پایان‌نامه حاضر به بررسی حقوقی انحلال نکاح محجورین در نظام حقوق ایران و عراق می‌پردازد. در این تحقیق، انحلال نکاح از طرق مختلف از جمله طلاق، فسخ و بذل مدت مورد تحلیل قرار گرفته است. در نظام حقوق ایران، قانون مدنی به صراحت در مواد 1121 تا ???? شرایط و آثار جنون در زوجین را برای اعمال حق فسخ یا بذل مدت پیش‌بینی کرده و با توجه به نوع جنون (اطباقی یا ادواری) و اتصال یا انفصال آن به صغر سن، نقش ولی قهری در اعمال حق انحلال مشخص شده است. همچنین در خصوص نکاح موقت و دائم، مجنون اطباقی اختیار انحلال از طریق طلاق، فسخ یا بذل مدت را بر اساس مصلحت و غبطه ولی قهری دارد، در حالی که مجنون ادواری پس از افاقه شخصاً اقدام می‌نماید. در حقوق عراق نیز قانون احوال شخصیه و قانون مدنی، به ویژه مواد ? و ?? قانون احوال شخصیه و ماده ??? قانون مدنی، مقررات مشابهی برای انحلال نکاح محجورین پیش‌بینی کرده‌اند. مطابق این قوانین، ولی قهری می‌تواند در صورت جنون دائمی و عدم امکان افاقه، نکاح محجور اطباقی را منحل نماید، اما برای مجنون ادواری، تصمیم‌گیری پس از افاقه به خود محجور واگذار شده است. این مطالعه با مقایسه تطبیقی بین ایران و عراق، به تفاوت‌ها و اشتراکات قواعد مربوط به انحلال نکاح محجورین پرداخته و نشان می‌دهد که هر دو نظام حقوقی، با هدف حفظ مصلحت و غبطه محجور، برای انحلال نکاح چارچوب‌های مشخص و دقیق تعیین کرده‌اند. نتایج تحقیق می‌تواند به تدوین رویه‌های قضایی یکسان‌تر و حمایت بیشتر از حقوق محجورین کمک نماید. کلیدواژه‌ها: نکاح محجورین، انحلال نکاح، جنون، ولی قهری

   شاید بتوان تعبیر مقام معظم رهبری از موقعیت و جایگاه تاریخی استان کرمانشاه را یکی از مهمترین تعابیر و القابی دانست که در طول حیات اجتماعی این استان در مورد آن به کار رفته است، ایشان در سال 1390 و در جریان سفر به استان کرمانشاه از این استان به عنوان چهره زیبا و سینه ستبر ایران اسلامی یاد کردند. بدون تردید این تعبیر از یک سو ناشی از جایگاه راهبردی استان در جغرافیایی تاریخی ایران و از سوی دیگر به واسطه اهمیت آن به عنوان دروازه ورود به بین النهرین و حتی حوزه دریای مدیترانه است. مردم کرمانشاه در طول تاریخ به عنوان حافظان و نگهبانان مرزهای غربی ایران نقش مهمی در مقابله با تهاجمات بیگانگان و حفظ امنیت سرزمینی کشور داشته اند. شاید آخرین مورد آن را دوران هشت ساله دفاع مقدس دانست. در جریان تهاجم حزب بعث عراق به ایران، شهرستان های مرزی استان کرمانشاه جزو اولین مناطقی بودند که مورد هجوم نیروهای حزب بعث قرار گرفتند. شهرهای قصرشیرین، گیلانغرب و سرپل ذهاب، از جمله شهرهایی بودند که در همان روزهای آغازین جنگ به صورت مستقیم با نیروهای عراقی درگیر شدند. از آن روز یعنی 31 شهریورماه سال 1359 تا 29 تیرماه سال 1367 استان کرمانشاه به عنوان یکی از کانون های دفاع مقدس علاوه بر نقش آفرینی موثر در دفاع از مرزهای کشور، نقش مهمی در پذیرایی از رزمندگانی داشت که از اقصی نقاط کشور به منظور مقابله با ارتش حزب بعث وارد این استان می شدند. به همین دلیل امروزه استان کرمانشاه در هر گوشه از خود آثار ارزشمندی از آن دوره را به یادگار دارد. بدون تردید توجه به این آثار و آموزه های فرهنگی دفاع مقدس، مولفه ی محوری در استمرارحیات انقلاب اسلامی است که باید حفظ و بازتولید شود و به نسلهای بعد انتقال یابد،   این موضوع می تواند مبنای ارتقاء قدرت ملی، بازدارندگی ملی، پایداری ملی، توسعه، بالندگی و از همه مهمتر تجهیز و طی نمودن نقشه راه بلند مدت انقلاب اسلامی باشد. در این میان تجربه برگزاری اردوهای راهیان نور و توجه به یادمان های دفاع مقدس یکی از مهمترین را ههای بزرگداشت، حفظ و نشر ارز شهای آن دوران است که امروزه مناطق عملیاتی جنوب و غرب کشور هر ساله میزبان هزاران نفر از زائران این یادمان ها می باشد. یادمان ها یی که در قالب کالبدهای مختلف و به شیو ه های گوناگون، حماسه هشت سال پایداری را بازگو می کنند. اما سئوال اساسی و مهم این پژوهش آن است که، کرمانشاه علیرغم برخورداری از این پیشینه تاریخی و وجود دهها مورد از یادمان های دفاع مقدس، در برگزاری اردوههای راهیان نور از چه جایگاهی برخوردار است و راههای توسعه ظرفیت راهیان نور در این استان چیست؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که علیرغم برخورداری کرمانشاه از ظرفیت های فراوان دفاع مقدس و وجود یادمان های مختلف، هنوز آن چنان که باید اقدامات موثری در جهت معرفی این ظرفیت ها به مردم ایران و علاقه مندان به حوزه دفاع مقدس صورت نگرفته است. به گونه ای که میزان توجه کاروان های راهیان نور به این استان در مقایسه با بازدید آنان از مناطق عملیاتی جنوب کشور از آمار قابل توجهی برخوردار نیست. از این رو پژوهش حاضر به دنبال آن است تا با استفاده از روش مطالعات تاریخی در کنار بهره گیری از روش کیفی همچون بازدید میدانی، تهیه پرسش نامه و مصاحبه و ...، عوامل موثر بر توسعه ظرفیت راهیان نور در استان کرمانشاه با اولویت راهکارهای فرهنگی و معنوی و با تکیه بر یادمان بازی دراز، مورد بررسی و واکاوی قرار دهد. واژگان کلیدی:

   این پژوهش به بررسی تطبیقی دیوان‌سالاران در نظام سیاسی و اجتماعی فاطمیان مصر و سلجوقیان ایران پرداخته است. هدف اصلی مطالعه، شناسایی مهم‌ترین وجوه تمایز و تشابه دیوان‌سالاران و تحلیل ویژگی‌ها و عملکردهای آنان در هر دو حکومت بوده است. با بررسی منابع تاریخی و مطالعات پیشین، مشاهده شد که دیوان‌سالاران فاطمیان مصر عمدتاً با مشروعیت مذهبی–ایدئولوژیک مرتبط بوده و جایگاهی کلیدی در تحکیم خلافت داشته‌اند. آنان نه تنها در اداره امور مالی، قضایی و اجرایی فعالیت کرده، بلکه به ترویج آموزه‌های اسماعیلی و حمایت از ساختارهای دینی و آموزشی پرداخته‌اند. پژوهش نشان داد که بسیاری از دیوان‌سالاران فاطمی از طبقات مختلف، شامل موالی، غلامان تربیت‌یافته و افراد غیرعرب، انتخاب شده و این امر موجب تقویت وفاداری به خلیفه و انسجام حکومت شده بود. در مقابل، دیوان‌سالاران سلجوقیان ایران بیشتر بر شایستگی فردی، تجربه اداری و توانایی‌های حرفه‌ای تاکید داشته‌اند. آنان با بهره‌گیری از ساختارهای سنتی دیوان‌سالاری ایرانی و تجربه‌های عباسی، توانستند نظامی منظم و خزانه‌ای کارآمد ایجاد کنند و نقش موثری در مدیریت مالی، دیوان‌ها و ارتباط میان قدرت نظامی و سیاسی ایفا نمایند. پژوهش نشان داد که دیوان‌سالاران سلجوقی به‌رغم برخورداری از نفوذ اداری، باید با نخبگان نظامی تعامل می‌کردند و این تعامل باعث کاهش تمرکز قدرت آنان نسبت به دیوان‌سالاران فاطمی شد. با این حال، آنان توانستند ثبات نسبی در ساختار دیوانی و مالی حکومت برقرار کنند و آموزش نخبگان اداری و سیاسی را سازماندهی نمایند. مطالعه نشان داد که مهم‌ترین وجوه تشابه دیوان‌سالاران در هر دو نظام، شامل جایگاه محوری آنان در اداره حکومت، تقسیم‌بندی تخصصی دیوان‌ها، تفکیک وظایف، و نقش آن‌ها به‌عنوان حلقه واسط میان قدرت سیاسی و جامعه بوده است. در هر دو حکومت، دیوان‌سالاران نه تنها ابزارهای اداری، بلکه اهرم‌هایی برای اعمال اقتدار مرکزی و مدیریت منابع قلمروهای گسترده به شمار می‌رفتند. علاوه بر آن، هر دو گروه در توسعه نهادهای آموزشی و فرهنگی، حمایت از علما و کاتبان، و تربیت نخبگان نقش برجسته‌ای ایفا کردند. با این حال، تفاوت‌های قابل توجهی نیز مشاهده شد. دیوان‌سالاران فاطمی از تنوع قومی و طبقاتی بیشتری برخوردار بودند و نظام اداری آن‌ها به شدت متمرکز و متکی بر وفاداری مذهبی بوده است، در حالی که دیوان‌سالاران سلجوقی عمدتاً از طبقات متوسط شهری و خانواده‌های ادیب و دبیر بودند و سیستم استخدام آنان مبتنی بر شایستگی و عملکرد فردی شکل گرفته بود. علاوه بر این، دیوان‌سالاران فاطمی در سیاست خارجی و نظامی نیز دخالت مستقیم داشته و نفوذ گسترده‌ای در تصمیم‌گیری‌های کلان حکومت داشته‌اند، اما دیوان‌سالاران سلجوقی بیشتر نقش هماهنگ‌کننده میان قدرت نظامی و ساختار دیوانی را بر عهده داشتند. این پژوهش نشان داد که دیوان‌سالاری در هر دو نظام، با وجود تفاوت‌های ایدئولوژیک و اجتماعی، عامل اصلی پایداری و انسجام حکومت بوده و به تثبیت قدرت مرکزی و توسعه نهادهای اداری، آموزشی و فرهنگی کمک کرده است. مطالعه تطبیقی نشان داد که درک ساختار و عملکرد دیوان‌سالاران، کلید فهم تحولات سیاسی و اجتماعی در جوامع اسلامی قرون میانه بوده و نقش آنان در استقرار نظم و تداوم حکومت‌ها بسیار اساسی بوده است.    واژگان کلیدی: دیوان‌سالاری، فاطمیان، سلجوقیان، نظام سیاسی، نظام اجتماعی

   این پژوهش به تحلیل و تبیین نقش و جایگاه یعقوب بن کلس در ساختار اداری دولت فاطمی در مصر می‌پردازد و می‌کوشد ابعاد مختلف مشارکت او در ارتقای دیوانسالاری و سازمان‌دهی نهادهای حکومتی، آموزشی و تبلیغی را روشن سازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که چگونه ابن کلس توانست با اصلاح و بازآرایی ساختار دیوانی و بهره‌گیری از نهادهای آموزشی–مذهبی، به تثبیت قدرت سیاسی و تقویت مشروعیت فاطمیان کمک کند. روش پژوهش بر پایه شیوه توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه انتقادی منابع دست اول تاریخی؛ از جمله آثار مقریزی، ابن خلکان، ذهبی و ابن اثیر، و نیز پژوهش‌های معاصر سامان یافته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که دوره فاطمیان شاهد شکل‌گیری یکی از منظم‌ترین نظام‌های دیوانی در جهان اسلام بود؛ نظامی که با دیوان‌هایی همچون دیوان خزانه‌داری، دیوان رسائل و دیوان جیش، ساختار اقتصادی، اداری و نظامی حکومت را سامان می‌داد. یعقوب بن کلس به‌عنوان وزیر برجسته فاطمی، نقش تعیین‌کننده‌ای در بازسازی این ساختارها داشت. او با ایجاد سازوکارهای نوین مالی، بهبود جریان اسناد، تنظیم دقیق وظایف دیوان‌ها و افزایش قابلیت نظارت، ساختار دیوانسالاری را کارآمدتر و منسجم‌تر کرد. افزون بر این، ابن کلس با حمایت مالی و نهادی از جامع الازهر و تبدیل آن به مرکز آموزش فقه و عقاید اسماعیلی، توانست سیاست مذهبی فاطمیان را با نظام اداری پیوند زند و دعوت اسماعیلی را در قالب یک نهاد رسمی سازمان‌دهی کند. تحلیل کلی پژوهش نشان می‌دهد که موفقیت دولت فاطمی در تثبیت قدرت در مصر، بیش از آنکه نتیجه صرف اقتدار سیاسی یا نظامی باشد، متکی بر مدیریت اداری و ابتکارات ساختاری ابن کلس بوده است. واژگان کلیدی:

   شکل‌گیری و شکوفایی تمدن اسلامی در بغداد عصر عباسی، بیش از آنکه حاصل تحولات درونی پایتخت باشد، وام‌دار جریان پیوسته مهاجرت نخبگان از کانون‌های تمدنی شرقی، به‌ویژه خراسان بزرگ است. با وجود اذعان منابع به حضور پررنگ خراسانیان، چگونگی نقش‌آفرینی آنان در گذار از «حضور فردی» به «جایگاه‌سازی نهادی» در ساختار علمی خلافت، کمتر به‌صورت مستقل واکاوی شده است. بررسی این تعاملات برای درک چگونگی انتقال میراث فرهنگی ایران به جهان اسلام و نهادینه‌سازی دانش در عصر زرین عباسی ضرورتی انکارناپذیر دارد. در این راستا، با بهره‌گیری از روش پژوهش تاریخی (توصیفی-تحلیلی) و استناد به منابع دست‌اول تاریخی، رجالی و طبقات، فرآیند مهاجرت، استقرار و کنشگری علمی این عالمان مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علمای مهاجر خراسان فراتر از شرکت‌کنندگان در محافل علمی، به‌عنوان رهبران فکری و کارگزاران ارشد فرهنگی عمل کرده‌اند. آنان با تصدی مناصب کلیدی در نهاد قضاوت و ریاست مراکزی چون بیت‌الحکمه، تدوین منابع بنیادین در حدیث و لغت، توسعه مذاهب فقهی و ترویج علوم عقلی و ریاضی، استانداردهای علمی پایتخت را ارتقا بخشیدند. در نهایت، این نخبگان با تلفیق خرد ایرانی و معارف اسلامی، ضمن مشروعیت‌بخشی علمی به خلافت، بغداد را به کانون بی‌‌رقیب دانش جهانی بدل ساخته و جریان پویایی از تولید و توزیع علم را مدیریت کردند.    واژگان کلیدی: خراسان، بغداد، خلافت عباسی، مهاجرت علمی، تاریخ علم، جایگاه فرهنگی، نخبگان ایرانی.

   این تحقیق به بررسی تاثیرات اصلاحات عثمانی در دوره 1839-1911 میلادی (1255-1327 هجری قمری) بر ساختار و سازمان حوزه علمیه نجف می‌پردازد. اصلاحات عثمانی که با هدف نوسازی و تمرکزگرایی طراحی شده بودند، نه تنها بر ساختار حکومتی، اجتماعی و دینی امپراتوری عثمانی تاثیرگذار بودند، بلکه تاثیرات عمیقی بر نهادهای دینی به ویژه حوزه علمیه نجف گذاشتند. در این راستا، هدف اصلی تحقیق تحلیل نحوه طراحی و اجرای این اصلاحات توسط دولت عثمانی و واکنش‌های دینی علمای نجف به این تحولات است. همچنین، هدف دیگر پژوهش بررسی چگونگی حفظ هویت دینی و علمی حوزه علمیه نجف در برابر فشارهای اصلاحی است که در پی اعمال نظام‌های مدرن و مرکزی توسط دولت عثمانی به وجود آمد. فرضیه تحقیق این است که علیرغم تلاش‌های دولت عثمانی برای تغییر ساختارهای دینی و آموزشی، حوزه علمیه نجف با استفاده از ابزارهای فقهی و دینی خود توانست استقلال خود را حفظ کند. روش تحقیق به کار رفته در این پژوهش، روش تاریخی با رویکرد توصیفی-تحلیلی است که به بررسی اسناد، مکاتبات و متون فکری منتشرشده از سوی علمای نجف پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصلاحات عثمانی، به ویژه در زمینه‌های قضائی، آموزشی و مالی، فشارهایی جدی به استقلال حوزه علمیه نجف وارد کرد. اما علمای نجف با استفاده از فتاوا، سخنرانی‌ها، و نوشتارهای فکری، مقاومت کرده و هویت دینی و علمی خود را حفظ کردند. همچنین، در برابر فشارهای مالی و نظارت بر منابع مالی دینی، حوزه نجف با گسترش شبکه‌های فراملی و همکاری با جوامع شیعی در دیگر مناطق، توانست استقلال مالی خود را حفظ کند. نتیجه‌گیری این تحقیق نشان می‌دهد که سیاست‌های اصلاحی عثمانی، که به هدف تقویت دولت مرکزی و ایجاد نظام‌های مدرن طراحی شده بودند، در عمل باعث تقویت هویت مقاومتی حوزه علمیه نجف و تقویت جایگاه آن در سطح جهانی شدند. این مقاومت‌ها زمینه‌ساز نقش‌آفرینی حوزه نجف در جنبش‌های اجتماعی و سیاسی بعدی، نظیر قیام 1920 علیه استعمار بریتانیا، شدند. کلمات کلیدی:   عثمانی، عراق، حوزه علمیه نجف، اصلاحات، شیعه، مدارس دینی.   

   اداره سجل احوال از جمله ادارات نوینی است که در ساختار جدید حکومت پهلوی اول و در نتیجه نوسازی ساختاری اداری و سیاسی در آغاز حکومت پهلوی تاسیس شد و سپس ادارات و شعب آن در سازمان اداری و سیاسی جامعه ایرانی و در ایالات و ولایات مختلف در سراسر ایران ایجاد شد. بررسی چگونگی استقرار، گسترش و نفوذ اداره سجل احوال و کارکرد و اهمیت آن از جمله مسائل مهم تاریخ معاصر ایران است که بایستی به منظور فهم چگونگی بر آمدن هویت نوین جامعه ایرانی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.   فهم تاریخ اداره سجل احوال و چگونگی تاسیس و جریان تحولات تاریخی آن ، گسترش، کار کرد و شیوه اجرای قانون سجل احوال، همچنین چگونگی استقرار ادارات و شعب آن در سراسر کشور از جمله تاسیس اداره سجل احوال ولایتی کرمانشاه و ایجاد دفاتر سجل احوال در جغرافیا و تقسیمات سیاسی کرمانشاهان از جمله مسائل مهم تاریخ معاصر کرمانشاه محسوب می‌شود.   این پژوهش براساس روش توصیفی وتحلیلی و با تکیه بر اسناد و مدارک تاریخی تلاش کرده تا ضمن بررسی پیشینه موضوع، چگونگی تحولات   تاریخی، نحوه شکل‌گیری و روند تاسیس و گسترش سجل احوال در ایالت کرمانشاه و دفاتر ولایتی در قلمرو جغرافیایی کرمانشاهان را مورد بحث و بررسی قرار دهد.   اداره سجل احوال کرمانشاه در 27 آذرماه 1305ش و با نظارت وزارت داخله، مطابق با قانون 14خرداد 1304ش تاسیس شد. اما 20 مرداد 1308ش منحل شد تا مطابق با قانون جدیدی که در 1307ش تصویب شده بود، مستقر شود. برای اکثر تقسیمات سیاسی ولایت کرمانشاهان از پایان 1305ش کم کم دفاتر سجل احوال دایر شد. در کرمانشاه اداره سجل احوال یک بخش ستادی داشت که ابتدا در بلدیه مستقر شد ولی با تعویض تشکیلات آن به پل اجلالیه منتقل شد. اما برای ارائه سجل در هر کدام از محلات قدیمی شهر و همچنین در میدان شهرداری سابق برای محلات جدیدتر نیز دفتر سجل ولایتی در شهربانی‌ها مستقر بود. تا سال 1319ش تلاش های مجدانه‌ای برای بسط ارائه سجل صورت گرفت و انجام   یک سرشماری مبتنی بر اوراق هویت   صورت   گرفت.    نتایج پژوهش نشان داده است که ساختاراداره سجل احوال کرمانشاه نتیجه طراحی و شکل‌گیری نظام نوین و تمایلات   مرکزگرایانه حکومت پهلوی اول برای ایجاد هویتی نوین مبتنی بر حاکمیت ملی و متمرکز بوده است و بر این اساس اداره سجل احوال نهادی بنیادین برای تشکیل هویت ملی،   که ایجاد بروکراسی مدرن، استقرار ارتشی مقتدر، پایه و بنیان آموزش نوین و لازمه عدالت اجتماعی بود. علاوه بر اینکه سامان دادن به   و اوراق هویت می‌توانست   ابزاری مهم و ارتباطی میان توده مردم   با حاکمیت متمرکز باشد ، در عین حال کنترل دولت بر اتباع خویش را افزایش می‌داد. بازسازی هویت نوین برای تسلط بر نظام اجتماعی و سیاسی کشور، تلاش برای ادغام هویت‌های پراکنده و غیرمتمرکز در هویت ملی، ایجاد یک ساختار اقتصادی و سیاسی جدید بر اساس آمار و بر نامه ریزی و سر شماری از جمله این اهداف مورد نظر حاکمیت جدید بوده است. در عین حال یکی از کارکردهای مهم تاسیس دفتر و نمایندگی‌های احصاییه و سجل احوال در میان جوامع سنتی، ایلات و عشایر، روستاها و کانون‌های شهری در کرمانشاه تصورات و تغییرات و آگاهی‌های   مهمی در جامعه ایجاد کرد. اجرای قانون سجل احوال با وجود حمایت‌ها و تلاش‌های حاکمیت با مشکلات و چالش‌هایی هم مواجه بوده که در این پژوهش به آن‌ها اشاره شده است .    واژگان کلیدی: کرمانشاه، پهلوی اول، تاریخ تحولات، سجل احوال، احصائیه، ثبت احوال، دفاترولایتی، ساختار اداری

   کنش­های اجتماعی همیشه دارای سابقه، علل و دستاوردهایی در سطوح مختلف هستند و به اشکال گوناگون پدیدار می­شوند.   در این پژوهش سعی شده قیام مختار ثقفی که ترکیبی از گروه های چالشگرشیعی و موالی   به رهبری مختار ثقفی است ،طبق   نظریه کنش جمعی چارلز تیلی به مثابه کنش اجتماعی فرض شود و با استفاده از متدهای از قبیل سازمان،منابع،بسیج،فرصت،تهدید،سرکوب،تسهیل وقدرت بررسی شود. سابقه کنش هایی اجتماعی شیعیان که بعضاً به قیامی بزرگ تبدیل شده است همانند قیام توابین و مختار ثقفی ریشه در قیام کربلا سال 61هجری و خون خواهی حسین بن علی (ع) دارد. از این رو قیام مختار ثقفی در سال 66 هجری نیز طبق همان آرمان   و شعار سازمان دهی شد. هدف پیشوای آن تسلط بر اشراف و موالی کوفه و همچنین، دستیابی بر حکومت عراق با تکیه بر مشروعیت‌یابی بواسطه‌ی حمایت محمد بن حنفیه   فرزند علی بن ابی طالب (ع) است. نتیجه ایی که جنبش مختار ثقفی در پی داشت اگر به اندازه خود جبنبش مهم نبود کم تر از آن نیز نیست چرا که قیام او نقطه‌ی عطفی برای جنبش­های بعدی شیعیان در برابر ظلم و ستم امویان و عباسیان گشت. از دستاوردهای قیام مختار،که نتیجه قیام را شاخص تر می کند می­توان به این گزاره اشاره کرد که توانست محمد بن حنفیه را به‌عنوان امام و پیشوای شیعیان معرفی کند و این نظریه را احیا کند که امامان شیعه لزوماً نباید از نسل حضرت فاطمه (ع) باشند و شکل‌گیری این نظریه فتح الابابی برای جنبش­های آتی شیعیان در دوره­های بعدی اسلامی[BK1]   گشت . سوال اصلی این پژوهش، کاربست و چگونگی ایجاد قیام مختار ثقفی و سبب‌شناسی ظهور و شکست قیام مختار ثقفی بر پایه‌ی نظریه‌ی سیاسی «کنش جمعی» چارلز تیلی است. طبق این نظریه، دو بُعد کلّی و جزئی کنش­ها بررسی می­شوند. لذا بر مبنای این روش به تجزیه و تحلیل قیام مختار ثقفی پرداخته شده است.    کلید واژگان : قیام­های شیعی، مختار ثقفی، کنش جمعی، چارلز تیلی.   [BK1]بخشی از نتایج کار را در اینجا بیاور

  یکی از عوامل موثر بر حضور رزمندگان در دوران دفاع مقدس، فرهنگ ایثار و شهادت است که ریشه درگذشته سرخ جامعه شیعی یعنی اعتقاد به عاشورا و مولفه‌های ایثار، ازخودگذشتگی و شهادت در راه ارزش‌ها دارد. این عناصر بعد از نهضت عاشورا به‌صورت یک فرهنگ در جوامع شیعی نمود پیدا کرد؛ به‌طوری‌که هنوز زمان زیادی از این واقعه نگذشته بود که قیام‌های متعددی با تاثیرپذیری از عاشورا در جوامع شیعی به وقوع پیوست. بر این اساس مطالعه آرمان‌ها، شیوه مبارزه و شعارهای انقلاب اسلامی ایران حاکی از تاثیرپذیری عمیق آن از فرهنگ عاشورا می‌باشد، این تاثیرپذیری در دوران دفاع مقدس نیز تداوم داشت و رزمندگان این دوره با تاسی از نهضت حسینی(ع)، بزرگترین آرمان خود را شهادت در میدان نبرد می‌دانستند. به همین دلیل بررسی نقش نهضت عاشورا در گسترش روحیه جهاد و شهادت طلبی در دوران دفاع مقدس موضوعی است که همواره مورد توجه محققان و پژوهشگران قرار داشته است. بر اساس آن چه گفته شد پژوهش حاضر به دنبال آن است تا با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و بهره گیری از شیوه تحقیق میدانی و مصاحبه با جامعه آماری هدف، ضمن گردآوری اطلاعات لازم در مورد شهدای دانشجوی دانشگاه رازی در دوران دفاع مقدس، نقش نهضت عاشورا در گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در بین این شهدا را مورد واکاوی قرار دهد.

   فرهنگ های متنوع   و‌گوناگون موجود درگستره فرهنگی جهان از چنان تنوعی برخوردارند که موجب حیرت و شگفتی همه آنهایی است که سودای   شناخت شان را در سر‌دارند. جلوه ای از این گوناگونی فرهنگی در پای افزارهای سنتی فرهنگ های مختلف انعکاس یافته است. پاپوش هایی‌که برگرفته از خرد و تیز هوشی مردمان این دیار‌هاست. خردی‌که با در‌نظر داشتن تمامی ضرورت‌های محیطی‌، اقدام به طراحی پا افزارهایی کرده است‌که در نهایت هماهنگی با‌شرایط اقلیمی‌، قرار‌گرفته‌اند. به عبارتی می توان‌گفت‌که‌کفش یا پاپوش یکی از وجوه تمایز مردمان نواحی مختلف در‌دنیا است‌. چنانکه با نگاهی ساده به هکدام از این پا افزارها می توان به هر آنچه که از جانب شرایط زیستی منطقه در آنها انعکاس یافته است‌، پی برد . زیرا یکی از عوامل تفاوت بچه پولدار ها و فقیران است و به عنوان   وسیله ای برای راحتی   پای انسان ها به‌کار رفته‌که   با ریگ های خیابان می جنگد .     

  همزمانبا مبارزات مشروطه خواهی در ایران،   کردستان به مرکزیت سنندج که یکی از ولایات مهم در غرب ایران بود، صحن? مجادله دو گروه بود؛ گروهی از طرفداران سلطنت قاجار بودند و گروهی نیز خواستار استقرار مشروطه. با امضای فرمان مشروطیّت توسط مظفرالدین شاه قاجار در مرداد ????، دروازه های مجلس شورای ملّی به روی نمایندگان مردمی از ولایات مختلف باز شد. پس از آغاز گشایش مجلس اوّل، در سنندج مرکز ولایت کردستان   نیز تکاپو ها و فعالیت های برای انتخاب نمایندگان مجلس شکل گرفت. در این شهر با توجه به مشخصات حاکمیتی، قومیتی و مذهبی خاص شهر سنندج، مولفه ها و عوامل سیاسی و اجتماعی مختلفی در انتخاب نمایندگان ادوار دوّم تا دوزادهم مجلس شورای ملّی تاثیرگذار بوده است. انجمن های رسمیِ حامی مشروطه همچون صداقت، صلاحیت، کارگران و اخوت شکل گرفت و اعضای آن ها که متشکل از بازاریان و علما و روحانیون متوسط جامعه بودند؛ توانستند خود را به مرور با تغییرات جامعه وفق داده و نمایندگانی از طبقات مالکان بزرگ و تجار شهیر برگزینند. در پژوهش حاضر که مبتنی بر روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر اسناد و منابع کتابخانه‌ای است، تلاش خواهد شد تا مولفه های سیاسی و اجتماعی تاثیرگذار بر انتخابات مجلس شورای ملّی در سنندج (1320-1285ش

         چکیده کاغذ یکی از مهمترین دستاورد های بشریت است که نقش بزرگ و زیربنایی در شکل گیری تمدن بشری و از جمله تمدن اسلامی داشته است . کاغذ در کنار قلم به عنوان یکی از ارکان اصلی   نگارش   از اهمیت اساسی برخوردار بوده است، در   بینش اسلامی و قرآن کریم اهمیت بی پایان به علم و کتابت   و لوح و قلم   داده شده است. در آیات سوره علق به جایگاه ویژه‌ای نگارش و خواندن اشاره شده است، زیرا عامل کرامت انسانی است .   خداوند متعال در سوره مجادله می‌فرماید ( یرفع الله الذین آمنوا منکم والذین اتوا العلم درجات) و پیامبر می فرماید (قیدوا العلم بالکتابه)، به این ترتیب آیین اسلام مسلمانان را با کتابت و تعلیم مانوس کرد. بنابراین نوشتن قرآن و نوشتن حدیث و توجه به علوم و فنون باعث شد کاغذ جایگاه ویژه‌ای در تاریخ تمدن اسلامی پیدا کند، قبل از صنعت کاغذ ازموادی مختلف   ،( گل، سنگ، پارشمن، پاپیروس ، چوب، برگ درختان ، استخوان کتف شتر) استفاده می شده است. پس از اینکه مسلمانان به روش ساخت کاغذ دست یافتد، این امر باعث گسترش نوشتن   ، تکامل علوم و بیداری اندیشه ها   شد و سهم   مهمی در تمدن و افکار بشریت ایجاد کرد و منجر به   پیشرفت کتابت، ترجمه، شکوفایی ادبی و فرهنگی   در تمدن اسلامی شد . صنعت کاغذ تاثیر بسیار بزرگ   در همه جنبه‌های   اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جامعه مسلمانان بر جای گذاشت   باعث پیدایش حرفه هایی همچون صحافی ، نسخه برداری، کتابت، مرکب سازی و خطاطی شد. وراقان   که کارشون   کاغذ فروشی ، کاغذ سازی و نویسندگی بود، جایگاه ویژه‌ای در جامعه اسلامی داشتند   و فروشگاه‌های وراقان   تبدیل به مجالس علمی شدند. با توجه   به چنین اهمیت سوال اساسی این است که کاغذ و صنعت کاغذسازی در تمدن اسلامی چگونه پدید آمد ، و چه تاثیری در شکل گیری تمدن ، فرهنگ   و علوم اسلامی داشته است. در حالیکه   کاغذ نقش اساسی درشکل‌گیری   و شکوفایی تمدن اسلامی دارد اما تاکنون درباره کاغذ و آثار و نقش ان در شکوفایی علوم وتمدن اسلامی پژوهش مستقل و قابل توجه ای درباره کاغذ و صنعت کاغذسازی وآثار آن در گسترش علوم و فنون در تمدن اسلامی صورت نگرفته است.   ما دنبال این هستم که اهمیت کاغذ و صنعت کاغذسازی نقش و اثرگذاری آن را در تولید و توسعه علوم ،دانش و فنون مختلف را در فرهنگ و تمدن اسلامی بررسی نموده و سرگذشت کاغذ را با تاکید بر عصر عباسیان مورد بحث و بررسی قرار دهیم   .         کلیدواژگان : تمدن اسلامی ،علوم، عباسیان ،کاغذ، صنعت کاغذسازی

منطقه اَوده در شمال شرقی هندوستان (استان اُتارپرادش امروزی) قرار داشته است، در 1145-1273 ه.ق حکومت نواب پادشاهان اَوده که از امرای ایرانی‌تبار (نیشابوری) دربار مغولان بودند، در شمال شبه‌قاره بنیان نهاده شد و بعدها به‌عنوان ولایتی مستقل تا آغاز حکومت مستقیم انگلستان در هند، ادامه حیات داد. این منطقه در این دوره به یکی از مهم‌ترین مراکز تشیع در هند تبدیل گردید به‌نحوی‌که چهره شیعی خود را تا به امروز حفظ کرده است. مساله استعمار خارجی و سیاست‌های مداخله‌جویانه کمپانی هند شرقی در کنار تنازعات درون دینی و مذهبی و نحوه تعامل حوزه‌های علمیه و علمای شیعه با حکومت شیعی اوده ازجمله مهم‌ترین چالش‌های پیش روی این پادشاهی بودند. مساله اصلی پژوهش حاضر بررسی سیاست‌های مذهبی پادشاهی اوده و تاثیرات آن بر وضعیت شیعیان هند است که با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و تکیه‌بر منابع و تحقیقات موجود به تبیین آن پرداخته‌شده است. پژوهش حاضر می‌تواند زوایای تازه‌ای از سیاست‌گذاری‌های مذهبی این پادشاهی و تاثیرات آن بر وضعیت شیعیان هند را روشن نماید. بنا بر یافته‌های پژوهش آنچه حائز اهمیت است تامین مشروعیت حکومت اوده با طبقه‌ای رسمی از علمای شیعه است که حسن ارتباط با علما در این سلسله موجب مصون ماندن این حکومت به مدت نزدیک یک قرن از انقراض بود؛ زیرا سنت حمایت از تشیع و ارتباط حسنه با علما طبعاً حمایت متقابل روحانیت و مردم منطقه را به همراه داشت که به‌عنوان راهکاری برای حفظ حکومت اوده بود البته توجه، اخلاص و ارادت شاهان اوده به مذهب تشیع و گسترش آن نشان از علاقه شاهان اوده به این مذهب بوده است که در پی این راهکار و علاقه شاهان اقداماتی نظیر موقوفه اوده، صرف پول هنگفت در برگزاری مراسم مذهبی، ساخت سه حسینیه مشهور، اهدای پول نقد برای کشیدن نهر آصفیه در نجف، احداث نخستین حوزه علوم دینی شیعی به نام مدرسه سلطانیه در هند، اهتمام به سلطان العلما و همکاری در پست­هایی چون قضاوت و پیش برد اصلاحات اجتماعی توسط فقها و غیره صورت گرفته است. این اقدامات در وضعیت شیعیان هند در آن زمان تغییرات حائز اهمیتی ایجاد کرده است. واژگان کلیدی: پادشاهی اوده، شیعیان، هندوستان، سیاست‌های مذهبی، عتبات عالیات   

      جنگ جهانی دوم در شهریور 1318 خورشیدی ( سپتامبر 1939 م ) با حمله برق‌آسای آلمان به لهستان آغاز گردید وکشورهای زیادی خواسته و ناخواسته   درگیر آن شدند. کشور ایران از همان ابتدا به شکل رسمی چندین بار بی‌طرفی خود را در این جنگ اعلام کرد اما   در ادامه این جنگ، متفقین‌که استفاده ازموقعیت ایران را برای پیشبرد اهداف خود درجنگ ضروری می‌دانستند به بهانه حضور مستشاران آلمانی در‌کشور و عدم اخراج آنها از سوی رضاشاه   و همچنین گرایش و جانبداری رضاشاه از آلمان، در سوم شهریور 1320 خورشیدی   وارد ایران شدند وکشور را اشغال کردند در این عملیات، شوروی از شمال کشور وارد شد و انگلیسی‌ها از جنوب، کشور را به اشغال خود درآوردند. استان خوزستان اولین و یکی ازمهمترین مناطقی بود که در شهریور 1320 به اشغال انگلیسی‌ها درآمد، استانی که در جنوب غربی کشور ایران و همجوار   با خلیج فارس و کشور عراق قرار دارد. خوزستان به خاطر نفتش شاهرگ حیاتی انگلیسی‌ها بود که اگر آن را از دست می‌داد با مشکلاتی زیادی روبه‌رو می‌شد. بخش زیادی از سوخت نیروهای متفقین از پالایشگاه آبادان تامین می‌شد و به دلیل ناامنی دریاها   به علت حضور زیردریایی‌های آلمان، تامین سوخت از جاهای دیگر تقریباُ غیرممکن بود و اگر نفت خوزستان از دست می‌رفت ادامه جنگ برای آنها سخت می‌شد. خوزستان نزدیک‌ترین راه را از سواحل خوزستان به مرزهای شوروی داشت. امکانات حمل و نقل آن‌جا بهتر از مناطق دیگر بود کشتی‌های متفقین‌ در بنادر آن‌جا مانند بندر خرمشهر و بندر شاهپور پهلو می‌گرفتند و کالاهای خود را تخلیه می‌کردند. از ویژگی‌های این بنادر وصل بودن   آن‌ها   به شبکه سراسری راه‌آهن بود که امر انتقال کالا و تجهیزات به شوروی را تسهیل می‌کرد. اشغال خوزستان توسط متفقین پیامدهای ناگوار و تلخی را به دنبال داشت‌که تا سال‌ها اثرات این پیامدها بر این منطقه باقی ماند. با حضور اشغال‌گران ثبات این‌منطقه از بین رفت و شرایط برای جولان اشرار و فتنه جویان فراهم شد. حضور پرشمار متفقین در خوزستان و قاچاق گندم به عراق، قحطی را در این استان تشدید کرد و فقر وفلاکت شدیدی بر مردم خوزستان وارد کرد. در‌این پژوهش سعی‌کرده‌ایم دلایل اهمیت خوزستان برای متفقین و چگونگی اشغال این‌منطقه توسط انگیسی‌ها، و پیامدها و تحولات سیاسی‌، اجتماعی‌که طی مدت زمانی‌که نیروهای انگلیسی در‌خوزستان حضور داشتند را مورد بررسی قرار دهیم. کلیدواژه‌ها: جنگ جهانی دوم، خوزستان، متفقین، انگلیسی‌ها         

   خلافت فاطمیان (297 ه. ق تا 567 ه. ق) توسط عبدالله المهدی در مغرب تاسیس شد. خلفای فاطمی آغازگر نهضت علمی در مصر و شام با تکیه بر اندیشه های شیعی اسماعیلیه بودند و ایوبیان نیز با رویکردی متفاوت و تکیه بر مذهب اهل سنت این نهضت را ادامه دادند. خلفای فاطمی توجه فراوانی به علم ودانش داشتند و مراکز علمی مهمی نظیر دارالحکمه و دارالعلم را بنا نهادند و به گسترش عقاید اسماعیلی از طریق مدارس، دانشگاهها و کتابخانه ها پرداختند و از علما و دانشمندان در علوم مختلف دعوت به عمل آوردند. با به قدرت رسیدن ایوبیان در مصر (567 ه. ق- 648 ه. ق) از طریق تاسیس نهادهای آموزشی و استفاده از نخبگان سنی گرا با دستاوردهای علمی، فرهنگی و اجتماعی تلاش برای زدودن آثار مذهب اسماعیلی آغاز شد. صلاح الدین ایوبی خود را مدافع اهل سنت می دانست و از تجربیات سلجوقیان و زنگیان در ایجاد نهادهای آموزشی استفاده نمود.

در تحقیق حاضر سعی شده توضیحاتی درباره بررسی تاریخی حیات و زمانه‌ی عبدالله بن مسعود و نقش و جایگاه ایشان در صدر اسلام بیان گردد.در نوشتار حاضر این سوال را مطرح می‌سازد که زمانه و زندگی عبدالله بن مسعود چگونه بوده است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که وی از محدثان و مفسران قرآن کریم در صدر اسلام و ششمین کسی است که اسلام آورد او که مورداحترام همه مسلمانان، اعم از شیعه و سنی است از نخستین گروه مهاجران به حبشه بوده و در زمره مهاجران نخستین از مکه به مدینه به حساب می‌آید. ازاین‌رو وی را ذو‌الهجرتین نیز نام نهاده‌اند اما نحوه حضور در تحولات بعد از رحلت پیامبر(ص)، مشارکت در فتوح و نحوه تعامل با خلفای راشدین بخش عمده‌ای از حیات ابن مسعود را تشکیل می‌دهد که کمتر موردتوجه قرار گرفته است. ازاین‌رو پژوهش حاضر به دنبال آن است تا با استفاده از روش تاریخی و با استناد به منابع متاخر و بهره‌برداری از تحقیقات جدید زندگی و زمانه این صحابی نامدار پیامبر (ص) را موردبررسی و واکاوی قرار دهد.      

   در جمع آوری این مجموعه تلاش کردم یک پرتوی بر تاریخ چاپ چاپخانه‌ها بیندازم اول اینکه مباحثی را از تاریخ چاپخانه‌ها روشن بکنم، شرح حال آنها را به نگارش در بیاورم، فهرستی از چاپخانه‌های فعال در تاریخ کرمانشاه را در یک قرن اخیر گردآوری ساختند و همچنین تلاش نمودم این مباحث را در چند مبحث معرفی کنم از چاپخانه‌های روزگار مشروطه، چاپخانه‌های دوره پهلوی اول و دوم، چاپخانه‌های عصر انقلاب اسلامی را هم در آخر مورد بحث و بررسی قرار دادم. همچنین یک تاریخچه مختصری از تاریخ چاپ و چاپخانه‌ها در کرمانشاه به نگارش درآوردند و نیز اشاراتی در آن مورد نمودم، وضعیت چاپخانه‌ها و مشکلات فراروی آنها و نیز پرسش‌هایی در این زمینه پیش آمده که انشالله در پژوهش‌های بعدی مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند داد و به آن سوالات پاسخ داده خواهد شد.

   ورود مجلات و روزنامه­ها به ایران و متعاقب آن تاسیس اداره­ی انطباعات یکی از مهمترین تحولات ایران نوین در زمینه­ی خبر رسانی است. با تاسیس دولت پهلوی مطبوعات به بزرگترین ابزار قدرت برای اعمال خواسته­های دولت تبدیل شدند. روزنامه­هایی مانند کوشش از مهمترین­ مطبوعاتی هستند که برای سالیان متمادی زبان گویای دولت پهلوی بوده­اند و غالب تحولات سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آن عصر را از منظر و زاویه­ی دید دستگاه حاکمه بازتاب داده و بدان اشاره کرده­اند. لذا برای فهم و تبیین درست و بهتر از عملکرد تحولات دوران رضا شاه ناگزیر به بررسی مطبوعاتی از قبیل کوشش داریم. این پایان­نامه بر آن است که با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه­ای، اسنادی و مطبوعاتی به بررسی بازتاب تحولات سیاسی، فرهنگی-اجتماعی و اقتصادی دوره­ی رضا شاه در روزنامه کوششش بپردازد و به این پرسش پاسخ دهد که روزنامه کوشش تحولات مذکوره را چگونه بازتاب داده است؟ یافته­های پژوهش بیانگر آن است که شکرالله صفوی با توجه به اینکه خود به عنوان نماینده مجلس حضور داشته است همواره از وابستگان دولتی بوده است و عمدتا تحولاتی را پوشش می­دهد که به بقا و استمرار و پایداری دولت کمک کند. لذا در بررسی تحولات سیاسی، فرهنگی و اقتصادی در پی آن بوده است که هر تحولی را به لطف و عنایت رضا شاه تعمیم دهد. بدین ترتیب برآمدن رضا شاه، قانون نظام وظیفه، اسکان عشایر، لباس متحدالشکل، لغو القاب و عناوین، کشف حجاب، تاسیس بانک ملی، تاسیس کارخانجات صنعتی و غیره را ناشی از الطاف شاه می­داند و هیچ­گونه نقش کارایی را برای توده­ی مردم در نظر نگرفته است. حتی کوشش تا بدان حد برای نهادینه کردن نقش رضا شاه در هر امری تلاش دارد که هر چیزی که رنگ و بوی اعتراضی داشته باشد را نادیده می­گیرد یا آن را متهم به خیانت می­کند. لذا کوشش تحولات رخ داده را در ایران از بالا می­بیند و دولت و شاه را متولی و ناجی ایران در هر زمینه­ای معرفی می­کند.   

   ایل زنگنه از قبایل غیر ترک زبان بودند که در مناطق غربی ایران و کشور کنونی عراق زندگی می‌کردند. ایل مذکور، با روی کار آمدن صفویان وارد معادلات سیاسی ایران شده و به مناصب بالای حکومتی رسیدند. در طول دوران حکومت صفویه شخصیت‌های برجسته‌ای از این ایل همچون عالی‌بیگ زنگنه و شیخ‌علی‌خان زنگنه توانستند به مدارج بالای قدرت برسند. بعد از سقوط صفویان و تصر‌ف ایران توسط افغان‌ها، این ایل با پیوستن به نادرشاه، نقش فعال و سازنده ای در اخراج افغان‌ها از ایران و بیرون کردن عثمانی ها از غرب کشور داشتند. در منازعات سیاسی بعد از قتل نادرشاه، ایل زنگنه با پشتیبانی از کریم‌خان زند و ایجاد اتحادیه زند و زنگنه باعث به حکومت رسیدن زندیان شدند. با روی کار آمدن آقامحمدخان قاجار و تاسیس حکومت قاجاریه، رفته رفته از نفوذ ایل زنگنه کاسته شد. ولی با این وجود ایل زنگنه همچنان در مناقشات و درگیری‌های سیاسی دوران قاجار اثر‌‌گذار بود و شخصیت‌های برجسته‌ای از این ایل همچون محمد‌خان امیر نظام زنگنه و چراغعلیخان زنگنه در مناصب بالای حکومت به ایفای نقش خود پرداختند. از این رو پژوهش حاضر بر آن است تا با استفاده از روش توصیفی تحلیلی روند تحولات سیاسی، اجتماعی ایل زنگنه از ظهور صفویان تا پایان حکومت قاجار را بر اساس اسناد و مدارک تاریخی مورد بحث و بررسی قرار دهد. هر چند تا کنون مطالعات پراکنده ای در مورد ایل زنگنه به عمل آمده اما این پژوهش ها کمتر مبتنی بر اسناد و مدارک تاریخی بوده است. بر این اساس هدف این پژوهش آن است تا از منظری جدید زوایای پنهان تاریخ ایل زنگنه را مورد واکاوی قرار دهد.  

   چکیده ایران عهد ساسانی به خاطر گستره وسیع آن و قرار گرفتنش در منطقه استراتژیک جهان و تسلطش بر خاک های حاصلخیزی از منطقه آسیا که کشاورزی را ممکن می نمود و از طرفی رونق تجارت در این گستره وسیع جغرافیایی که مابین سرزمین های غرب و شرق قرار داشت و یک منطقه ارتباط دهنده تجاری و در مسیر بازرگانی تجاری و ترانزیت قرار داشت و رونق تجارت انواع کالاهای ایرانی، از قبیل ابریشم و منسوجات و تولیدات کشاورزی و محصولات مختلف زراعی در فصول مختلف رونق تجارت را دو چندان می نمود. هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی وضعیت اقتصادی ایران در اواخر عهد ساسانی تا پایان قرن اول(ه.ق) بود که به روشی توصیفی و با استفاده از مطالعات کتابخانه انجام شد. نتایج نشان داد مولفه های اصلی اقتصاد ایران در عهد ساسانی کشاورزی،صنعت، تجارت از طریق راه ابریشم و.. بوده است. همچنین همزمان با ظهور اسلام، جامعه عصر ساسانی اوضاعی بسیار آشفته و نابسامان داشت و زمینه برای یک دگرگونی ژرف و اساسی در همه زمینه‌ها فراهم بود و در چنین اوضاعی که شالوده و بنیان ضعیف دولت ساسانی رو به ویرانی نهاده، و بحران‌های متعدد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و به‌ویژه مذهبی سراسر جامعه ایران را فراگرفته بود، مجاهدان پرشور مسلمان روی به سوی ایران زمین نهاده و شریعت نجات‌بخش محمد (ص) (دین اسلام) را بر ایرانیان عرضه کردند.   ورود اعراب به ایران تنها نظم سیاسی پیشین را بر هم زد و نظام اقتصادی و عمال اقتصاد همچنان بر همان منوال سابق باقی ماندند.ایرانیان در این دوره در سیاست دستگاه اموی نقش قابل تو جهی نداشتند اما در اقتصاد آن نقش مهم و البته سازنده ای را ایفا می کردند که شاید بتوان گفت همین نقش آنها در امور مالی بود که دوام نظام سیاسی اموی را نیز در پی داشت. کلید واژه ها: وضعیت اقتصادی، عهد ساسانی، اعراب، اسلام   

این مقاله به بررسی نقش زمان و مکان در تغییر احکام شرعی خصوصا جزیه و مالیات اقلیت های دینی که در ایران زندگی می کنند  پرداخته است همانطور که می دانیم نسبت موضوع به حکم به مانند نسبت علت به معلوم می باشد ،از این جهت این نوشتار به بررسی مفهوم زمان و مکان در  تغییر احکام شرعی ( جزیه ) در بازه زمانی حکومت نبوی (ص ) ، تا جمهوری اسلامی ایران می پردازد   که نشان دهنده  پویایی فقه در همه زمان ها و مکان  هاست همچنین نظرات افراطی و خالی از هرگونه دلیل مبنی بر اینکه اسلام اقلیت ها را در دایره تبعیض قرار داده است و حقوق آنان را در نظر نمی گیرید و به آنها اجازه حضور و فعالیت و مشارکت در امورد جامعه را نمیدهد ضرورت روشنگری و شفافیت این موضوع را می طلبد تا چهره واقعی اسلام برای جهانیان بیش از بیش نمایان شود  

      تاسیس حکومت آل‌بویه یکی از مهمترین وقایع سیاسی برای جهان اسلام و ایران می‌باشد چون برای اولین بار خلافت عباسی تحت نظارت آنها قرار گرفت. ورود آل‌بویه پیامدها و تاثیرات مهمی در جهان اسلام آنروز داشت. دو تمایز مهم آل‌بویه با خلفای عباسی در ایرانی بودن و نیز شیعه بودن حاکمان آل‌بویه بود. از این لحاظ سیاستهای فرهنگی مذهبی و نیز تغیر و تحولات اجتماعی زیادی رخ داد. قدرتمندترین امیر بویهی، عضدالدوله بود و او در آن روزگار مهمترین قدرت جهان اسلام   نیز محسوب   می‌شد چون در کنار حاکمیت خویش ، خلیفه عباسی نیز دربرابر وی کمترین میدانی برای عمل و اقدام سیاسی نداشت.با چنین زمینه و بستری این مسئله برای نگارنده پیش آمد که اندیشه‌های ایرانی‌گرائی عضدالدوله از کجا نشات گرفته است؟ بازتاب این اندیشه ها در حکومت داری او چگونه بود؟ دستگاه خلافت عباسی به چه صورت به اقدامات ایرانی‌گرائی عضدالدوله واکنش داد؟ حاکمان همسایه در برابر شاهنشاهی عضدالدوله به چه نحو برخورد داشتند؟    بنظر می‌رسد اندیشه‌های ایرانی‌گرائی عضدالدوله ریشه در خاستگاه دیلمی وی و نیز دوران حضورش در شیراز دارد. با توجه به اینکه عضدالدوله مولفه های مهم یک حاکم قدرتمند را داشت،با انجام اقداماتی همچون احیا عنوان شاهنشاه، تاج گذاری، آیین پادشاهی، گسترش قلمروهای سیاسی (در حد یک امپراتوری) ، تلاش برای تسلط بر ابعاد معنوی خلافت، حمایت از عالمان و دانشمندان علوم مختلف در دوران حکومت خویش سعی کرد در قامت یک شاهنشاه   و با مشخصه‌های در ارتباط با یک شاهنشاه ایرانی حکومت کند. وی برای این کار اقداماتی همچون رساندن   نسب آل‌بویه به بهرام گور ، ضرب سکه با علائم و تصاویر دوره ایران باستان و استمرار بخشیدن به آداب   و رسوم ساسانی گرایشات خود به ایران باستان را نشان داد. با توجه به چیرگی کامل پادشاهان آل‌بویه بر دستگاه خلافت، خلفا با وجود مخالفت توانایی مقابله و یا قدرت ممانعت از اجرای سیاست‌های آل‌بویه را نداشتند. حکومت مقتدرانه عضدالدوله باعث شد که به عنوان یک شاه مقتدر مورد احترام حاکمان همسایه و پیرامونش باشد. کلمات کلیدی:

جغرافیای دینی و مذهبی شمال عراق و اقلیم کردستان و غرب ایران به مانند دیگر مناطق سرزمین عراق در طول تاریخ همواره سکونتگاه پیروان ادیان و مذاهب گوناگون بوده است. هرچند اکثریتِ بافت اجتماعی و قومی این ناحیه از روزگاران باستان زیستگاه کُردها بوده ولی در میان کُردان ادیان و مذاهب مختلفی رواج داشته است. یکی از اقلیت­های تاثیر گذار در اقلیم کردستان عراق، پیروان دین یهودیت بوده که در اعصار مختلف حضور چشمگیری در مراودات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با مردمان کُرد و هم چنین با یهودیان غرب ایران داشته اند. آخرین مرحله حضور یهودیان در شمال عراق از عصر تشکیل کشور عراق در سال1921 تا 2003 میلادی است که اهمیت زیادی دارد. اینکه جوامع یهودی   در این دوره از لحاظ اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در چه شرایطی زیست داشته و در این حوزه ها   با کُردها و سایر ادیان و مذاهب، بخصوص اکثریت مسلمان چه تعاملات و مراوداتی داشته اند، مسائل مهمی هستند که در این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی مورد بررسی و تبیین قرار خواهند گرفت. کلید واژه ها: عراق، یهودیان، حیات اقتصاد، فرهنگ و اجتماعی، غرب ایران.      

      ایالت کرمانشاهان پیش از تشکیل صفویه همرا با ایالتهای لرستان وکردستان ،کردستان نامیده می شد در این ایالت در هر گوشه ای   ایلات و طوایف مستقل وپراکنده ای زندگی می کردند و هریک استحکامات و قلعه ها یی برای حفاظت از خویش داشتند. رهبران ایلات توسط مردمان همان ایلات انتخاب می شدند   و درواقع یک حکومت ملوک الطوایفی برآنان حاکم بود   پس از تشکیل پادشاهی صفویه   در ایران ،شاه اسماعیل تصمیم به ایجاد یک کشور یکپارچه وبرداشتن شیوه حکمرانی ملوک الطوایفی می گیرد ایلات وطوایف کرمانشاه بویژه زنگنه وکلهر وفاداری خود را به صفویان ابراز می دارند.سرزمین کرمانشاهان و بویژه خطه کلهر در مرز بین ایران و عثمانی برای صفویان اهمیت فوق العاده ای داشت کرمانشاه از دیدگاه سیاسی، نظامی (برخورد با عثمانی)، و ارتباطی(دروازه عتبات) و اقتصادی جایگاه ویژه ای پیدا می کند قرار گرفتن بین دو والی نشین اردلان و لرستان سبب می شود که اداره این خطه توسط خود صفویان انجام شود. بنابر این شاه اسماعیل برای رویارویی نیرومند با عثمانی بزرگترین امرای خود را برای فرمانروایی بر آن خطه انتخاب می کند این شیوه انتخاب تا یکصد سال بعد توسط جانشینانش   ادامه پیدا می کند.در این دوران ایل کلهر از این انتخاب ناراضی هستند وشورش هایی صورت می گیرد که توسط سپاهیان صفوی سرکوب می گردد.تاریخ کرمانشاه در دوران صفویان و افشاریه به سه دوره متفاوت تقسیم می شود از دوره شاه اسماعیل تا شاه عباس را می توان دوره استقرار وتثبیت حکومت صفویان درکرمانشاه نامید. دوره دوم از شاه عباس تا پایان سلطنت شاه سلیمان دوران اوج و شکوفای کرمانشاه است و دوره سوم دوران کرمانشاه   از پایان سلطنت شاه سلیمان تا پایان افشاریه را شامل می شود. دردوره اول نظر به اهمیت سیاسی، نظامی ،ارتباطی   کرمانشاه امیران قزلباش از دربار اصفهان برای اداره کرمانشاه اعزام می شوند. در دوره دوم در این دوران ایل کرد نژاد زنگنه ، آرام آرام در کرمانشاه حاکم می شوند ، در دربار صفوی نفوذ پیدا کرده و سپس از ارکان و پایه های قدرتمند صفویان شدند. نخبگان   ایل زنگنه به سبب خدمات سیاسی ، نظامی   مهمی که برای دودمان صفوی انجام دادند، سرزمینهای بزرگی را به عنوان تیول دریافت کرده و قدرت بسیاری بدست آوردند و در برهه هایی اداره ی حکومت صفوی را   نیز در دست داشتند در سال 1047ه.ق شاه صفی شاهرخ خان زنگنه را به   حکمرانی   کرمانشاه   بر می گزیند و این دوران شروع بازآفرینی و تکوین شهر نشینی واستقلال کرمانشاه از قلمرو علی شکر می باشد .خاندان زنگنه تا پایان حکومت صفویان بر ایران به مدت یکصد سال این پست و مقام را در اختیار دارند شهر کرمانشاه و ایالت کرمانشاهان در دوره حکمرانی شیخ علی خان به درجه بالای رشد وپیشرفت می رسد بی گمان دوره   فرمانروایی شیخ علی خان روشن ترین دوران تاریخی کرمانشاه در عصر صفوی می باشد که این حاکم برجسته با توجه به امنیت ، رفاه اقتصادی ، تجارت ، راه   و عمران برای احیا جایگاه تاریخی کرمانشاه تلاش می کند .   اگرچه در دوران زمامداری خاندان زنگنه با دولت عثمانی نبردی رخ نداد، اما این حکام با هوشمندی ایالت کردستان و لرستان را نیز کنترل می کردند و در حفظ تمامیت ارضی خاک ایران کوشش می کردند،   در دوره سوم حمله افغانها به ایران و فروپاشی صفویه کرمانشاهان به اشغال دولت عثمانی درآمد و اوضاع سیاسی اقتصادی واجتما عی به بدترین وضع خود رسید، ویک دوران هرج ومرج بر کرمانشاه   غالب گشت دوره چهارم عصر نادری است که   با آمدن نادرشاه افشار اوضاع بدتر و نابسامان تر شد وکرمانشاه به سبب موقعیت استراتزیک وپایگاه نظامی آوردگاه اصلی مخاصمات نظامی   شد، و پس از مرگ نادر دوباره صحنه جنگ داخلی مدعیان پادشاهی ایران وهوادران آنان در کرمانشاه شدت گرفت .در این پژوهش در صدد هستیم که با تمرکز   برمحدوده تاریخی دوران صفوی   تا   روی کار آمدن   زندیان اوضاع سیاسی اجتماعی   اقتصادی و فرهنگی کرمانشاهان در روزگار صفویان را مورد بحث و بررسی قرار دهیم . روش پژوهش در این کار   بر اساس روش های متداول در دانش تاریخ   عمدتا بر اساس روش تحقیق توصیفی ، وروش تحقیق تحلیلی برای اسناد ومنابع ومآخذ تاریخی صورت گرفته است.

   چکیده: سلیمانیه در قرن نوزدهم میلادی با توجه به موقعیت ژئوپلتیک خویش و واقع شدن در سرحدات دو حکومت عثمانی و قاجار، همواره دستخوش تحولات سیاسی فراوانی بوده است. به گونه ای که بارها با دخالت های سیاسی و حملات متعدد عثمانی و قاجار، حاکمیت سیاسی آن را نیز نقض می کردند و با عزل و نصب حاکمان آن موجبات نابسامانی اوضاع این منطقه شده بودند. نتیجه این نابسامانی های سیاسی؛ کاهش سطح امنیت شهروندان، عقب افتادگی سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و عمرانی این سرزمین بود. طی حاکمیت خاندان های اردلان و بابان ها بر این منطقه، آنان برای حفظ موجودیت خویش در برهه هایی از تاریخ مجبور به سازش و حفظ موازنه ی قدرت میان دو حکومت همسایه عثمانی و قاجار شده بودند. این پژوهش به بررسی حیات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی شهر سلیمانیه در قرن نوزدهم میلادی با بهره گیری از روش تحقیقات تاریخی با رویکرد کیفی توصیفی و تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای و استفاده از ابزار گردآوری داده های تاریخی با تکیه بر تبیین و توصیف داده های متون تاریخی به دسته بندی و تحلیل داده ها پرداخته است. با ظهور بابان، شهر سلیمانیه به عنوان پایتخت سیاسی ساخته شد. از نظر اقتصادی، با توجه به موقعیت جغرافیایی و اقلیمی سلیمانیه، امکان گسترش تولیدات کشاورزی، باغداری، دامپروری، صنایع و پیشه ها و همچنین تجارت نیز فراهم آمده بود. همچنین از نظر اجتماعی نیز پیرو توجه حکمرانان این سرزمین به علوم، موجب رشد مدرسه سازی و ترویج علم و دانش گردید. چنان که در نتیجه توجه به زبان کُردی و ارتقای ادبی گویش کُردی سورانی، شاعرانی چون نالی، سالم و کوردی ظهور کردند. کلید واژه ها: شهر سلیمانیه، تاریخ سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، قاجار، عثمانی، بابان ها.

پژوهش حاضر در پی بررسی و تحلیل شیوه های نظامی و رموز جنگی ممالیک مصر در مقابله با هجوم مغولان و ایلخانان است. ماهیت و چگونگی روابط ایلخانان با ممالیک از مسائل مهم و سرنوشت ساز در سیاست داخلی و خارجی آن ها است. ناتوانی نظامی ایلخانان مغول (به سبب مرگ خان مغول، تدارک نامناسب، کمبود نفرات و اختلافات نظر میان فرماندهان مغولی) در نبرد عین جالوت (658ق) در تقابل با ممالیک، در فضا و عرصه سیاست داخلی آنان، پیامدها و تبعاتی داشت که در این پایان نامه به آن در قالب شیوه های نظامی، تدافعی و تهاجمی به تفصیل پرداخته میشود.   نوشتار حاضر، ضمن بررسی عوامل بازدارنده زمینه ها و چگونگی این دگرگونی تاکتیکی را با دقت مورد کنکاش قرار می دهد. نتیجه تحقیق این است که در پرتو شرایط ساختار نظامی منسجم حکومت ممالیک و نیز   با بهره گیری از شیوه های گوناگون جنگی و در پیش گرفتن سیاست مقاومت سرسختانه و جنگ های نامنظم در مواجهه با تهاجم مغولان، ممالیک در اغلب نبردها پیروز شدند و توانستند پیشروی مغولان را به سوی شام و مصر سد کنند.    کلیدواژه­ها: شیوه نظامی، تدافعی و تهاجمی، ممالیک، مصر، ارباب – رعیتی، ایلخانان  

   ولایت عهدی سنتی است که اعراب با آن بیگانه بودند وپیشینه ای در تاریخ سیاسی آنها نداشت، ورود این منصب به جهان اسلام در زمان معاویه بود، هرچند که نهاد ولایت عهدی در ابتدای راه با فقدان اندیشه سیاسی و مقبولیت در اسلام   مواجه بود، اما با فراز و فرود هایی در دوره های بعدی نیز استمرار یافت، نهاد ولایت عهدی در طول دوران خلافت اموی و عباسی شرایط متفاوتی را به خود دید. یکی از جنبه های نهاد ولایت عهدی که مورد بی توجهی قرار گرفته، تاثیرات اقتصادی آن است، این آثار در دوره های مختلف حاکمیت بنی امیه و بنی عباس به شیوه های مختلفی خود را نمایان ساخت،اولین بخشش و امتیاز معاویه برای نهاد ولایت عهدی، ابقای مغیره بن شعبه در حکومت کوفه بود، وی نخستین شخصی بود که پیشنهاد ولایت عهدی یزید را به معاویه داد، پس از آن نیز پیامدهای اقتصادی نهاد ولایت عهدی در دوره بنی امیه و بنی عباس   تداوم داشت و در مسائل مختلفی از جمله: بخشش امارت،امارت ولی عهد،امارت حج، فتوحات و سیاست های خارجی، شعر و شاعری، مودبان ولی عهد و زندگی شخصی ولی عهد خود را نمایان ساخت. در پژوهش حاضر تلاش گردیده تا با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع متقدم و تحقیقات متاخر ضمن مقایسه جایگاه نهاد ولایت عهدی در دروان خلافت اموی و عباسی، تاثیرات آن در حوزه مسائل اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد.  

در این پژوهش به بررسی سیاست های اقتصادی دولت نبوی در عصر مدنی و امکان سنجی اجرایی آنها در عصر کنونی می پردازیم منظور از سیره ی اقتصادی پیامبر (ص) مجموعه ی مقررات، روش ها و رفتار اقتصادی است که حضرت (ص) به عنوان انسانی منزه و عاری از عیب و خطا عملاً در دوره ی حکومت خویش به اجرای آن تلاش کرده اند. مسائل اقتصادی در هر جامعه و در میان تمامی کشورها چه در صحنه داخلی و چه در عرصه بین المللی رکنی بسیار مهم و قابل توجه می باشد. حال در صدر اسلام با آمدن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم   در میان اعراب جاهلی با عنایت به وضعیت نابسامان و تشتت فراوان آن زمان و قدرت طلبی برخی از قبایل و وجود فاصله ی بسیار وسیع طبقاتی عمیق و فرهنگ برده داری اصلاحاتی زیربنایی در ابعاد مختلف نیازی وافر بود که پیامبر(ص) اسلام با اقداماتی من جمله مبارزه و جدال با ثروت طلبی برخی قبایل و یاری و استمداد فقرا و همچنین تقسیم غنیمت های جنگی در میان مردم و ایستادگی در برابر برخی افعال ناروا مانند ربا و توسعه دادن فرهنگ جدیت و تلاش در کار و تقسیم اموال عمومی میان مردم دلایلی بر وجود شروع حرکتی عظیم در برهه ی اقتصادی در اجتماع آن زمان می باشد. روش پژوهش در این رساله براساس روش مرسوم تحقیقات تاریخی بصورت توصیفی- تحلیلی است   لذا پس از برسی متون و مطالعه مختلف اطلاعات و داده های لازم جمع آوری شده و در ارتباط با موضوع و فرضیه پژوهش پس از تجزیه و تحلیل ارائه گردید. نتایج این پژوهش حاکی از آنست که: همسو کردن مردمآن زمان با خود و دادن تعلیمات لازم در هر زمینه خصوصاً در مسائل اقتصادی و سیاسی به نحوی فرهنگ سازی در این زمینه ها مقدمه ای بر شکوفایی در اکثر جوانب و اقتصاد گردید، حال بزرگ ترین راز موفقیت پیامبر اسلام (ص) درعرصه ی اقتصاد آن زمان و مسائل اقتصادی توسل به قرآن کریم و یاری و استمداد طلبیدن از آیات عدیده آن در باب کار، تلاش، تولید، ثروت، منابع طبیعی، توزیع و ... می باشد در این مختصر بر آن شدیم شمه ای از سیاست های اقتصادی آن حضرت را با استفاده از برخی آیات قرآن و احادیث نبوی مورد بررسی قرار دهیم باشد که توشه ای اندک فرا راه طالبان اقتصاد برین باشد. به جرئت می توان گفت که ماحصل تمامی این موفقیت ها اتصال پیامبر (ص) است همان گونه که اشراف دارید تاریخ زندگی پیامبر (ص) همیشه بر این اصل استوار بوده که در تمامی سختی ها و مضیقه ها به قرآن کریم متوسل می گشتند و در تمامی دشواری ها همیشه قرآن کریم رهنمون راه بی پایان و هدف والا و مقدس حضرت محمد (ص) بوده است.   

شد.  

انقلاب مشروطیت ایران در سال 1285[DC1]  ش/1906م منجر به تشکیل مجلس شورای ملی شد. مجلس اول علیرغم کارشکنی‌ها و ضدیت عناصر دربار و ضد مشروطیت، قوانین مختلفی (قوانینی که مغایر با شرع اسلام نباشد) [DC2]  را به تصویب رساند و در فرآیند توزیع قدرت و محدود کردن قدرت سلطنت و عناصر دربار و اشرافیت قاجاری نقش مهمی ایفا نمود. قانون اساسی مشروطه و متمم آن محصول رایزنی نمایندگان مجلس و نیروهای خارج از مجلس بود. این قانون و متمم آن که یک دستاورد تاریخی بود، ایران را وارد کشورهای دارای نظام مشروطه نمود. امری که در کشورهای خاورمیانه و جهان اسلام بی سابقه بود. مجلس دوم و سوم نیز، علیرغم مشکلات داخلی و خارجی که ایران درگیر آن بود، نقش تعیین کننده ای در پیشبرد اداره امور کشور و دفاع از استقلال ایران و مشروطیت داخلی داشت. اما جنگ جهانی اول و تاثیرات ملموسش بر ایران، باعث تعطیلی مجلس سوم برای سال‌ها گردید. وضعیت آشفته داخلی و دخالت قدرت‌های خارجی در دوران جنگ جهانی اول، منجر به مشکلات عدیده اقتصادی و سیاسی در مناطق مرکز و پیرامون ایران گردید. از سوی دیگر، بعد از جنگ نیز، این اوضاع آشفته به واسطه ظهور گرایشات و جنبش‌های گریز از مرکز و بعضا تجزیه طلبانه، بر شدت و وخامت اوضاع افزود. همزمان کشمکش نخبگان سیاسی در تهران هم بر سر قدرت سیاسی و بحث قرارداد 1919 و مخالفت‌های گسترده با آن در جریان بود. در این چنین فضایی بود کودتای اسفند 1299 به وقوع پیوست. رضا خان بعد از مدتی توانست موفقیت‌های نظامی قابل توجهی در سرکوب جنبش‌های سیاسی منطقه ای به دست آورد. این موفقیت‌ها بر روند قدرت گیری وی و اقبال محافل ناسیونالیسم نوظهور ایرانی نسبت به وی، تاثیر به سزایی گذاشت.    واژگان کلیدی: مجلس شورای ملی، سلطنت پهلوی، رضا خان، مشروطیت، جمهوری، قاجاریه.   

این پژوهشبه بررسی تحولات نهاد زندان درعصر دوم وسوم عباسیان می‌پردازد و دربرگیرنده   مسائل و تحولات مربوط به   زندانیانی است که در درون قلمرو خلفای بنی عباسو حکومت‌های مستقل و نیمه مستقلی که در زیر پرچم آنان حکمرانی نموده‌اند . اینپژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی موضوع را مورد بررسی قرارمی دهد . زندان در همهادوار تاریخی به عنوان راهکاری برای مجازات متخلفان از قانون و حذف مخالفان در نظرگرفته شده است در اسلام در دوران خلفای راشدین با گسترش سرزمین‌های تحت حاکمیتمسلمانان از نهاد زندان جهت تادیب و تنبیه افرادی که قوانین اسلامی را زبر پاگذاشتند استفاده گردید اما با شکل‌گیری حاکمیت بنی امیه کارکرد تنبیهی زندان جایخود را به حذف و شکنجه مخالفان جهت سرکوب و از بین بردن آنان داد در دوره عباسیان .وضع رقت بارتر شد . درهر شهر، حاکمی که مستقر می‌شد برای خود زندانی داشت و مخالفانو مجرمان را در زندان حبس می‌کردند و شکنجه‌های رعب آورتر از ادوار قبل انجام می‌گرفت. در عصر دوم عباسی با ضعیف شدن قدرت خلفا و افزایش قدرت امیران و از سوی دیگرنفوذ ترکان به صحنه سیاست ، قدرت و رقابت ، هرج و مرج و بی‌نظمی افزایش یافته و درنتیجه با پا گرفتن شورش‌ها و قیام‌های متعدد تعداد زندانیان افزایش یافت . خلیفه وسلاطین به بهانه‌های مختلف حکم به زندانی کردن متهمان می‌دادند . یکی از ارکانقدرت منصب وزارت بود وزیران در این دوران پس از معزول شدن به بهانه گرفتن اموال وبه جرم اختلاس آن‌ها را زندان کردند تا جایی که وزارت را راهی به سوی زنداندانستند . حتی خود خلفای عباسی بر اثر رقابت‌های سیاسی و کشمکش‌های قدرت معزول وروانه زندان شدند و در حبس مورد آزار، اذیت و شکجنه قرار   گرفتند تا جای سرنوشت دردناکی برای برخی از خلفارقم خورد در زندان شکنجه و کشته شدند. شکنجه‌های اعمال شده بر محبوسان هیچ نسبتیبا معیارهای موجود در منابع فقهی و روایی نداشت . خلیفه به خود این اختیار را دادهبود تا به محض دستورش هر کسی را زندانی کند و او را مورد آزار و شکنجه قرار دهد.اینپژوهش که مربوط به محدوده تاریخی سال 232 تا سال 447 که شامل دوره دوم و سومحکمرانی خلفای عباسی است با رویکردی توصیفی با بررسی منابع مهم و اولیه تاریخی بهموضوع پرداخته است و با گرد‌آوری و بررسی گزارش‌های متعدد از متون تاریخی به وضعیتزندان، مولفه‌هایی که باعث شد در این برهه تاریخی افراد، مجرم شناخته شده و راهیزندان شوند، شهرهایی که در آن زندان وجود داشته است، انواع زندان،   قلعه‌هایی که مجرمان و متهمان را پس از دستگیریدر آن زندانی کرده‌اند، خلفایی که سر از زندان در آوردند، وزیرانی که به علت فساددر دستگاه خلافت، اختلاس و نفوذ فرماندهان قدرتمند عزل و زندانی شدند، شکنجه افرادو انواع شکنجه‌ها که بر زندانیان اعمال گردید، خدمات پزشکی و بهداشتی که برایزندانیان صورت پذیرفت، انواع زندان‌ها، غذای زندانیان، تحقیر زندانیان، سرنوشتزندانیان و نحوه رهایی آن‌ها از حبس و زندان زنان پرداخته‌ایم.  واژگانکلیدی: زندان ، حبس ، شکنجه ، شورش ، عصر دوم و سوم عباسی   

   چکیده این پژوهش درصدد است که به بررسی تاریخی اسلام هراسی و نقش سینمای هالیوود­ بپردازد.­­نگاهی به تاریخ اسلام نشان می دهد که اهداف اصلی که در راس این مکتب دینی هستند، در مقابله با «استعمار» و «کفر» برنامه ریزی شده اند؛ به گونه ای که در صدر اسلام، شاهد جنگ هایی به منظور گسترش دین اسلام در سطح جهان هستیم. این پژوهش با به کارگیری روش سناریوپردازی با رویکرد عدم قطعیت بحرانی و استفاده از نرم افزار میک مک، به دنبال بررسی آینده های بدیل فعالیت های سینمای هالیوود در حوزه دین اسلام بود. بر اساس نتایج به دست آمده دو پیشران دکترین امنیت ملی آمریکا و جهانی شدن، دارای بیشترین عدم قطعیت می باشند و از تقاطع آنها در دو محور، چهار سناریو (سناریوی تروریست ها، سناریوی جهان سومی ها، سناریوی جهانی شده ها، سناریو غیر خودی ها) در مورد آینده های بدیل سینمای هالیوود در حوزه اسلام ایجاد می شود. در این میان، سینمای هالیوود بیش از دیگران بر این موضوع تمرکز کرده و فیلم هایی تهیه نموده که پیام اصلی آنها، گسترش اسلام هراسی در دنیا است. امروزه دانش تاریخ، ابزارها و منابع متعددی پیدا کرده است؛ منابعی که در ادوار کهن نقشی در بررسی تاریخ نداشته‌اند ولی اکنون نقش تعیین کننده ای در تاریخ و سیاست های کشورها دارند؛ از جمله این ابزارها رسانه است. «رسانه ها به مراتب نقش ابزار تبلیغات سیاسی- دیپلماتیک دولت ها را نیز بازی می کنند. آنها با دفاع از سیاست خارجی و با ارزشگذاری و ارزش سازی در گفتمان ها و تصاویر رسانه ای دیپلماتیک، نسبت به مشروعیت بخشی به سیاست های حکومتی و رساندن پیام های دست اندرکاران دیپلماسی کشورها به افکار نخبگان و عامه جهانیان، نقش انتقال دهنده توجیه گر را در عرصه سیاست خارجی ایفا می نمایند» علاوه بر هالیوود، شبکه های خبری غربی به مهم ترین ابزار تبلیغی نوین برای مبارزه با اعتقادات مسلمانان در زمینه های اسلام ستیزی نقش عمده ای ایفا می کنند. از مطالب این پژوهش این نتیجه حصول شد که به نظر می­رسد اسلام هراسی نوعی از مدیریت برداشت هاست که بیشتر توسط رسانه ها صورت می گیرد. گویا این برداشت ها با اهداف گوناگونی از جمله جلوگیری از رشد گرایش اسلام در غرب و تخریب درونی مسلمانان هدایت می شود. در رابطه با سیر تاریخی تحولات اسلام هراسی در سینمای هالیوود باید گفت این موضوع هر چه به زمان معاصر نزدیک تر می شود پررنگ تر شده و در فیلم های مورد بررسی که از سال 2001 تا 2018 ساخته شده اند، با جدیت بیشتری بر رواج اسلام هراسی پرداخته اند. که عوامل موثر در رویکرد سینمای هالیوود به مقوله ی اسلام هراسی، موضع گرفتن در برابر سیاست های عدالت خواهانه ایران در مسیر ساختن دنیایی بدون تبعیض و برتری قدرتی بر سایر اقالیم جهان است که تاثیر سوئی بر تاریخ معاصر داشته است. کلیدواژگان: تاریخ، اسلام، اسلام هراسی، سینمای هالیوود، 11 سپتامبر، نقد فیلم               

برده داری و استفاده از بردگان در تمامی تمدنهای باستانی رایج بوده است و شکل کلاسیک آن در یونان و روم قدیم معمول بوده است.در مناطق تمدن خیز شبه جزیره عربستان، بویژه جنوب آن که خاستگاه تمدن ها و حکومت های کهن بوده ،   برده داری رواج داشته است. عواملی نظیر اسارت در جنگ ها و غارت ها ، فقر و نداری ، بدهکاری ، آدم ربایی و تجارت از اسباب عمده بردگی در جاهلیت بوده است.بردگان پست ترین و پایین ترین طبقه اجتماعی عرب را تشکیل می دادند.از اقدامات پیامبر اسلام(ص) ایجاد زمینه سازی فکری و اعتقادی و فرهنگی بود کهبا نظام ریشه دار و کهن برده داری   مبارزه کرد. در کنار مبارزه فکری و فرهنگی ، اقدامات عملی برای ریشه کن کردن تدریجی   برده داری صورت گرفت.یکی از روش های بردگی در اسلام، اسارت کفار حربی بود که پس از رحلت رسول خدا(ص) ، با گسترش فتوحات و فراوانی جمعیت اسیران و همچنین فاصله گرفتن حاکمان از سیره و روش رسول خدا، مسیر دیگری پیمود ولی رفتار مسلمانان با اسیران جنگی (بردگان) در قیاس با سایر ملت ها به دلیل عمل به احکام و قوانین شرعی و تو صیه های اخلاقی، بسیار متفاوت تر و انسانی تر از دیگر ملل بود. همچنین، در دایره المعارف لاتین اشاره ای گذرا و سطحی به مسئله برده و برده داری در اسلام شده است. بطور خلاصه در پژوهش های مذکور به وضعیت جامعه بردگان در عصر امویان نیز اشاره چندانی نشده است. بااین توضیحات، این پژوهش در صدد است که با رویکرد نوینی با بررسی جزیی بردگی و وضعیت جامعه بردگان در عصر امویان بپردازد.بعبارت دیگر، این پژوهش به صورت تاریخی و تحلیلی، مفهوم برده و برده داری در دوره امویان   را مورد بررسی و مطالعه قرار داده و تصویر روشنی از علل و عوامل گسترش بردگی در جامعه اسلامی را نشان خواهد داد. در رابطه با موضوع بردگی از دیدگاه اسلام یا با عناوین دیگر، تحقیقات زیادی توسط پژوهشگران و محققان صورت گرفته است. اما   بطور مستقیم به بررسی وضعیت بردگی در جامعه عصر امویان پرداخته نشده است. با این وجود، در اینجا آنها را ارزیابی و بررسی می کنیم.

   چکیده ابوسلمه خلال واپسین داعی عباسیان بود که نقش به سزایی در پیشبرد سیاست های عباسیان و به ثمر نشاندن تلاش های آنان داشت. او پس از پیوستن به دعوت عباسی ، همواره عنصری کلیدی در شبکه دعوت محسوب می شد و در سال های پایانی دعوت به عنوان رهبر داعیان مهم ترین مرحله حیات سیاسی خود را تجربه کرد. با وجود اهمیت و نقش این رهبر، ابهامات و مجهولات فراوانی درباره تولد، زندگی شخصی، اقدامات سیاسی و وزارت او وجود دارد. به نظر می رسد او در نیمه دوم قرن اول در کوفه متولد شد و در بحبوحه جوانی جذب دعوت عباسیان شد. او توانست در میان شمار فراوان داعیان به راهبری آنان نائل گردد و به عنوان نخستین وزیر عباسی منتسب گردد. در این پژوهش برآنیم تا با رویکردی توصیفی تحلیلی به جزئیات و چند و چون این مباحث و ابهام زدایی پیرامون آن ها بپردازیم. کلید واژه ها: عباسیان، داعیان عباسی، ابوسلمه خلال، وزیر آل محمد، بکیر بن ماهان، ابومسلم    چکیده ابوسلمه خلال واپسین داعی عباسیان بود که نقش به سزایی در پیشبرد سیاست های عباسیان و به ثمر نشاندن تلاش های آنان داشت. او پس از پیوستن به دعوت عباسی ، همواره عنصری کلیدی در شبکه دعوت محسوب می شد و در سال های پایانی دعوت به عنوان رهبر داعیان مهم ترین مرحله حیات سیاسی خود را تجربه کرد. با وجود اهمیت و نقش این رهبر، ابهامات و مجهولات فراوانی درباره تولد، زندگی شخصی، اقدامات سیاسی و وزارت او وجود دارد. به نظر می رسد او در نیمه دوم قرن اول در کوفه متولد شد و در بحبوحه جوانی جذب دعوت عباسیان شد. او توانست در میان شمار فراوان داعیان به راهبری آنان نائل گردد و به عنوان نخستین وزیر عباسی منتسب گردد. در این پژوهش برآنیم تا با رویکردی توصیفی تحلیلی به جزئیات و چند و چون این مباحث و ابهام زدایی پیرامون آن ها بپردازیم. کلید واژه ها: عباسیان، داعیان عباسی، ابوسلمه خلال، وزیر آل محمد، بکیر بن ماهان، ابومسلم   

پیشینه تاریخی تشیع در کرمانشاه از جمله مواردیست که کمتر مورد توجه مورخان واقع شده‌است.هرچنددرقرون اولیه اسلامی، تسنن به عنوان مذهب غالب در بیشتر نقاط ایران به شمار می‌آمد،اماشواهد مشهوددرمنابع اولیه حاکی ازگرایش مردم منطقه جبال به تشیع می‌‌باشد.  درمنابع تاریخی به صراحت از«دینور»و«قرمیسین»به عنوان شهرهای شیعه‌نشین جبال یادشده‌است.براین اساس،این پژوهش برآن است تاضمن بررسی ریشه‌های گسترش تشیع در«کرمانشاه»ازآغازتاابتدای صفویه،عوامل موثربراستقبال مردم این منطقه ازمذهب تشیع راموردتحلیل و واکاوی قراردهد.بنظر می‌رسد عواملی همچون موقعیت جغرافیایی منطقه ونزدیکی به عتبات عالیات، گرایشات و سیاست دینی حکومتگران در کرمانشاه از جمله آل‌بویه، تلاش و مساعی امامان(ع)، وکلای امامان، امامزادگان و عالمان و فقهای شیعه و نیز جریان تصوف در چنین گرایشاتی بی تاثیر نبوده‌اند و هریک به شیوه‌ای مردم را در این نواحی به گرایش به تشیع سوق داده‌اند.