یتناول هذا البحث الموسوم بعنوان (مراثی الجواهری ومتمم بن نویره فی اخویهما: دراسه ومقارنه) جانباً عمیقاً من جوانب الشعر الوجدانی الذی یمثّل اصدق ما عبّر به الإنسان العربی عن ذاته ووجدانه، وهو رثاء الاخ، بوصفه تجربه إنسانیه تجمع بین الالم والوفاء، وبین الحزن الصادق والانتماء العائلی والروح ویرکّز البحث على المقارنه بین تجربتین شعریتین تفصل بینهما قرون طویله: تجربه محمد مهدی الجواهری فی رثائه لاخیه جعفر، وتجربه متمم بن نویره فی رثائه لاخیه مالک، بهدف الکشف عن طبیعه العاطفه الإنسانیه فی کلٍّ منهما، وتحلیل الاسالیب الفنیه التی صاغا بها تجربتهما فی ضوء ما تمثّله المراثی من شکلٍ تعبیریٍّ متجدد فی الشعر العربی. یهدف البحث إلى دراسه البناء العاطفی والفنی فی النصّین، ورصد عناصر التشابه والاختلاف فی اللغه والصوره والإیقاع، وإبراز کیفیه تحوّل الرثاء من تجربه ذاتیه فردیه عند متمم بن نویره إلى تجربه إنسانیه عامه عند الجواهری تُعبّر عن الالم الجمعیّ فی مواجهه الموت. کما یسعى إلى تتبّع اثر البیئه والثقافه والسیاق التاریخی فی تشکیل الرویه الشعریه لکلٍّ من الشاعرین، وکیف انعکست المعتقدات والقیم الاجتماعیه فی بنیه القصیده ومضامینها. اعتمد البحث على مقارنه بین الشاعرین فی هذه المراثی وتنبع اهمیه هذا البحث من کونه یجمع بین التراث والحداثه فی إطارٍ وجدانی واحد، مبرزاً وحده العاطفه الإنسانیه فی الشعر العربی رغم اختلاف العصور، إذ تکشف المقارنه عن تطوّر ادوات التعبیر الجمالی وثراء الصوره الشعریه وتنوّع الإیقاع، بما یوکد انّ الرثاء ظلّ فضاءً إنسانیاً مشترکاً یتجدّد فی کلّ زمن، ویعبّر عن جوهر التجربه الإنسانیه فی مواجهه الفقد والغیاب. الکلمات المفتاحیه: الجواهری، متمم بن نویره، الرثاء، المراثی الاخویه، مقارنه شعریه

   تقوم الجدلیه على علاقه التفاعل والتقابل بین عنصرین متضادین ینتج صراعهما معنى اعمق للوجود والحقیقه، ولذلک شکّلت ثنائیه الحیاه والموت إحدى اکثر القضایا حضوراً فی الفکر الإنسانی والادب عبر العصور. فالحیاه لا تُدرک بمعزل عن الفناء، کما ان الموت لا یظهر بوصفه انقطاعاً نهائیاً فحسب، بل بوصفه مرحله من مراحل التحول والعبور وإعاده التشکل. ومن هنا اصبحت هذه الثنائیه من اهم البنى الفلسفیه والسردیه التی تستند إلیها الروایه الحدیثه فی بناء رویتها للإنسان والعالم والمصیر.    وفی ضوء هذا التصور، یتناول هذا البحث جدلیه الحیاه والموت فی روایه «مملکه دیشا»للکاتب.....، من خلال الکشف عن تمثلات هاتین القیمتین بوصفهما لب البناء الفلسفی والسردی للنص. إذ لا یظهر الموت فی الروایه حدثاً عارضاً او نهایه مطلقه، بل یتحول إلى بوابه لولاده جدیده وانبعاث متکرر، بینما تتخذ الحیاه شکلاً دائریاً متحولاً یرتبط بالنبوءات والدورات الزمنیه وتجدد المصائر والشخصیات. وتظهر القراءه ان الروایه تقیم صراعاً وجودیاً متشابکاً لا یمکن فصل عناصره، فالموت لیس نقیضاً للحیاه بقدر ما هو شرط لاستمرارها، والحیاه لا تستقر إلا عبر عبور محنه الفناء والتجدد.    وتتجلى اهمیه هذا الموضوع فی کونه یکشف بعداً وجودیاً وفلسفیاً جدیداً فی السرد الفانتازی العربی المعاصر، ویبرهن ان الروایه الحدیثه اصبحت قادره على توظیف الرموز الاسطوریه والفضاءات المتخیله والدورات الزمنیه لإنتاج خطاب فکری عمیق یضاهی کثیراً من التجارب السردیه العالمیه. کما تکتسب الدراسه اهمیتها من کون الروایه تجعل من جدلیه الحیاه والموت محرکاً رئیساً لبناء الشخصیات والاحداث والزمن والمکان، مما یفتح مجالاً نقدیاً واسعاً لدراسه الروایه العربیه ذات النزعه الرمزیه والوجودیه، وفهم طبیعه التحولات التی یشهدها السرد العربی الحدیث فی معالجته للاسئله الکبرى المتعلقه بالوجود والمصیر.    ویعتمد البحث على المنهج الوصفی التحلیلی، من خلال تتبع المظاهر السردیه التی تتجسد فیها ثنائیه الحیاه والموت، وتحلیل دلالاتها الفنیه والرمزیه، وبیان علاقتها بالبناء العام للنص، مع الإفاده من مفاهیم النقد البنیوی والرمزی والوجودی کلما اقتضى التحلیل ذلک. کما یسعى البحث إلى دراسه الکیفیه التی تتحول بها هذه الجدلیه إلى طاقه سردیه فاعله تعید تشکیل الشخصیات وتوجه مساراتها داخل العالم الروائی.    وقد توصل البحث إلى جمله من النتائج، ابرزها ان روایه مملکه دیشا تقدم رویه تجعل الموت فعلاً بنائیاً لا هدماً سردیاً، وان البنیه الزمنیه الدائریه القائمه على الدورات الاربع تمنح الموت معنى التحول لا الفناء المطلق. کما تبین ان الشخصیه الرئیسه «لیدی» لا تتحقق ذاتها إلا عبر المرور بطقس الموت والعوده، وان الامکنه الروائیه — من البحیره إلى الکهف إلى القصر — تعمل بوصفها فضاءات تتحرک فیها جدلیه الحیاه والموت على مستوى الرمز والفعل معاً. وکشف البحث ایضاً ان الروایه لا تنتهی بانتصار الحیاه على الموت، بل بانتصار فلسفه البعث والتجدد على فلسفه الفناء المطلق، وهو ما یمنح النص بعداً وجودیاً وفلسفیاً عمیقاً یتجاوز حدود الحکایه إلى التامل فی طبیعه الإنسان والوجود والمصیر. الکلمات المفتاحیه: الادب العربی المعاصر،الروایه ، الحیاه و الموت، الجدلیه. امانی اسکندرانی، مملکه دیشا

این پژوهش به بررسی بازنمایی مفاهیم «خود» و «دیگری» در مجموعه‌داستان حارّه الیهود اثر محمد جبریل (1938- 2022) می‌پردازد و می‌کوشد نشان دهد که نویسنده چگونه از خلال روایت‌های تمثیلی و فانتزیِ واقع‌گرا، بحران هویت فردی و جمعی انسان مصری را در بستر تحولات تاریخی و اجتماعی معاصر بازنمایی می‌کند. چارچوب نظری پژوهش بر تحلیل رابطه   سیال و ناپایدار خود/دیگری استوار است؛ رابطه‌ای که نه بر تقابل ساده، بلکه بر فرآیندهای ترس، عادت، سکوت و استحاله بنا می‌شود. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر خوانش دقیق متن است و شواهد مستقیماً از روایت مذکور استخراج شده‌اند. تحلیل داستان‌هایی از این مجموعه همچون «حدث استثنائی فی ایام الانفوشی»، «الطوفان» و «المستحیل» نشان می‌دهد که «دیگری» در این مجموعه اغلب چهره‌ای مبهم، ناشناخته و غیرقابل نام‌گذاری دارد و بیش از آن‌که فرد یا گروهی مشخص باشد، نماینده   نظمی مسلط و تحمیلی است. در مقابل، «خود» در روندی تدریجی از شوک اولیه، به عادت‌پذیری و سپس به فروپاشی آگاهی یا استحاله   هویتی می‌رسد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که جبریل، سکوت و عادت را مهم‌ترین سازوکارهای تثبیت سلطه می‌داند؛ به‌گونه‌ای که جامعه، بدون اعمال خشونت مستقیم، به پذیرش نظم دیگری تن می‌دهد. ناتوانی نهادهای رسمی، فرسایش حافظه   جمعی و حذف کنش آگاهانه، از پیامدهای این وضعیت‌اند. فضا و مکان نیز در این فرآیند نقشی فعال دارند و تقابل میان فضاهای باز ساحلی و فضاهای بسته   محله، به‌مثابه بستر شکل‌گیری یا زوال هویت عمل می‌کند. در مجموع، پژوهش نشان می‌دهد که حارّه الیهود متنی انتقادی و هشداردهنده است که فروپاشی «خود» را نه صرفاً نتیجه   حضور «دیگری»، بلکه پیامد ترس، سکوت و عادت می‌داند و ادبیات را به عرصه‌ای برای افشای سازوکارهای پنهان قدرت و بازاندیشی در مسئولیت تاریخی انسان بدل می‌سازد.

   این پژوهش به بررسی رابط? میان طبیعت و زیبایی در شعر بدر شاکر السیّاب، به‌ عنوان یکی از برجسته‌ ترین شاعران نوگرای عرب، می ‌پردازد. هدف آن، تبیین چگونگی به‌ کارگیری عناصر طبیعت از سوی سیّاب به‌ عنوان ابزاری برای بیان احساسات و کشمکش‌ های درونی او، و نیز به‌ عنوان نمادی با دلالت‌ های اجتماعی و سیاسی گسترده ‌تر است. اهمیت طبیعت در شعر وی از توانایی آن در بازتاب دادن «خویشتن» شاعر و جامعه ‌اش سرچشمه می ‌گیرد؛ جایی که وصف طبیعت با دوگان? زندگی و مرگ، امید و یاس درهم می‌آمیزد و تجرب? انسانی پیچید? شاعر را بازمی ‌تابد.

   تجربه? شعری شاعر الرماحی، از برجسته‌ترین تجربه‌های شاعرانه است که تلفیق عمیق بین هنر شاعری و روح اعتقادی را در خود جای داده است؛ به گونه‌ای که میراث حسینی و گرایش اعتقادی، دو محور اساسی اثر ادبی او را تشکیل می‌دهند که شعر او را صادقانه به خط مقاومت و بیداری اسلامی منسوب می‌کند.

  تتناول دراستی هذه دراسه اسلوب الانصاف فی شعرنا العربی وتدرس التجلیات المختصه فی ادب العرب ماقبل بزوع شمس الاسلام الحنیف، وکذلک فی ادب شعراء الادب الاموی مع انی احاول ان اکشف فیها بعض دوافع الشعراء ونزعاتهم النفسیه فی ادب شعراء الحقبتین ان شاء ربی تعالى التی خلقت من الشعراء ان یتخلقوا بالخلق السامی بعد ان نتطرق الى تاثیرات الدین المحمدی الحنیف والذی هو حدیث العهد على العرب وکذلک الحوادث الزمنیه فی هذین العصرین المتقاربین وعلى ادبهم المنصف حتى مع اعدى اعدائهم. هناک الکثیر فی ادب شعراء الانصاف من شواهد فی القصائد والقطع الشعریه المنصفه والتی یمدح وینصف فیها الشاعر خصمه وغریمه ویصفهم بالکرام والشجاعه والبطوله وغیرها من الانتصارات والانکسارات فیالوغى، کذلک نرى الانبهار والاعجاب بخصومهم واعدائهم فیقرون ویوقنون بالحقائق ویصورون وقائعهم دون تزویر او قلب للحقائق، وقد نرى فی الجو المملوء بالضغائن بین الخصوم وتعصب بعض شعرائهم فی کلا العهدین الجاهلی والاموی. ومن الشعراء نرى بعض اشعارهم مملوءه بالاخلاق والخلق الانسانیه العالیه السامیه فیقرون لعدوهم بالبطوله وقوهالجاش والعزیمه القویه والمستمیته وحسن بلائهم عند النزال فی الغزوات والمعارک الشرسه ویقرون بهزیمه قبیلتهم وابناء جلدتهم وبتراجعهم وهروبهم امام وجه الخصوم، وهولاء الشعراء لم نجدهم منحازین او مندفعین نحو دافع المبالغه والغلو فی رسم وضع اعدائهم وتصویر احوالهم بل کانوا ملتزمین بخلق العدل والانصاف وکان وصفهم فی قصائدهم ماحصل للطرفبن الخصمبن دون المیل والانحیاز والمحاباه لاحدهما بید ان هذه القصائد عرفت واشتهرت فی اشعار العرب حیث کان لهذه الاشعار اهتماما وتقدیرا واحتراما حسنا وجمیلا حتى اطلقوا علیها سمه (اشعار الانصاف) او (الاشعار المنصفات) حیث کان الشاعر یصور فی قصیدته ما آل الیه وضع ومصیر قبیلته المزری فی مقابل ماکان من شجاعه وباس شدید لخصومه.

   یتمحور هذا البحث حول دراسه البناء السردی فی روایه (مخیم الموارکه) للروائی العراقی جابر خلیفه جابر، وهی روایه تنتمی إلى تیار ما بعد الحداثه فی السرد العربی، وتتمیّز بتجریبها الفنی وغناها الرمزی واعتمادها على بنیه غیر تقلیدیه تدمج بین الحکایه والوثیقه وبین البعد النفسی والبعد التاریخی. ویُرکز البحث على تحلیل اربعه مکونات اساسیه فی هذا البناء السردی: انماط الشخصیات والحدث والزمان والمکان، وهی عناصر تُعدّ ضروریه لفهم الکیفیه التی یُبنى من خلالها العالم الروائی، ویتم عبرها تمریر الرسائل الفکریه والرمزیه للنص.    تُقدَّم الشخصیات فی الروایه باسلوب غیر مباشر، حیث لا یتم تقدیمها وفق انماط ثابته او اوصاف جاهزه، بل یتم بناوها تدریجیًا من خلال شظایا السرد، ومقاطع الرسائل، والتاملات الذاتیه، والحوار الداخلی. کما تتداخل الازمنه وتتشظى فی الروایه، لتُنتج سرداً متقطعًا وغیر خطی، یُعید صیاغه العلاقه بین الماضی والحاضر بطریقه تعکس عمق التداخل بین الذاکره الفردیه والجمعیه. اما المکان، فلا یُقدَّم کفضاء جامد، بل کعنصر دینامیکی یتغیّر ویکتسب معانی رمزیه مرتبطه بالاغتراب والمنفى والتیه، لا سیما من خلال صوره (المخیم) الذی یشکّل محورًا سردیًا وثقافیًا فی الروایه.    تبرز اهمیه هذا الموضوع من عده جوانب متداخله. اولاً، لان الروایه تمثّل نموذجاً سردیاً معاصراً یستجیب لتحدیات الواقع العربی وتحوّلاته الثقافیه والسیاسیه، إذ توظّف الموروث التاریخی فی مقاربه الواقع الحدیث من خلال رموز الماساه والنفی والتهجیر. وثانیاً، لان دراسه البناء السردی فیها تکشف عن قدره الکاتب على تجاوز الاشکال الکلاسیکیه للسرد، واستثماره الواعی للادوات السردیه الحدیثه، ما یجعل العمل الروائی ذاته وسیله لفهم الواقع وإعاده إنتاجه.    کما ان تحلیل عناصر مثل انماط الشخصیات والزمان والمکان لا یقتصر على تفکیک تقنیات الروایه، بل یساعد على استکشاف دلالاتها الاعمق، وإضاءه الاسئله التی تطرحها حول الهویه، والسلطه، والمصیر، والانتماء. فالشخصیات فی الروایه لیست نماذج فردیه فقط، بل تمثیلات لذوات مهمّشه، مشروخه، تعیش صراعها الداخلی وسط عالم مازوم. والزمان فیها لا یُقدَّم بوصفه مجرّد تسلسل للاحداث، بل کنسق سردی یعبّر عن اختلال العلاقات بین الذاکره والحاضر. اما المکان، فهو اکثر من مجرّد خلفیه للاحداث؛ بل یتحول إلى معادل رمزی لحاله الإنسان المُنفِی، والهویه القلقه، والحلم المنکسر.    إن هذا البحث یسهم فی إلقاء الضوء على کیفیه تحوّل الروایه من سرد للوقائع إلى فضاء معرفی وجمالی، یُعید تشکیل العلاقه بین الإنسان والعالم، ویستخدم ادوات الادب لتفکیک مفاهیم الواقع والتاریخ والذاکره. وهذا ما یمنح الموضوع راهنیته واهمیته الاکادیمیه، خاصه فی ظل تحوّل الروایه العربیه المعاصره إلى ساحه للتعبیر عن قضایا کبرى تتجاوز المحلی والآنی إلى الإنسانی والوجودی. إن الاطروحه   تعتمد على المنهج التحلیلی الوصفی.    اظهرت نتائج البحث ان روایه (مخیم الموارکه) تقوم على بنیه سردیه مرکّبه، تُوظف تعدد الاصوات وتنوع الاسالیب والتقنیات، مما یجعلها نصًا مفتوحاً على التاویل. ففیما یخص انماط الشخصیات، یتضح ان الروایه تُقدّم شخوصها بطریقه تکسّر النمط التقلیدی، حیث تتشکل عبر الحکی غیر المباشر، والوثائق، والرسائل، والتداعیات النفسیه. وتتنوع هذه الشخصیات بین شخصیات متامله، مطارده، صامته، او متمرّده، مما یعکس تشظی الذات البشریه تحت ضغط المنفى والذاکره والتاریخ.    اما فیما یتعلق بالزمان السردی، فقد تبین ان الروایه لا تتبع تسلسلًا خطیًا، بل تعتمد على التقطیع الزمنی والتلاعب بالماضی والحاضر، مستخدمه اسالیب مثل الاسترجاع والاستباق لکشف عمق التجربه الإنسانیه التی تمر بها الشخصیات. وبهذا یصبح الزمن اداه لکشف العلاقه المتوتره بین الماضی المنکسر والحاضر المعلّق والمستقبل الغامض. هذا الانزیاح عن الزمن الخطی یمنح الروایه بعدها الفلسفی، ویجعلها تمارس نقدًا ضمنیًا لفکره (الزمن التاریخی) بوصفه مساراً تقدمیاً مستقیمًا.    وفیما یخص المکان فقد اظهرت الدراسه ان الروایه تستخدم المکان بوصفه حاملاً رمزیاً ودلالیًا. (المخیم) لیس مجرد مکان للإقامه، بل هو حاله وجودیه تعبر عن اللجوء، والانفصال، والانکسار. کذلک، فإن الاماکن الاخرى التی تظهر فی النص تکتسب قیمه رمزیه وتاریخیه، تعبّر عن خیبات الجماعه وهواجس الفرد، وتحیل إلى ذاکره جمعیه تتکرر مآسیها رغم تغیّر الامکنه والوجوه.

در دوران معاصر، ادبیّات پایداری در قالب نظم و نثر توجّه ادیبان زیادی را به خود جلب کرده و نویسندگان، مضامین پایداری را در آثار خود گسترش داده­اند. ادبیّات مقاومت نوعی از ادبیّات ملتزم و متعهد است که از مرز­های زیادی عبور کرده و مکتب­های مختلفی را برای خود بر­گزیده است. بررسی این موضوع در دو زبان مختلف و گسترش دادن بحث، موجب وحدت و همدلی در فراسوی مرز­ها شده است. شهید اسماعیل عبدالسلام احمد هنیه سیاستمدار فلسطینی و از رهبران سازمان حماس بود. وی در دهم مرداد ماه سال 1403 هجر­ی خورشیدی در تهران، یک روز بعد از برگزار­ی مراسم تحلیف نهمین رئیس جُمهور ایران به همراه یکی از محافظانش ترور و به شهادت رسیدند. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی بر اساس ادبیّات تطبیقی به توصیفِ شخصیّت اسماعیل هنیه، حادثه شهادت و همچنین سجایای ایشان براساس شعر شاعران معاصر عرب و فارسی زبان، بر محور دو زبان و فرهنگ متفاوت می­پردازد که موجب جذابیّت موضوع می­شود. نتیجه این پژوهش   بیانگر آن است که محور­های پایداری در دو زبان فارسی و عربی به اندازه­ای همانند هستند که موجب تاثیر­گذار­ی بیشتر فرهنگِ ایثار، شهادت و اتحاد بیشتر مسلمانان می­شود و همچنین ابزار­های ادبی به کار رفته در اشعار، حکایت از رشد و غنای ادبی شاعران دو زبان داد.    این پژوهش با تیکه بر ابزار کتابخانه­ای و اینترنتی تلاش دارد تا با نگاهی تطبیقی به ادبیّات پایداری در دو زبان فارسی و عربی، جلوه­های مشترک و متمایز این نوع ادبی را از منظرعناصر محوری چون مقاومت، ایثار، شهادت، وحدت و هویت دینی بررسی نماید. همچنین سعی شده است با تحلیل اشعار شاعران برجسته هر دو زبان، نشان داده شود که چگونه ادبیّات مقاومت بستری مناسب برای بازنمایی عاطفه، فرهنگ، اعتقاد و تعهد اجتماعی در بستر مبارزات مردمی علیه ظلم و استعمار فراهم می­آورد. بررسی تطبیقی شخصیّت شهید اسماعیل هنیه نشان می­دهد که آشکار کردن قهرمانان مقاومت در شعر ادبی نوعی الگوسازی فرهنگی است که در ادبیّات عربی و فارسی به طور گسترده صورت می­گیرد. در نهایت، این پژوهش با مقایسه عناصر دو زبان و بیان تفاوت­ها و شباهت­های آن­ها، توجّه به ادبیّات پایداری را برجسته می­سازد و به این نتیجه می­­رسد که علی­رغم تفاوت­های زبانی و اقلیمی، ادبیّات پایداری در هر دو زبان نقش موثری در بیداری ملّت­ها و ترویج ارزش­های انسانی ایفا می­کند  

   زنان در شاهنامه فردوسی نه‌تنها نقشی مکمل، بلکه جایگاهی بنیادین در روایت‌های اسطوره‌ای دارند. آنان تجلی خرد، عشق، و شجاعت‌اند و گاه در بزنگاه‌های تاریخی، گره‌گشای دشوارترین چالش‌ها می‌شوند. هدف اصلی این پژوهش تحلیل اتوریت? شخصیتی زنان شاهنامه بر اساس نظری? زن قهرمان مورین مورداک است. روش تحقیق در این پژوهش به صورت توصیفی – تحلیلی است . مورین مورداک در نظریه اتوریته قدرت، از جستجوی زنانه در میان حصارهای مردسالاری سخن می‌گوید. او بر این باور است که زنان، در مسیر یافتن جایگاه خویش، گاه در دام تقلید از الگوهای قدرت مردانه می‌افتند، الگویی که جاه‌طلبی و اقتدار بیرونی را بر جستجوی درونی ارجح می‌داند. نتایج نشان داد که در شاهنامه فردوسی، زنان با وجود محدودیت‌های اجتماعی دوران خود، جایگاهی ویژه و تاثیرگذار دارند. آن‌ها در نقش‌های گوناگون از مادران خردمند و مشفق گرفته تا جنگاوران شجاع و سیاست‌مداران هوشمند، در پیشبرد داستان‌ها و تحولات فرهنگی و اجتماعی نقش‌آفرینی می‌کنند. نظریه اتوریته قدرت مورین مورداک بر تاثیرگذاری غیرمستقیم زنان از طریق قدرت نرم، همچون خرد، عشق و تدبیر تاکید دارد که در شخصیت‌هایی چون رودابه، تهمینه، فرانک و گردآفرید به‌خوبی نمایان است. این شخصیت‌ها نه تنها همراه قهرمانان مرد هستند، بلکه به‌عنوان عاملان کلیدی قدرت، در تعیین سرنوشت فردی و جمعی نقشی محوری ایفا می‌کنند. شاهنامه، با نگاهی عمیق و چندوجهی به زنان، نشان می‌دهد که قدرت فراتر از جنسیت بوده و در توانایی‌های فردی و تعامل هوشمندانه با دیگران نهفته است. واژگان کلیدی: شاهنامه، مورین مورداک، اتوریته، قدرت، زنان شاهنامه.  

 داستان‌که یکی از انواع آن رمان است؛ روایتی منثور است که حوادث، جریانات، اشخاص و وقایعی را در خود جای می¬دهد. و‌اگر نویسنده قلمش قدرتمند و شیوا باشد؛ خواندن اثر را برای خوانندگان جذاب¬تر می¬نماید.ابراهیم نصرالله نویسنده¬ای است که قلمی شیوا، جذاب و قدرتمند دارد. او نویسنده¬ی آثار بزرگی است که برای نگاشتن آنها جوایزی را دریافت نموده¬است. یکی از آثار وی مجموعه سه‌گانه¬ای به نام "ثلاثیه الاجراس" است که در ادامه اثر قبلی¬اش‌"کمدی الهی فلسطین" نوشته¬است. در این اثر سه‌گانه یک رمان به نام "دبابه تحت شجره عیدالمیلاد" درج گردیده¬است. این پژوهش به تحلیل محتوایی این رمان پرداخته¬است. تحلیل محتوا بررسی مضمون یک اثر است.رمان‌ "دبابه تحت شجره عیدالمیلاد" رمانی است سیاسی؛ به لحاظ موضوع که مربوط به حمله اسرائیل به فلسطین و اشغال این‌کشوراست. و‌در‌طول رمان به مسائل دیگری از جمله ‌مسائل عاطفی، اجتماعی، فرهنگی و دینی هم پرداخته می‌شود و می¬توان گفت ‌رمان خشک و بی¬روح نیست و زندگی درآن جریان دارد. ملموس و محسوس بودن جریان زندگی در این رمان به سبب هویت فلسطینی خود ابراهیم نصرالله است‌که در اثر‌همین حمله و اشغال کشورش توسط رژیم صهیونیست مجبور می¬شود همراه خانواده مدتی در کمپ پناهندگان زندگی کند.روش ‌تحقیق، در این پژوهش تحلیل محتوا از نوع تحلیلی_ توصیفی می¬باشد و با استفاده از منابع کتابخانه¬ای، فیش¬برداری و جمع¬آوری اطلاعات به نتایجی اعم از تحلیل محتوای سیاسی، دینی، اجتماعی، عاطفی، فرهنگی پرداخته شده¬است. و ازجمله نتایجی که دراین پژوهش بدست آمده به تصویر کشیدن درد ورنج¬های مردم فلسطین است. اینکه ابراهیم نصرالله با ساختن شخصیت¬های خیالی، آنها را در خدمت اهداف خود قرار داده و دوره¬ای از تاریخ را به تصویر کشیده است که نمایان¬گر درد و رنج ملّتی است که سرزمین¬شان را اشغال و غارت کردند.کلید‌واژهها: ابراهیم نصرالله- حمله رژیم صهیونیسم- تحلیل محتوا_ فلسطین

استعاره­ در­بلاغت­ قدیم یکی از مباحثی­­ است که بر زیبایی و آراستگی کلامی تاکید­ دارد. این نوع استعاره جز­ء­ در اشعار­ و کلام سخنوران وادیبان کاربردی دیگری ندارد. استعاره­ مفهومی در گسترش وسیع زبان­شناسی شکل گرفته که یکی از دیدگاه­های روبه­ رشد و موثر در مورد ماهیت ذهن و زبان وارتباط آن­ها با تجربه­های فیزیکی است. در این پژوهش، به شیوه­ی کتابخانه­ای و با روش تحلیلی توصیفی پرداخته­شده، دراین پژوهش به دنبال آن هستیم که بدانیم بشاره الخوری چگونه از استعاره­های مفهومی در اشعارش استفاده کرده­است. بشاره الخوری اشعار ملی خود را با نام الاخطل الصغیر منتشر می­کرد ،از آثارهمین شاعر دیوان اوست. در شعر الاخطل الصغیر­ به موضوعاتی همچون غم،شادی،عشق­ووطن پرداخته­شده. از مهم­ترین نتایج که در این تحقیق به آن رسیده­ایم این است که در اشعار الاخطل الصغیر عشق،وطن،غم و شادی از بسامد زیادی برخوردار­است. استعاره مفهومی در شعر بشارچگونه است.   

(در دکان جنید برده­فروش... اتاقی بزرگ با دو در، که یکی از آن­ها در پایین سمت راست صحنه و رو به بیرون، و دومی در بالای سمت راستِ [صحنه] و منتهی به داخل خانه قرار دارد. جلوی صحنه را یک مبلِ نزدیک به زمین، اشغال کرده که با حصیرها و زیلوهایی پوشانده شده و روی آن کوسن­های مخملی است، و سمت چپ صحنه را مبل دیگری مانند آن اشغال کرده است و فضای تنگ و باریکی در گوشه، آن دو مبل را از هم جدا می­کند. «زمان، اول صبح است»). (هنگام بالا رفتن پرده، ابودلامه دیده می­شود که با ابوعطاء سندی نشسته و مقابل آن­ها بشقاب­ها و ظرف شراب و جام­ها است و هر دو مشغول خوردن و نوشیدن هستند). ابو دلامه: (به بشقاب­ها نگاه می­کند) عجیب است... چقدر زود کباب تمام شد! ابو عطاء: (ظرف شراب را تکان می­دهد) شراب (یا نوشیدنی) هم تمام شد. ابو دلامه: بدون تردید، شیطان امروز با ما خورده و نوشیده است. وای بر تو سندی، آیا به من یادآوری نکردی که از قبل، نام خدا را یاد کنیم؟ ابو عطاء: ای ابو دلامه، من شیطان را جز در شکم تو نمی­بینم... به خدا که من امروز بدتر از تو ندیدم. گویا بیماری­ای که داشتی، فقط میل تو را به خوردن و نوشیدن بیشتر کرد. ابو دلامه: بگذار آنچه را که از دست داده­ام جبران کنم، اگر می­خواهی از خدا بخواه که این اتفاق برای تو هم بیفتد. ابو عطاء: اگر می­توانی برای ما بیشتر سفارش دهی، پس برایمان یک کاسه شراب دیگر سفارش بده. ابو دلامه: این برده­فروش بخیل کجاست؟ (صدا می­زند) جنید! جنید! جنید: (وارد می­شود) بله؟ ابو دلامه: با کبابی به ما کمک کن! جنید: وای بر تو ابو دلامه، می­خواهی خانه­ام را خراب کنی؟ از کجا برایت گوشت بیاورم، در حالی­که هنوز بدهی قبلی­ات را به من پرداخت نکرده­ای؟ ابو عطاء: ابو دلامه آنچه خوردیم برایمان کافی­ست، فقط یک جام دیگر شراب برای ما بیاورد. ابو دلامه: جنید برایمان شراب بیاور! جنید: آیا یک ظرف برای شما کافی نبود، با این­که پولی ندارید؟ ابو دلامه: ای نخاس (برده­فروش) یا جام شرابی برای ما می­آوری یا به خلیفه خبر می­دهم که تو خمر را به نام نبیذ می­فروشی! جنید: نه... این کار را نکن ابو دلامه... هرچه می­خواهی برایت می­آورم.  

   ترجمه قرآن‌کریم به هر زبانی ازجمله زبان فارسی بسیار دشوار است و مستلزم تسلّط به زبان‌های مبدا و مقصد می‌باشد، درمیان ترجمه‌های فارسی قرآن‌کریم، به‌ویژه در دهه‌های اخیر، چند ترجمه که تا حدّ زیادی دقیق و روان و زیبا هستد منتشر شده‌اند که ترجمه استاد بهرام‌پور یکی از شاخص‌ترین آن‌هاست. باتوجه به قدیمی بودن ترجمه و این‌که اکثر ترجمه‌ها در گذشته تحت‌اللفظی بوده‌اند، شاید چنین فرض شود که این اثر، برگردانی تحت‌اللفظی است؛ چرا که پیشینیان به دغدغه حفظ امانت در برگردان قرآن، تمام تلاش خود را می‌نمودند تا چیزی از متن مبدا، کم یا چیزی بدان اضافه نگردد و همه کلمات و حروف دقیقاً همانطور که در زبان مبدا است به زبان مقصد برگردان شود؛ ولی از آنجایی که در هر زبانی کنایه‌ها، مجازها و اصطلاحاتی وجود دارد که عدم دقّت در برگردان آن، سبب ایجاد پیچیدگی و ابهام در متن مقصد می‌گردد و همچنین از آنجایی که هر زبانی قالب و ساختار مخصوص خود را دارد و ساختار جمله‌ها در زبان فارسی با زبان عربی کاملاً مطابق نیست، سنجش میزان موفقیّت این دسته از ترجمه‌ها در انتقال مفاهیم قرآن نیاز به تحقیق و بررسی دارد. ترجمه آقای بهرام­پور با وجود امتیازاتی از جمله سلیس و روان بودن، ریشه­یابی و بیان معنای واژگان، توجه به بافت و سیاق جمله و دقت در ترجمه کلیه حروف و کلمات قرآن و توجه به تفسیر آیات در   مباحث مختلفی چون ترادف، تضمین، وجوه و نظایر، مبانی کلام و عدم هماهنگی در ترجمه آیات مشابه و رعایت قواعد نگارشی لغزش­هایی را داراست. هدف از نگارش این تحقیق آن است که با روش تحلیلی - توصیفی، ترجمه ایشان را در بوته نقد قرار داده و میزان دقّت مترجم در فهم و انتقال پیام الهی آیات را بررسی نماید. کلیدواژه‌ها: قرآن، نقد، ترجمه، ابوالفضل بهرام‌پور.   

   لک الحمد یا من زین الازهان بمعرفه حقائق العلوم والاداب و لک الشکر یا من رفع الادران بتناول دقائق الاسباب والصلواه والسلام علی هیولی منبع الوجود و اساس بناء الکرم والجود حضرت مُحمَّد المصطفی و علی آله و اصحابه النجباء إلی یوم اللقاء لما انفتق فجر الإسلام اعتنق علماء الإسلام بکمال الإخلاص إلی مبانی الشریعه و ذرائعها و توجهوا إلی طرقها المستقیمه لان یصلوا إلی المشرعه العظمی و ادلوا الادلاء فیها حتی اخذوا قدر مستطاعهم منها و رفعوا عمن هو عطش إلی معالم الامور الغواشی و وشحوا وشاح الفضل لهم فجزاهم الله عنا احسن الجزاء و اکرمهم اکرم الابواء والحمدلله والمنه فقد دامت مناهجم العالیه إلی یومنا هذا حتی اعطت نتائجهم الباهره و انجبت خدماتهم الظاهره اساتیدنا الکرام فازدهروا بانخراطهم فی سمط التقریر و سلک التحریر ففی البدایه اری واجباً علی ان اتقدم بالشکر التام للباعثین علی هذه الجامعه المبارکه و علی راسهم معالی مدیر الموقر و جمیع القائمین علی قسم الدراسات العلیا وکلیه الاداب خاصه فرع اللغه العربیه و فی مقدمهم فضیله عمید الکلیه فمن الطف الله به وجعله ذخرا لابویه الاستاذ الشفیق الحمیم و المحنک الخبیر سماحه الاستاذ الدکتور شهریار همتی فاقبل ایادیه البیض فقد اعطی خدماته السامیه و اعطی القوس بارئها بالاشراف علی هذه الرساله کما اتقدم بطوی الخالص و ملا الافواه کمال الفضیله لاستاذه المساعده الدکتوره مریم رحمتی حقا بلغت إلی اقصی ذروه الاخلاق و استوقفت الیها الاحداق فجزاها الله خیر الجزاء و بلغها إلی اغصان آمالها بجاه نبیه واله و نشکر من قاطبه اساتذتی فی الحوزات العلمیه بمحافظه الکردستان فانهم لم آلوا جهدا لهذا الحقیر من بدو التعلیم إلی یومی هذا و فتحوا لی حجورهم المبارکه بغیه التربیه والتعلیم لا زالوا مقبولین فی سده الباری و عتبته العالیه و اتقدم بجزیل الشکر لزملائی العظام وکل من حضضنی فی انجاز هذا العمل العالی خاصه الاصدقاء الاعزاء بدار الکردستان. فنرجوا الله ان یجزیهم بما لدیه و اسکنهم بحبحه جنانه بحرمه نبیه وآله.

   صنعت ترجمه و برگرداندن آثار ادبی نقش مهمی در دوره معاصر در درک و تفسیر آثاری نویسندگان بزرگ به دوستداران علم و ادب ایفاء کرده است، زبان عربی از جمله زبان‌های است که آثار ارزشمندی در بطن خود دارد که شایسته معرفی و شناساندن آن به دیگران است، «المقصله و جواسیس الشاباک الصهیونی» یکی از کتاب‌های رمان نویس انقلابی و مبارز، عبدالله غالب البرغوثی است. عبدالله غالب البرغوثی از مبارزانی است که بر ضد رژیم صهیونیست فعالیت‌های بسیاری انجام داده و به همین خاطر سال‌های بسیاری از عمر خویش را در زندان‌های آن‌ها به سر برده است. در واقع وی را می‌توان از رهبران انقلابی به شمار برد که نقش به سزایی در مبارزه با صهیونیست‌ها داشته است. رژیم صهیونیستی به منظور شکنجه‌ی او از نقل و انتقال پی در پی و ماهیانه از این زندان به آن زندان با دست وپای زنجیر شده استفاده می‌کرد. برغوثی در این مدت به ترتیب به زندان‌های مختلفی از جمله بئر السبع، عسقلان، بئر السبع، جلبوع، ریمون، ایالون و مسکوبیه فرستاده شده است. عبدالله همانطور که قبل از زندانی شدنش، خواب را بر صهیونیست‌ها حرام کرده بود، بعد از اسارت نیز با اعتصاب غذای طولانی و مقاومت ستودنی، پیام مظلومیت ملت فلسطین را به گوش جهانیان می‌رساند و بار دیگر صهیونیست‌ها را درمانده کرده است .از وی 9 اثر شامل زندگی‌نامه و 8 رمان به نگارش درآمده است. از آثار او می‌توان به «مهندس علی الطریق، الماجده، فلسطین العاشقه والمعشوق، المقدسی وشیاطین، الهیکل المزعوم، امیر الظل» اشاره کرد. مضمون رمان «المقصله و جواسیس الشاباک الصهیونی» داستان‌های از تقابل و برخورد بین مقاومت و عوامل اشغالگر صهیونیست است، این رمان تنها زایده قوه تخیل نویسنده نیست بلکه جلوه‌هایی از واقعیت اجتماعی مردم در آن یافت می‌شود. قهرمان اصلی داستان جوانی به نام «شهاب» است که بیشتر حوادث داستان پیرامون این شخصیت رقم می‌خورد، از ویژگی‌های نویسنده در این رمان بی‌پروایی و صراحت او در بیان عقاید و نظرات است. در این پایان‌نامه سعی بر آن است که به ترجمه کتاب« المقصله وجواسیس الشاباک الصهیونی» اثر عبدالله غالب البرغوثی با استفاده از ترجمه ارتباطی بپردازیم.

چکیدهجایگاه والای سعدی شاعر توانای قرن هفتم در فرهنگ و ادب ایران و جهان بر هیچ­کس پوشیده نیست. این شاعر برجسته در دو عرصه زبان فارسی و عربی استادی کم نظیر بوده­است. چیرگی و تسلّط وی بر ادب عربی صرف نظر از توقف و سکونت وی در بلاد اسلامی- عربی، نشان از داد و ستد ادبی و پیوندهای ریشه­دار زبان فارسی و عربی در روزگار شاعر دارد. از مهمترین مشخصّه­های زبانی سعدی در اشعارش به کارگیری ترکیبات فارسی در قالب عربی است و این بیانگر علاقه وافر شاعر به زبان مادری خویش است.مقایسه اشعار عربی و فارسی سعدی با هم ویافتن تشابهات مضمونی و تصویری(از منظر تشبیه و استعاره) یافته اساسی این پایان­نامه است. به عبارتی محورهای اصلی این پژوهش که در حوزه ادبیات تطبیقی (مکتب فرانسه) نگاشته شده­است، عبارتند از: الف: مقایسه اشعار عربی سعدی با اشعار فارسی وی از نظر مضامین مشترک و ذکر شواهد شعری. ب: مقایسه اشعار عربی با اشعار فارسی وی از نظر تصاویر مشترک(شامل تشبیه و استعاره) و ذکر شواهد شعری.واژگان کلیدی: اشعار عربی و فارسی سعدی، مضامین مشترک، تشبیه و استعاره