در تبیین کارکرد نمادها و کهن‌الگوهای یونگی در متون ادبی معاصر عربی ارائه می‌دهد. این تحقیق نشان می‌دهد که استفاده از نظریه کهن‌الگویی یونگ در نقد ادبی معاصر عربی، بستر جدیدی برای فهم و تحلیل متون روانشناختی و نمادین فراهم می‌کند. پژوهش به این نتیجه می‌رسد که رمان "طعم الذئب" نه تنها بازتاب‌دهنده بحران هویت و جستجوی فرد برای خودآگاهی است، بلکه در این مسیر از کهن‌الگوهای یونگی چون سایه و سفر قهرمان برای تحلیل مراحل تحول شخصیت ذیبان استفاده می‌کند. نمادگرایی در این رمان از طریق عنصر گرگ به‌عنوان نماد سایه و قدرت طبیعت و همچنین محیط بادیه به‌عنوان فضایی برای آزمون شخصیت قهرمان، به تجلی می‌رسد. این رمان همچنین بر تمایز روانی شخصیت‌ها از منظر یونگ دلالت دارد، جایی که فرد با مواجهه با ناخودآگاه جمعی و تجربیات معنوی، به بلوغ و خودآگاهی دست می‌یابد. کلیدواژه‌ها: یونگ، کهن‌الگو، ناخودآگاه جمعی، سفر قهرمان، سایه، البصیص، رمان طعم الذئب.

   یتمحور هذا البحث حول دراسه البناء السردی فی روایه (مخیم الموارکه) للروائی العراقی جابر خلیفه جابر، وهی روایه تنتمی إلى تیار ما بعد الحداثه فی السرد العربی، وتتمیّز بتجریبها الفنی وغناها الرمزی واعتمادها على بنیه غیر تقلیدیه تدمج بین الحکایه والوثیقه وبین البعد النفسی والبعد التاریخی. ویُرکز البحث على تحلیل اربعه مکونات اساسیه فی هذا البناء السردی: انماط الشخصیات والحدث والزمان والمکان، وهی عناصر تُعدّ ضروریه لفهم الکیفیه التی یُبنى من خلالها العالم الروائی، ویتم عبرها تمریر الرسائل الفکریه والرمزیه للنص.    تُقدَّم الشخصیات فی الروایه باسلوب غیر مباشر، حیث لا یتم تقدیمها وفق انماط ثابته او اوصاف جاهزه، بل یتم بناوها تدریجیًا من خلال شظایا السرد، ومقاطع الرسائل، والتاملات الذاتیه، والحوار الداخلی. کما تتداخل الازمنه وتتشظى فی الروایه، لتُنتج سرداً متقطعًا وغیر خطی، یُعید صیاغه العلاقه بین الماضی والحاضر بطریقه تعکس عمق التداخل بین الذاکره الفردیه والجمعیه. اما المکان، فلا یُقدَّم کفضاء جامد، بل کعنصر دینامیکی یتغیّر ویکتسب معانی رمزیه مرتبطه بالاغتراب والمنفى والتیه، لا سیما من خلال صوره (المخیم) الذی یشکّل محورًا سردیًا وثقافیًا فی الروایه.    تبرز اهمیه هذا الموضوع من عده جوانب متداخله. اولاً، لان الروایه تمثّل نموذجاً سردیاً معاصراً یستجیب لتحدیات الواقع العربی وتحوّلاته الثقافیه والسیاسیه، إذ توظّف الموروث التاریخی فی مقاربه الواقع الحدیث من خلال رموز الماساه والنفی والتهجیر. وثانیاً، لان دراسه البناء السردی فیها تکشف عن قدره الکاتب على تجاوز الاشکال الکلاسیکیه للسرد، واستثماره الواعی للادوات السردیه الحدیثه، ما یجعل العمل الروائی ذاته وسیله لفهم الواقع وإعاده إنتاجه.    کما ان تحلیل عناصر مثل انماط الشخصیات والزمان والمکان لا یقتصر على تفکیک تقنیات الروایه، بل یساعد على استکشاف دلالاتها الاعمق، وإضاءه الاسئله التی تطرحها حول الهویه، والسلطه، والمصیر، والانتماء. فالشخصیات فی الروایه لیست نماذج فردیه فقط، بل تمثیلات لذوات مهمّشه، مشروخه، تعیش صراعها الداخلی وسط عالم مازوم. والزمان فیها لا یُقدَّم بوصفه مجرّد تسلسل للاحداث، بل کنسق سردی یعبّر عن اختلال العلاقات بین الذاکره والحاضر. اما المکان، فهو اکثر من مجرّد خلفیه للاحداث؛ بل یتحول إلى معادل رمزی لحاله الإنسان المُنفِی، والهویه القلقه، والحلم المنکسر.    إن هذا البحث یسهم فی إلقاء الضوء على کیفیه تحوّل الروایه من سرد للوقائع إلى فضاء معرفی وجمالی، یُعید تشکیل العلاقه بین الإنسان والعالم، ویستخدم ادوات الادب لتفکیک مفاهیم الواقع والتاریخ والذاکره. وهذا ما یمنح الموضوع راهنیته واهمیته الاکادیمیه، خاصه فی ظل تحوّل الروایه العربیه المعاصره إلى ساحه للتعبیر عن قضایا کبرى تتجاوز المحلی والآنی إلى الإنسانی والوجودی. إن الاطروحه   تعتمد على المنهج التحلیلی الوصفی.    اظهرت نتائج البحث ان روایه (مخیم الموارکه) تقوم على بنیه سردیه مرکّبه، تُوظف تعدد الاصوات وتنوع الاسالیب والتقنیات، مما یجعلها نصًا مفتوحاً على التاویل. ففیما یخص انماط الشخصیات، یتضح ان الروایه تُقدّم شخوصها بطریقه تکسّر النمط التقلیدی، حیث تتشکل عبر الحکی غیر المباشر، والوثائق، والرسائل، والتداعیات النفسیه. وتتنوع هذه الشخصیات بین شخصیات متامله، مطارده، صامته، او متمرّده، مما یعکس تشظی الذات البشریه تحت ضغط المنفى والذاکره والتاریخ.    اما فیما یتعلق بالزمان السردی، فقد تبین ان الروایه لا تتبع تسلسلًا خطیًا، بل تعتمد على التقطیع الزمنی والتلاعب بالماضی والحاضر، مستخدمه اسالیب مثل الاسترجاع والاستباق لکشف عمق التجربه الإنسانیه التی تمر بها الشخصیات. وبهذا یصبح الزمن اداه لکشف العلاقه المتوتره بین الماضی المنکسر والحاضر المعلّق والمستقبل الغامض. هذا الانزیاح عن الزمن الخطی یمنح الروایه بعدها الفلسفی، ویجعلها تمارس نقدًا ضمنیًا لفکره (الزمن التاریخی) بوصفه مساراً تقدمیاً مستقیمًا.    وفیما یخص المکان فقد اظهرت الدراسه ان الروایه تستخدم المکان بوصفه حاملاً رمزیاً ودلالیًا. (المخیم) لیس مجرد مکان للإقامه، بل هو حاله وجودیه تعبر عن اللجوء، والانفصال، والانکسار. کذلک، فإن الاماکن الاخرى التی تظهر فی النص تکتسب قیمه رمزیه وتاریخیه، تعبّر عن خیبات الجماعه وهواجس الفرد، وتحیل إلى ذاکره جمعیه تتکرر مآسیها رغم تغیّر الامکنه والوجوه.

   مقدمه:رمـان بـه عنـوان یکـی از پـر مخاطبتریـن گونه هـای ادبـی، دربسـیاری ازمواقـع بـه بازتـاب شخصیتها،عـادات،رفتـار وحـالات بشـری، دغدغه هـای اجتماعـی و تحـولات تاریخی _سیاسـی پرداخته و بـه نحـوی از انحـاء، شـالود?? جامعـه را درخـود منعکس سـاخته اسـت.شخصیتهای رمان،درواقع افرادی هستند که با اعمال و گفتار خود نقش آفرینی می کنند.آثار ادبی، خواسته یا ناخواسته بازتاب تفکرات،شخصیتها، شیوه ی زندگی واوضاع و احوال هر ملتی هستند وواقعیات اجتماعی را به صورت هنرمندانه نشان می دهند. هدف پژوهش:هدف پژوهش حاضر تحلیل شخصیت های اجتماعی و ضد اجتماعی دررمان سالهای ابری علی اشرف درویشیان می باشدکه تا کنون آنچنان کا باید وشاید به این موضوع پرداخته نشده است. نگارنده دراین پژوهش با استناد با رمان سالهای ابری دوهدف-شناخت شخصیت های اجتماعی وبهنجار ومبارز2- شناخت شخصیت های ضداجتماعی ،نابهنجار،رنج‌دیده، بی‌خیال وعصیانگر در رمان سالهای ابری علی اشرف درویشیان را دنبال نموده است. روش پژوهش:نحوه جمع آوری اطلاعات یرای انجام دادن این پژوهش   براساس روش کتابخانه ای   وبه صورت توصیفی-تحلیلی می باشد و داده ها با استفاده از شیوه تحلیل محتوی رمان سالهای ابری بررسی خواهند شد. ابزارجمع آوری اطلاعات در این روش نیز مطالعه کتب،مجلات،مقالات وتحقیقات مرتبط با موضوع و پیشینه تحقیق با استفاده از فیش برداری وخلاصه نویسی خواهدبود. یافته ها: شخصیّت اصلی این رمان به طورعمده برشریف داوریشه است. شریف دراین رمان، شخصیّت انسانی کامل وآرمانی واجتماعی است؛شریف شخصیّتی پویا دارد و او را از لابه لای گفتار، اعمال و یا توصیف اشخاص دیگر از او می شناسیم. ننه زاری(زهرا)،نمونه یک زن زحمتکش فداکار است که خود را وقف زندگی و فرزندانش کرده. شخصیّت اوبه عنوان زنی ازخود گذشته،فداکار،مهربان ودلسوز بیشتر می نمایاند.بی بی پس ازشریف،مهمترین شخصیّت داستان است.شخصیّت بی بی ازحیث تاثیری که برشخصیّت اصلی داستان می گذارد، قابل توجه است. بی بی شخصیّتی مذهبی داردوشریف راهم به پیروی از احکام دین وباورهای اعتقادی تشویق می کند؛ امامذهبی که اوپذیرفته آمیخته باخرافات است. پدرشریف،بوچان داوریش،شخصیتی که عدم تصمیم گیری عاقلانه ومدام ازشاخه ای به شاخه دیگر پریدن، پذیرش جبری سرنوشت وظلم وسکوت دربرابر آن ها که حقش رامی خورند، به وضوح دراعمال اودیده می شود. شخصیّتی است ایستا ومنفعل، بی تدبیر وخشن که به جای ماندن و مبارزه با دشواری ها، ترک خانواده وخزیدن درگوشه ای وزندگی درویشی را تنها راه چاره می بیند.سلیم(دایی کوچک شریف) نمونه نوعیِ وطن پرستان ومخالفان بیگانگان غارتگری است که شیره جان مملکت ما رامی مکندویکی ازمسببان اصلی فقردرجامعه ایرانند. اودرنیمه نخست زندگی اش باشخصیّتی پویا معرفی می شودودرنیمه بعداگرچه راهی جدید برمی گزیند،اطلاعات چندانی درمورد او وسرانجام جانبداری اش ازنیروهای مذهبی واحیاناًفعالیّت هایش در دست نیست، واین امرسبب می شودتا درنیمه دوم، شخصیّتی ایستاجلوه کند. نتیجه گیری: رمان سالهای ابری علی اشرف درویشیان یکی از ارزشمندترین رمانها درحوزه ادبیات داستانی ایران است که خواننده را بـا شخصیتهای متفاوتی روبرو می کند که هرکدام به نوعی بیانگر حالات وکنش و واکنش انسان جامعه امروزی است که در برابر وقایع و حوادث روزمره از خود نشان می دهد. کلید واژه ها:

  دکتر فاضل صالح السّامرائی، استاد دانشگاه بغداد، یکی از قرآن­پژوهان برتر معاصر

«ودیع سعاده» و «سهراب سپهری» دو تن از شاعران معاصر هستند که ساختار و محتوای شعر آنان همسانی فراوانی با یکدیگر دارد. افزون برآن، بسیاری از شاخص‌های مکتب ادبی رمانتیسم نیز در سروده‌های این دو، نمود برجسته‌ای داشته و اعتقاد بر آن است که شعر آنها را می‌توان از نگاه ادبی رمانتیسم تطبیق داد. ودیع سعاده و سهراب سپهری تجربه‌های روحی و عاشقانه خویش را با تخیلی بارور، احساساتی عمیق و صادقانه بازگو کرده‌ و در این راستا از نمادهای طبیعی نیز بسیار بهره گرفته‌اند. آنچه که مسلم است شعر رمانتیک و عاشقانه این شاعران خالی از تصاویر معشوق نیست و معشوق آنیمایی نیز در سروده‌‌های   هردو   بازتاب یافته است. طبیعت‌گرایی هر دو که زاییده پرورش در محیط طبیعی سرسبز لبنان و طبیعت کاشان بوده، هم دیدگاه‌های رمانتیک این دو را قوت بخشیده هم آنان را به سوی رئالیسم توصیفی سوق داده ‌است. غم و اندوه در سروده‌های آن­ها بیشتر صبغه‌ای رمانتیک و شخصی دارد و گاه با تالم شاعر از وضعیت اجتماعی، رئالیستی می‌گردد. مرگ‌اندیشی در کلام دو شاعر متاثر از شرایط اجتماعی و رویدادهای تلخ زندگی آن­هاست و گاهی رنگ رمانتیک و گاه رئالیستی دارد. توجّه به اخلاق و انتقاد از نابهنجاری‌های اجتماعی و سیاسی نیز از دیگر نمودهای رمانتیسم در شعر دو شاعر بود.   از این‌رو، پژوهش حاضر بر آن است تا با رویکردی توصیفی و تحلیلی، مولفه‌های رمانتیسم را در شعر «ودیع سعاده» و «سهراب سپهری» بررسی کند.کلیدواژه‌ها:ادبیات تطبیقی، مکتب‌های ادبی، رمانتیسم، سهراب سپهری، ودیع سعاده.

   رمان إنّه الدّم، اثر نوال سعداوی (زاد? 27 اکتبر 1931 در‌کفر طحله و‌درگذشت? 21 مارس 2021 در قاهره) نویسنده و روان‌پزشک مصری است؛ وی در این رمان با بهره‌گیری از روش‌ها و ابزار‌های ادبی به معرفی حوادث و جریانات واقعی انقلاب (2011) مصر می‌پردازد. سعداوی در‌این رمان حادثه محور با زبانی‌ساده و با بهره‌گیری از شخصیت‌های متعدد اصلی و فرعی بر‌آن است‌ تا تصویری گویا از وضعیت سیاسی و اجتماعی مردم مصر در سال (2011) ارائه دهد، حوادث در میدان تحریر و در یک چادر‌که نماد کشور مصر است رخ می‌دهد. نگارنده در این پژوهش به بررسی و‌تحلیل بازتاب و انعکاس حوادث و وقایع انقلاب مردمی مصر (2011) و عناصر تشکیل‌دهنده در این رمان می‌پردازد. کلید‌واژگان: نوال سعداوی، بهار عربی مصر، إنّه الدّم، رمان معاصر عربی.

      از مسائل اساسی و مهم در امامت، مساله نصّ بر امامت است. شیعه قائل به نص پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم) بر امامت و جانشینی ائمه اطهار (علیهم السلام) است و در مقابل، اهل سنت، قائل به عدم نصّ نبّی بر جانشینی امامان شیعه است. یکی از نویسندگان معاصر شیعه به نام خلیفه عبید الکلبانی العمانی در کتاب «من الذی قال بالنص علی الإمامه» با استناد به شماری از آیات و روایات نصّ بر امامت امامان شیعه را به اثبات رسانده است. نکته­ی حائز اهمیت در این کتاب، منابع معتبری است که نویسنده این اثر از کتب اهل سنت نقل کرده است که راه را بر متعصبان بسته و آن را مورد قبول عموم مسلمانان قرار داده است. از این نویسنده آثار دیگری با عنوان «حول علم الائمه بالغیب» ، «الشیعه و الصحابه» «الشیعه و القرآن» ، «من هم اهل البیت»، « لماذا سمی الشیعه بالإثنی عشریه» است.

   این کتاب مجموعه­ای است که برادر بزرگوار شیخ خلیفه­بن­عبید کلبانی عمانی تالیف کرده و در ارتباط با مسائل خلافت است که عموماً دیدگاه­های مذاهب اسلامی پیرامون آن، مختلف و متفاوت است و همچنان جای بحث و گفتگو دارد.    نویسنده در نظر داشته است که [این سلسله گفتار] برای سطوح مختلف، آسان و به دور از پیچیدگی و اطناب باشد. با وجود این، آن را به منابع تاریخی و حدیثیِ مورد قبول اهل سنت، بدون آن که مختص پیروان اهل بیت باشد، پیوست زده تا گویا و مستدل باشد. این مقالات و گفتارها، حاصل تجربه­ای است که نویسنده آن را زیسته و در آن انرژی و توان خود را صرف کرده و موفق شده است که راهی به­سوی نور و روشنایی بگشاید تا هر که به دنبال آن بوده، از آن روشنایی بهره بگیرد.

   قرآن کریم که یکی از معجزات بی­بدیل الهی در علم بلاغت است، برای هدایت و روشنگری انسان­ها و رسانیدن آنان به سرچشمه زلال معرفت الهی، همواره از رساترین و فصیح­ترین اسلوب­ها استفاده کرده است؛ لذا در این حقیقت شکی نیست که آیات قرآن سخنان و کلام بزرگان دین بویژه امامان معصوم (علیهم السلام)، در بردارنده مضامین، معانی روح­بخش و ترکیبات متین و الهام بخشی است که با گذشت قرون و اعصار و پیشرفت اندیشه بشری بویژه در حوزه زیبایی­شناسی، هر روز جلو? تازه­ای از اسرار علوم و معارف الهی، برای بشر امروز نمایان می­شود. از جمله این علوم، علوم بلاغت است که به معنای مطابقت کلام با مقتضای حال مخاطب، هماره به عنوان یکی از جلوه­های اعجاز و هماوردناپذیری قرآن، مطرح بوده است و به دلیل غایت و هدفی که دارد (معرفت قرآن کریم) از اشرف علوم به حساب می­آید.این دانش خود شامل معانی، بیان و بدیع است؛ رعایت هرکدام از این موارد سبب زیبایی کلام و تاثیر بیشتر بر مخاطب می­شود. علم معانی، در جهت شناخت دقیق ابعاد مختلف بلاغت کلام به صورت عام و کلام الهی به صورت خاص، پدید آمده است و متکلم را قادر می­سازد تا آنچه در ذهن می­پروراند به مخاطب القا نماید. زیبایی­های قرآن کریم از نظر این علم، مباحث متعددی را شامل می­شود که می­توان به احوال جمله­های انشایی اعم از طلبی به عنوان یکی از مقاصد آن اشاره نمود که به دلیل افاد? معانی ثانوی، در علم معانی از اهمیّت بالایی برخوردارند. این پژوهش به روش تحلیلی- توصیفی به بررسی و استخراج جملات انشایی طلبی در جلد دوم کتاب الحیاه اثر علامه محمّدرضا حکیمی که در کتب بلاغی به آن اشاره شده پرداخته است. بررسی­های به عمل آمده حاکی از آن است که استفهام یکی از اقسام پرکاربرد این انشاء است که در جلد دوم کتاب الحیاه نیز فراوان یافت می­شود؛ چرا که قرارگرفتن این اسلوب در لابه لای آیات قرآن، هم بر زیبایی و فصاحت قرآن می­افزاید و هم اذهان مخاطبان خود را به موضوعاتی متوجه می­سازد که لازم است در این موضوعات تفکر و بدین­وسیله تحولی بنیادین در نظام فکری و سپس زندگی خود ایجاد کنند. کلمات کلیدی: کتاب الحیاه، محمدرضا حکیمی، انشا طلبی، اغراض مجازی انشاء طلبی.

   معرفی فصل­های کتاب کتابی که فراروی خوانندگان است، نه فصل را دربردارد؛ فصل اول آن به تعریف ادبیات تطبیقی با استناد به تعاریف تعدادی از پژوهشگران این حوزه ‌می­پردازد و با تعریف آن دانش از نظر نویسنده این سطور، پایان می­یابد. همچنین به حوزه­های مختلفی که این تخصص در مسیر آن­ها حرکت ‌می­کند و موضوعات پراکنده­ای که به آن علاقه دارد، ‌می­پردازد. اما فصل دوم در بر دارنده تعداد   فراوانی از نوشته­های تطبیقی بر گرفته از میراث کهن عربی است که اصطلاحی ویژه برایش تعریف کرده یا آن را به صورت روشمند و دقیق بررسی ننمودند، چنانچه متونی که در این زمینه از آنان به جا مانده از ارزش فراوانی برخوردار است که در جای خود بررسی خواهد شد.   به دنبال آن فصل دیگری ‌می­آید که نگارنده در آن در برخی از مباحث مهم در مسیر مطالعات تطبیقی عرب در دوران معاصر تامل نموده است تاجایی که با حضور مرحوم دکتر محمد غنیمی هلال این مطالعات تکمیل می­گردد لازم به ذکر است که هرکس در این زمینه مطالعه کند به جایگاه ویژه ایشان اعتراف می­کند

   شرفه‌العار عنوان یکی از رمان‌های اجتماعی ابراهیم نصرالله است‌که با لحنی انتقادی، فضای نابسامان و سرگشتگی افرادی را به تصویر می­کشد که به شدت تحت تاثیر نگرش­های پوسیده­اند و همواره نگران قضاوت شدن از سوی چشم­هایی هستند که از بالکن خانه­هایشان، بر آنان اشراف دارند. آشنایی با این فضا و تکنیک­هایی که برای انعکاس واقعیت به­کار گرفته شده، نگارنده را به کنکاش در رمان مذکور واداشت تا به بررسی مولفه­های مهم روایی بر اساس رویکردی منسجم بپردازد و در این راستا الگوی «دیدگاه» فاولر انتخاب شد که هم بر جنب? زیبایی­شناسان? رمان(زاویه دید زمانی-مکانی، راوی و انتقال گفتار و اندیشه) نظر دارد و هم سطح نگرشی نویسنده و جهانبینی موجود در رمان را ارزیابی می­کند. تحلیل روایی رمان نشان می­دهد: ابزارهای زبانی به کار رفته در بعد زمانی-مکانی، زمینه­ساز معرفی شخصیت­هاست و در بعد نگرشی، با سبک گفتمان مستقیم، زمینه بازتاب اندیشه­ها توسط خود شخصیت­ها فراهم آمده که به حقیقت­نمایی بیشتر رمان کمک می­کند و از سویی گفتمان غیرمستقیم آزاد، دو صدای در هم تنیده از ارزش­های راوی و شخصیت را کنار هم می­گذارد و به گوش مخاطب می­رساند که در نهایت نمود نارضایتی نویسنده از کردار و پندارهای غلط فرهنگی و اجتماعی و لزوم تغییر نگرش اساسی را آشکار می­سازند. واژگان کلیدی: تحلیل ادبی-روایی، دیدگاه فاولر، رمان شرفه العار، ابراهیم نصرالله.           

چکیده ? کتاب الادب المقارن تالیف عباس العباسی الطائی یکی از آثاری است که به سال 2012 میلادی در حیطه ادبیات تطبیقی به نگارش درآمده است و نویسنده کوشیده‌است که این اثر را   به عنوان یک منبع درسی برای دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه ادبیات تطبیقی معرفی بکند. اثر مزبور به ظاهر مشخصات یک کتاب درسی را داراست و نویسنده در پایان هر فصل، سوالاتی را در راستای تفهیم مطالب آن ارائه داده ‌است. بنابراین با توجّه به رویکرد نویسنده و اهمیّت مطالبی که مطرح کرده‌است و همچنین با عنایت به ادعای نویسنده مبنی بر این‌که به عنوان کتاب کمک درسی قابل استفاده است، نقد و بررسی آن به منظور تبیین نقاط قوت و ضعف آن ضروری می نماید. نقد این کتاب بر اساس دستور العمل شورای بررسی متون در دو سطح شکلی و محتوایی با مراجعه به متن اثر و با کمک سایر آثار مکتوب حوزه ادبیات تطبیقی انجام پذیرفت. بررسی کتاب بیانگر آن است که کتاب الادب المقارن تالیف دکتر عباس العباسی الطائی در شکل و محتوا دارای مشخصات کتاب درسی است و بسیاری از مبانی نظری آن بر اساس منابع پیشین حوزه ادبیات تطبیقی نوشته شده است بنابراین، نوآوری چندانی در آن دیده نمی شود. از نظر تناسب و جامعیت مباحث نیز نقطه ضعف‌هایی دارد. نقطه قوت اثر دارا بودن دو بخش نظری و عملی در مباحث و محوریت داشتن مقایسه برخی از متون عربی و فارسی معاصر است. کلیدواژه‌ها: ادبیات تطبیقی، نقد ادبی، عباس   عباسی الطائی،   الادب المقارن   

یکی از انواع ادبی داستان است و از مولفه­های اثرگذار داستان شخصیت و شخصیت­پردازی می­باشد، اینکه یک نویسنده پرداخت بهتری از شخصیت­ها داشته باشد توانایی او را بهتر و نیکوتر می­سازد، «یحیی یخلف» (1944 م) از جمله نویسندگان برجسته­ای است که با خلق آثارش در شمار بزرگان داستان نویسی معاصر فلسطین قرار گرفته است. داستان «تفاح المجانین» یکی از آثار ارزشمند این نویسنده است که با شیوه­­های نگارش و بیان ممتازش به بیان مسائل و مشکلات جامعه می­پردازد، جامعه­ای که تحت سیطره بیگانگان است، نویسنده این رمان پس از معرفی شخصیت­های داستان به طور جداگانه، در طول همین معرفی ذهن خواننده را با فضا و شرایط داستان آشنا می­کند و در طول همین معرفی­ها به بیان داستان­های مربوط به زندگی هر کدام از این شخصیت­ها و حوادثی که مربوط به آنها بوده و هست می­پردازد، تمام کتاب گویی معرفی شخصیت­ها می­باشد اما این معرفی ­شدنها خود کتاب و داستان مربوطه را شکل می­دهد این معرفی شدن در سه فصل با عناوین «النقطه الرابعه»، «تفاح المجانین» و «عوده الخال» شکل گرفته است، تمام شخصیت­های اصلی این مجموعه از نظر فعل و انفعالات ایستا نیستند و از آنجا که حوادث و رویدادها بر روی این اشخاص مطرح می­­شوند و همین­ها هستند که تحول و دگرگونی را در داستان ایجاد کرده­اند جزء شخصیت­های پویا محسوب می­شوند، اما شیوه شخصیت پردازی در داستان گاه مستقیم است و گاه غیر مستقیم،   نیز تاثیر افکار نویسنده بر روی شخصیت­های داستان مشهود است.   از طرفی وفور شخصیت­ها و صحنه­ها و به تصویر کشیدن آنچه مورد نظر نویسنده است؛ از جمله جامعه، زندگی مردم فقیر، مستعمره بودن، حکومت بیگانگان، و مشکلاتی که این طبقه در زندگی خود متحمل می شدند نویسنده را   بر آن داشته تا نقش یک (راوی- مفسّر) را ایفا کند و درنهایت توانسته است این مهم را با موفقیت به انجام برساند.   

   فهم و درک معنای قرآن کریم به عنوان کتابی برای هدایت بشریت، انگیزه‌ای است که تشنگان درک این کلام آسمانی را به تحقیق و اندیشه وا می‌دارد. از همان ابتدای نزول کلام الهی، پیامبر گرامی اسلام به تبیین و تفسیر آن پرداختند و مسلمانان نیز گرداگرد پیامبر، به فراگیری و نشر این معارف اهتمام ورزیدند. این تحقیق و پژوهش، در هیچ زمانی متوقف نشده و تا قرن حاضر نیز پیوسته ادامه داشته که حاصل آن، پیدایش و تدوین آثار فاخر علمی در زمین? تفسیر این پیام الهی شده است . این تحقیق به روش تحلیلی_توصیفی با تکیه بر مجموعه‌ای از تفاسیر ادبی قرآن و بر محور معانیِ سه حرف از حروف جاره، به نگارش درآمده است . هدف از این پژوهش، شناخت شیو? تعامل مفسرین قرآن کریم با معانی حروف جاره و بررسی میزان موفقیت آن‌ها در بیان آن معانی است؛ چراکه کشف معانی دقیق و مناسب حروف جاره در مواضع مختلف آیات قرآن کریم، علاوه بر ارائ? معنی دقیق و درک صحیح آیات قرآن، به کشف زیباشناختی آیات قرآن کریم نیز بسیار کمک می‌کند. در این پژوهش، با تحلیل و بررسی نمونه‌های متعددی از سه حروف مذکور در آیات قرآن کریم، به آسیب‌شناسی معانی آن در آثار مفسرانی نظیر زمخشری، بیضاوی، ابوحیّان، آلوسی، طبرسی، فخررازی و... پرداخته شده است . پس از بررسی‌های انجام‌گرفته، دریافت گردید که این مفسرین، در پاره‌ای از موارد، دارای موضع‌گیری‌های مشابهی بودند و گاهاً مسائل را به دیگری ارجاع می‌داد والبته در مواردی نیز به دو و یا چتد دسته تقسیم می‌شدند. همچنین دریافت گردید که برخی از این تفسیرها، در برخی آیات از روی موضوع گذشته و لطافت موجود در استعمال حرف جر در آن موضع را بیان نکرده‌اند حال آنکه برخی دیگر به کاوش دقیق آن پرداختند. نکت? پایانی و مهم یافته‌های این تحقیق، وجود نمونه‌هایی بود که علی‌رغم اهتمام و ارزشی که در رساندن معنی داشتند، در هیچ‌کدام از آن تفاسیر به آن‌ها پرداخته نشده بود و این خود، مدخلی است بر اینکه تفسیر قرآن کریم، همچنان در راه کمال و محل تحقیق و تفحّص آیندگان است.   

   نظم و نثر دو گونه ادبی هستند که هر کدام کارکرد خاص خود دارند، قالب نثر رویکردی منطقی و گزارشی به   بیان یک خبر می‌پردازد امّا شعر غالباً بر محور عاطفه، احساس و خیال سیر می‌کند. در پاره‌ای از موارد، نثر از   ویژگی‌های استدلالی و خبر رسانی خارج می‌شود و جامه صنعت شعری را بر تن می‌کند و احساس و عاطفه خواننده را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. این نثر، نثر شاعرانه نام دارد. رمان ذاکره الجسد، نوشته   احلام مستغانمی (1953)   و رمان یک عاشقانه آرام، نوشته نادر ابراهیمی (????–????)، دو اثری هستند که باور بر آن است؛ نثر آنها رنگ و بوی شاعرانه دارد. پژوهش حاضر، با روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی که دامنه آن محدود به تاثیر و تاثر نیست، دو رمان مزبور را از نگاه مولفه‌های نثر شاعرانه بررسی کرده‌است. یافته‌های پژوهش، نشان می‌دهد که موسیقی درونی(تکرار، واج‌آرایی، تتابع اضافات و عطف‌های مکرر)، کاربرد استعاره، تشبیه، تضاد واژگان، تضاد فعلی، حسامیزی، نماد و توصیف‌های شاعرانه، برحسته‌ترین نمودهای نثر شاعرانه هستند که در نثر احلام مستغانمی و نادر ابراهیمی به کار رفته‌است. حضور این ویژگی‌های نثر ایشان را شاعرانه، جذّاب، زیبا و پرطروات نموده‌است. با این تفاوت که کاربرد استعاره‌های مکنیه در نثر مستغانمی شاخص‌تر و ممتازتر است.

رویکرد بینامتنی با اثبات مقول? تعامل همیشگی متون با یکدیگر، سهم بسزایی از پژوهش‌های ادبی دهه‌های اخیر را به خود اختصاص داد. چنین رویکردی به ما نشان داد که یافتن روابط بین متون، به فهم بهتر و جدیدتری از متنون کمک می‌کند. تناص، شیوه‌ای نوین از برخی گونه‌های ادبی قدیم؛ همانند تضمین و اقتباس بوده و دارای شیوه‌های گوناگونی است. این تحقیق به روش تحلیلی_توصیفی با تکیه بر آیات قرآنی در مورد تناص قرآنی موجود در اشعار فدوی‌طوقان، بانوی شاعر فلسطین، صورت گرفته‌ است. هدف از این پژوهش، شناخت چگونگی تاثیر تناص قرآن کریم بر معانی و محتوای اشعار فدوی طوقان است.   فدوی در اشعار خود، نگاه قابل ملاحظه‌ای به آیات قرآن کریم دارد. وی در اشعار خود به صورت‌های متنوعی از مفاهیم، داستان‌ها و الفاظ قرآن کریم جهت بیان اهداف شعری خود استفاده می‌کند. در این پژوهش، با تحلیل و بررسی معانی اشعار فدوی طوقان (متن حاضر) و قرآن کریم (متن غایب) دریافت شد که تعامل بینامتنیت در اشعار فدوی طوقان با آیات قرآن کریم، در بسیاری از موارد، آگاهانه و بیشتر به صورت نفی متوازی است و نمونه‌هایی از تناص اجترار نیز در آن دیده می‌شود. همچنین دریافت گردید که اسلوب فدوی در مورد استخدام تناص قرآنی، اسلوب غیرمستقیم (داخلی) است و تناص قرآنی مستقیم (مباشر) در دیوانش بسیار کم است و ایشان در رابطه با تناص قرآنی در اشعار خود، در هر بخش از دیوانش، انگیز? متفاوتی دارد.   کلیدواژه: قرآن کریم، تناص، فدوی‌طوقان، بینامتنیت.   

چکیدهعارفان زبان را برای بیان و در میان نهادن تجربه‌های عرفانی و ژرف نگری‌هایشان با دیگران، نارسا می‌یابند. عرفا بر این اعتقادند که تجربه‌های عرفانی ناگفتنی و بیان‌ناپذیر است. با وجود تاکید بر بیان‌ناپذیری تجربه‌ها و مشاهدات عرفانی، عارفان به وسیله زبانی که دارای ظرفیت‌های محتوایی، واژگانی و اصطلاحی است جهان بینی و اندیشه‌ها و احوال و مواجید خود را با شیوه‌های گوناگون بیان می‌کنند. حقایق و مفاهیم بلند عرفانی که برای اهل معرفت از طریق شهود حاصل می‌شود با چهار مانع اصلی موضوع، متکلّم، کلام و مستمع، بیان‌ناپذیر خواهند ‌شد؛ لذا در نگاه عارفان خاموشی بر گفتار فضیلت دارد و سخن گفتن را به صورت سربسته، رمزآلود، دو پهلو و پوشیده در کنایه و اشارات بر عباراتِ مبتنی بر شرح و تفسیر و وضوح مرجح می‌دانند. برای انجام این پژوهش، با روش کتابخانه‌ای و تحلیل محتوا به تنظیم سه فصل اقدام گردیده است. در فصل اوّل کلّیات و تعاریف آورده شده، فصل دوّم در پی چگونگی بیان تجربه‌های عرفانی و اثبات وجود زبان عرفانی است و فصل سوّم این رساله به تشریح موانع بیان‌ناپذیری تجربه‌های عرفانی در آثار برجسته عطّار (منطق‌الطّیر، الهی‌نامه، مصیبت‌نامه) پرداخته است تا زوایای پنهان اندیشه‌های عرفانی عطّار و توانایی او در بیان حقایق عرفانی بیش از پیش مورد توجّه قرار گیرد. عطّار در این آثار پیرامون هر یک از موانع یاد شده فوق سخن گفته است؛ امّا با عنایت به بررسی انجام گرفته، وی ابزار زبان و کلمات را برای بیان عظمت موضوع ناتوان و قاصر می‌داند و همچنین به واسطه قرار گرفتن در حالت سکر، قدرت بیان حقایق عرفانی را از دست می‌دهد. بر اساس بررسی انجام شده موانع موضوع و متکلّم بیش از موانع دیگر در بیان حقایق و رموز الهی مورد نظر عطّار بوده است.

چکیدهنقد بوم گرا یکی از مباحث مطالعات بینارشته ای در حوزه ادبیّات و محیط زیست است که به چگونگی بازتاب مسائلمحیط زیست در آثار ادبی می پردازد. از مباحث مهم در مبانی نقد بوم گرا، بازخوانی آثار ادبی اصلی با دیدگاهی بوم محوراست؛ که هدف آن، جهت بخشی به اندیشه انسان ها در راستای بهره برداری درست از منابع محیط زیست است. در اینپژوهش با مطالعه آثار برخی از شاعران معاصر، همچون نیما یوشیج، سهراب سپهری، مهدی اخوان ثالث و احمد شاملو،ضمن بررسی نگاه این شاعران به طبیعت، تاثیر و تقابل ادبیّات و محیط زیست، رویکرد شاعران نسبت به مباحث ومسائل زیست محیطی و همچنین روابط انسان با طبیعت بررسی شده است. درباره دست آورد این پژوهش باید گفت؛ شعرنیما سراسر، یگانگی با طبیعت است که می توان آن را حاصل نگاه دقیق و آمیختگی او با طبیعت دانست. در نظر نیما،انسان و طبیعت دو جزء جدایی ناپذیرند. در شعر نیما طبیعت با عناصر زیبای خود، همواره مایه آرامش، نشاط و شادمانیبشر بوده است. نیما، تعامل درست انسان و طبیعت را نتیجه داشتن روحیه همدردی می داند؛ به طوری که در اندیشه نیمانیز می توان گونه ای از همدردی با ارکان طبیعت را مشاهده کرد. در شعر سهراب نیز وجود انسان بسیار کمرنگ است؛ امّادر مقابل به محیط پیرامون توجّه ویژه ای دارد. او با بازگشت به طبیعت، به دنبال سادگی گذشته و مناظر بکر طبیعیاست، ارتباط سپهری با طبیعت ارتباطی بی واسطه است، سهراب با تامّل در هستی به مرحله جدیدی از آگاهی و تجربهدست یافته است؛ این آگاهی موجب شده تا در برابر طبیعت و مظاهر آن، فروتنی پیشه کند و همواره حامی حقوق محیطپیرامون باشد. اخوان در شعرش، وجود منابع طبیعی همچون کوه، رود و... را مایه رونق سرزمین می داند و طبیعت راحامی انسان توصیف می کند. شاملو نیز با وجود اصالت بخشی به انسان از عناصر طبیعت غافل نشده است؛ چراکه طبیعترا تامین کننده نیاز انسان می داند. شاملو، کودک انسان را عصاره ای از پیوند اساطیری عناصر طبیعت می داند. او در انتظارروزهایی روشن و سراسر مهربانی است؛ روزهایی که عشق و دوستی بر همه جای جهان حکم فرما شود تا جایی که سایرجانداران نیز از این عشق و مهربانی بهره مند شوند. به طور کلّی، شاعران می توانند با شیوه های بیانی مختلف، مشکلاتزیست محیطی را به تصویر بکشند و راهی برای بیرون رفت از بحران های زیست محیطی ارائه دهند.کلیدواژه ها: ادبیّات تطبیقی، مطالعات میان رشته ای، شعر معاصر فارسی، نقد بوم گرا ، محیط زیست