هدف: این پژوهش به منظور ارائه راهکارهای علمی و عملی برای احیای جنگل‌های زاگرس و با هدف بررسی تاثیر مبدا و وزن بذر بر روی جوانه‌زنی، زنده‌مانی و رویش نهال‌های بلوط ایرانی در مناطق چله و ویژنان شهرستان گیلان غرب، به انجام رسید. روش‌: در این پژوهش، بذور بلوط ایرانی در سال ???? از دو مبدا مختلف در شهرستان گیلانغرب (ارتفاعات ???? متری روستای چله و ارتفاع ??? متری دهستان ویژنان) جمع‌آوری شد. بذرها بر اساس وزن در سه کلاسه سنگین، متوسط و سبک دسته‌بندی شدند. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با کشت ?? بذر از هر تیمار در محوطه اداره منابع طبیعی شهرستان گیلان غرب در دو زمان (بلافاصله و ?? روز پس از جمع‌آوری) انجام شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها در محیط نرم افزار (  ) و با استفاده از آزمون‌های آماری تحلیل واریانس یک‌طرفه، t مستقل و کای-اسکوئر صورت گرفت.   نتایج: نتایج این مطالعه نشان داد که وزن بذر و مبدا جغرافیایی تاثیر معناداری بر شاخص کیفیت دیکسون نهال‌های بلوط ایرانی داشت. بر اساس تحلیل‌های آماری، بذرهای سنگین منطقه ویژنان که بلافاصله پس از جمع‌آوری کشت شده بودند، بالاترین کیفیت نهال را تولید کردند. در مقابل، بذرهای سبک منطقه چله که با تاخیر ?? روزه کشت شده بودند، کمترین کیفیت را نشان دادند. همچنین مشخص گردید که  وزن بذر و مبدا جغرافیایی  تاثیرات متفاوت و معناداری بر جنبه‌های مختلف رشد و بقای نهال‌های بلوط ایرانی داشتند. درحالی‌که وزن بذر تاثیر محدودی بر جوانه‌زنی و زنده‌مانی اولیه نشان داد، اما به‌طور چشمگیری بر شاخص‌های رویشی مانند  قطر یقه، ارتفاع و تعداد برگ نهال  تاثیر گذاشت. به‌طور خاص، بذرهای سنگین برتری واضحی در تمام مراحل رشد نهال نشان دادند. از سوی دیگر، مبدا بذر نیز تاثیرات متفاوتی داشت؛ به‌طوری‌که بذرهای بلوط در منطقه  چله  در جوانه‌زنی و رشد ارتفاعی عملکرد بهتری داشتند، درحالی‌که بذرهای بلوط در منطقه  ویژنان  در شاخص کیفیت نهال برتر بودند. نتیجه­گیری: با توجه به نتایج، استفاده از بذرهای سنگین و کشت بلافاصله پس از جمع‌آوری در منطقه ویژنان جهت تولید نهال‌های با کیفیت بالاتر توصیه می‌شود.

جنگل­های زاگرس دومین ناحیه جنگلی کشور می باشد که درختان غالب آن از جنس بلوط می باشد، به همین خاطر به این جنگل­ها، جنگل­های بلوط غرب گفته می­شود. بخشی از جنگل های زاگرس در استان کرمانشاه می باشد که دو گونه برودار (بلوط ایرانی) و مازودار در جنگل­های استان کرمانشاه پراکنش دارند. هدف این پژوهش بررسی مشخصه های کمی و کیفی بذر بلوط های استان کرمانشاه بود. به این منظور ابتدا نمونه هایی از بذر بلوط ­های نقاط جنگلی استان کرمانشاه از جمله پاتاق، سرخه دیزه، سرمیل، گهواره، تازه آباد، چله گیلان غرب، ویژنان گیلان غرب و چالابه جمع آوری و به آزمایشگاه منتقل ­گردید. در آزمایشگاه ابتدا مشخصه های کمی بذرها مانند وزن و طول میوه کامل، طول، وزن، قطر و حجم میوه (بلور) و وزن و ضخامت پایه کاسه گونه های مذکور اندازه گیری گردیدند. در مرحله بعد پس از اندازه گیری درصد رطوبت و آفت زدگی بذرهای هر دو گونه، عناصر آهن، مس،روی، منگنز، فسفر و نیتروژن با پروتئین پوسته (فرابر) و دانه بلوط ها اندازه گیری گردیدند؛ در پایان با استفاده از برنامه های آماری تجزیه و تحلیل داده های کمی و کیفی بذرها انجام گرفت. نتایج بدست آمده نشان داد که تمامی مشخصه های کمی و کیفی بذر هر دو گونه که از نقاط مختلف استان جمع آوری شده بودند هم از لحاظ درون گونه ای و هم بین گونه ای از نظر آماری تفاوت معنی دار داشتند.       کلمات کلیدی : عناصر شیمیایی ، بذر بلوط، مازودار، برودار، مشخصه های کمی     

هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه بعضی از مشخصه­ های دو گونه بلوط منطقه گهواره شهرستان دالاهو بود. به همین منظور از درختان گونه های بلوط ایرانی و مازودار منطقه مذکور تعدادی بذر   از درختان جمع آوری و بعد از انتقال به آزمایشگاه مرکزی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی، از بین آنها برحسب نوع بررسی تعدادی بطور تصادفی انتخاب گردیدند. در مرحله بعد، مشخصه­های طول، ضخامت، وزن و حجم بذر و نیز طول و وزن بذرها با کاسه و همچنین درصد مشخصه های رطوبت بذر، بذرهای آفت زده، تانن، روغن و قند بذرهای هر دو گونه اندازه گیری و یادداشت گردیدند. علاوه بر موارد فوق، درصد تانن و روغن قسمت­های گال قلقاف (پوسته و مغز ) هم­زمان اندازه گیری و یادداشت گردیدند. با استفاده از برنامه های Excelو    بررسی های آماری انجام گرفت. نتایج بدست آمده نشان داد که بعضی از ابعاد مشخصه های بلوط ایرانی مانند طول، ضخامت، وزن، حجم میوه و نیز وزن میوه با کاسه و وزن کاسه از گونه مازودار بیشتر است ولی طول میوه آن از مازودار کمتر بود. در ضمن طول با کاسه هردو گونه از نظر آماری باهم برابر بودند، زیرا کاسه بلوط ایرانی از کاسه مازودار ضخیم تر و بزرگتر می باشد. در رابطه با بقیه مشخصه های دو گونه مذکور دیده می شود که از نظر آماری درصد رطوبت، تانن و قند آنها با هم برابر بودند ولی درصد بذرهای آفت زده   و روغن گونه بلوط ایرانی ازگونه مازودار بیشتر بود. در مقایسه مقدار تانن و روغن بذرهای گونه های مذکور با گال قلقاف، نتایج نشان داد که مقدار درصد تانن پوسته قلقاف از بذر دو گونه بلوط بیشتر ,ولی مقدار تانن مغز قلقاف از نظر آماری با بذر گونه های مورد بررسی یکسان بود. در نهایت درصد روغن گونه های بلوط ایرانی و مازودار از قسمت­های مختلف قلقاف بیشتر بودند.   کلمات کلیدی: بلوط ایرانی، تانن، روغن، قند،گهواره، مازودار

چکیده: آماربرداری جنگل نقش مهمی در مدیریت جنگل داشته و اطلاعاتی از پارامترهای جنگل را فراهم می­آورد؛ بدون آماربرداری جنگل، به دلیل نبود اطلاعات کافی برای طرح­ریزی و اجرا، نمی­توان مدیریت پایداری داشت. هدف   این تحقیق ارزیابی کارایی فرمول­های مختلف برآورد تراکم روش­های نمونه­برداری فاصله­ای بعنوان روش­های سریع و کم­هزینه برای برآورد تراکم درختان بلوط مورد آزمون قرار گرفت.   با این هدف یک چندضلعی به مساحت نه هکتار در جنگل­های زردلان سردسیر استان ایلام انتخاب و توسط روش آماربرداری صددرصد بعضی از مشخصه­های آنها اندازه­گیری و نیز با اندازه­گیری فاصله – آزیموت بین درختان نقشه مکانی آنها تهیه شد. سپس، در عرصه مورد آماربرداری در داخل نرم افزار AutoCAD تعداد 50 نقطه نمونه­برداری پیاده و در هر نقطه 6 روش نمونه­برداری فاصله­ای شامل نزدیکترین فرد، نزدیکترین همسایه، مربع تی، ترکیبی، نقطه مشترک و روش چهارگوش اجرا شد. پس از به­دست آوردن فاصله­های موجود در روش­های فاصله­ای، از برآوردکننده­های مختلف هر روش برای محاسبه تراکم استفاده شد. نتایج نشان داد که برآوردکننده­های Cottam و همکاران (1953) و Diggle (1975)، Cottam و Curtis (1954) و حیدری و همکاران (2007) در روش مربعی با نقطه مرکزی و فرمول­های حیدری (1402) در روش مثلثی با استفاده از معیار صحت کارایی بهتری نسبت به بقیه برآوردکننده­ها داشتند. با توجه به معیار صحت قابل قبول برای کارهای پژوهشی (بین 10 ± درصد) و برای کارهای اجرایی (بین 25± درصد) برآوردکننده­ها و روش­های مذکور می­توانند برای برآورد تراکم در بروربردر کارهای تحقیقاتی و اجرایی در جنگل­های مشابه مورد استفاده قرار گیرند. تابع K-رایپلی نشاندهنده الگوی مکانی کپه­ای برای درختان بلوط ایرانی در این پژوهش بود. چکیده: آماربرداری جنگل نقش مهمی در مدیریت جنگل داشته و اطلاعاتی از پارامترهای جنگل را فراهم می­آورد؛ بدون آماربرداری جنگل، به دلیل نبود اطلاعات کافی برای طرح­ریزی و اجرا، نمی­توان مدیریت پایداری داشت. هدف   این تحقیق ارزیابی کارایی فرمول­های مختلف برآورد تراکم روش­های نمونه­برداری فاصله­ای بعنوان روش­های سریع و کم­هزینه برای برآورد تراکم درختان بلوط مورد آزمون قرار گرفت.   با این هدف یک چندضلعی به مساحت نه هکتار در جنگل­های زردلان سردسیر استان ایلام انتخاب و توسط روش آماربرداری صددرصد بعضی از مشخصه­های آنها اندازه­گیری و نیز با اندازه­گیری فاصله – آزیموت بین درختان نقشه مکانی آنها تهیه شد. سپس، در عرصه مورد آماربرداری در داخل نرم افزار AutoCAD تعداد 50 نقطه نمونه­برداری پیاده و در هر نقطه 6 روش نمونه­برداری فاصله­ای شامل نزدیکترین فرد، نزدیکترین همسایه، مربع تی، ترکیبی، نقطه مشترک و روش چهارگوش اجرا شد. پس از به­دست آوردن فاصله­های موجود در روش­های فاصله­ای، از برآوردکننده­های مختلف هر روش برای محاسبه تراکم استفاده شد. نتایج نشان داد که برآوردکننده­های Cottam و همکاران (1953) و Diggle (1975)، Cottam و Curtis (1954) و حیدری و همکاران (2007) در روش مربعی با نقطه مرکزی و فرمول­های حیدری (1402) در روش مثلثی با استفاده از معیار صحت کارایی بهتری نسبت به بقیه برآوردکننده­ها داشتند. با توجه به معیار صحت قابل قبول برای کارهای پژوهشی (بین 10 ± درصد) و برای کارهای اجرایی (بین 25± درصد) برآوردکننده­ها و روش­های مذکور می­توانند برای برآورد تراکم در بروربردر کارهای تحقیقاتی و اجرایی در جنگل­های مشابه مورد استفاده قرار گیرند. تابع K-رایپلی نشاندهنده الگوی مکانی کپه­ای برای درختان بلوط ایرانی در این پژوهش بود.

درپهنه بندی اقلیمی دنیا، ایران جزء مناطق خشک و نیمه خشک محسوب می‌شود؛ اطلاعات سامانه­­ های هواشناسی و نیز پیش بینی های صورت گرفته از وضعیت اقلیم کشور، همانند دیگر نقاط دنیا، نشان دهنده وقوع پدیده تغییر اقلیم در دهه های اخیر و ادامه این روند در آینده است. تغییرات آب و هوایی یکی از جدی­ترین تهدیدها برای تامین امنیت غذایی و توسعه پایدار کشاورزی محسوب می ­شود. " کشاورزی اقلیم هوشمند"[1] به عنوان رهیافتی نو برای مقابله با اثرات منفی این پدیده از دهه گذشته در سطح بین المللی مطرح شده است. استان کرمانشاه نهمین استان آسیب­ پذیر اقلیمی محسوب می ­شود که آثار تغییرات اقلیم در آن به­ وضوح نمایان است (محمدخانی و جمالی، 1394). با وجود اینکه بر اساس آمار سازمان خواروبار جهانی، چغندرقند به عنوان یکی از مهم­ترین محصولات کشاورزی و استراتژیک سهم مهمی در سبد غذایی خانوارهای ایرانی دارد (آ بابایی، 1392). از این رو در پژوهش حاضر به بررسی اقدامات مذکور در بین چغندرکاران شهرستان کنگاور استان کرمانشاه پرداخته شده است. روش تحقیق بصورت کیفی- توصیفی می ­باشد. تحلیل داده­ ها با نرم افزار spss مورد بررسی قرار گرفت. اقدامات مذکور به تفکیک در سه بعد بهره­ وری، سازگاری و کاهش انتشار گازهای گلخانه­ ای گردآوری شده است. در نهایت مشخص گردید چغندرکاران بیشتر اقداماتی را در راستای تغییر اقلیم انجام می ­دهند به افزایش عملکرد و افزایش بهره ­وری منجر می­شوند. .1 Climate Smart Agriculture   

   باغ­های گیاه­شناسی در تمام دنیا جایی برای جمع­آوری گونه­های مختلف گیاهی، حفظ و نگهداری و همچنین تحقیق برروی آنهاست، به همین دلیل است که بیشتر این باغ­ها متعلق به دانشگاه­ها و موسسات تحقیقاتی هستند. به عبارتی می­شود تخمین زد که در سراسر دنیا بیش از 1775 باغ گیاهشناسی وجود دارد که در حفظ و پرورش گیاهان می­کوشند و با بخش­های آموزشی سعی می­کنند مردم و دانشجویان و علاقه­مندان را با این موجودات ارزشمند بیشتر آشناکنند. باغ گیاه­شناسی زاگرس شامل انواعی از گونه­های درختی و درختچه­ای است که در سال1396در پردیس دانشگاه رازی احداث گردیده است و نهال­های گونه های آن از نقاط مختلف کشور گردآوری و در این جا غرس شده­اند و از طرف دیگر در حال حاضر استان کرمانشاه درگیر خشکسالی است ، پس اقدامات مهمی که در این زمینه می­تواند صورت گیرد شناسایی گونه­هایی است که روبش و زنده­مانی بیشتری را به   شرایط   موجود دارند.   هدف این تحقیق، بررسی رویش قطری و ارتفاعی این نهال­ها و نیز زنده­مانی آنها در شرایط کرمانشاه می باشد. برای این منظور ابتدا در سال 1400موقعیت مکانی تمامی نهال­ها در سیستم یو تی ام   با استفاده از متر نواری برای فاصله و قطب نمای سونتو برای آزیموت اندازه گیری و ثبت گردیدند تا در بررسی­های سنوات بعد مورد استفاده پژوهشگران دیگر قرار گیرند. بعد با آماربرداری صد در صد و با استفاده ازکولیس قطر در محل­های یقه، کنده(40سانتیمتری) و برابر سینه(یک متر و سی سانتیمتری) تا دقت میلیمتر و با استفاده از متر نواری ارتفاع نهال­های 38 گونه درختی و درختچه ای تا دقت سانتیمتراندازه­گیری و یادداشت گردیدند. در مرحله بعد در سال 1402 برای تعیین درصد زنده مانی گونه­ها تعداد نهال­های خشک نشده تمامی گونه­ها آماربرداری گردیدند. نتایج بدست آمده نشان داد که گونه های مذکور از نظر آماری رویش قطری یقه، کنده و برابر سینه و همچنین رویش ارتفاعی متفاوتی داشتند، اما از نظر زنده مانی باهم تفاوت نداشتند. نتایج این بررسی برای مدیران باغ گیاه شناسی، محققین و نیز دانشجویان رشته های منابع طبیعی مخصوصا برای پایان نامه های ارشد و دکتری و نیز امور آموزشی می تواند مورد استفاده قرار گیرد.       کلید واژگان:

   از عوامل اصلی آسیب وتخریب سازه‌های هیدرولیکی، وقوع آبشستگی موضعی است. در بررسی و مطالعه سازه‌هایهیدرولیکی درون رودخانه‌ای، تعیین میزان فرسایش و رسوب‌گذاری امری ضروری می‌باشد. میزانفرسایش و یا رسوب‌گذاری هنگامی که یک سازه هیدرولیکی در حال اجرا است، باعث می‌شوداز تخریب سازه و تغییر ژئومرفولوژی رودخانه جلوگیری کند و باعث کاهش هزینه هایاقتصادی شود. در این پژوهش عملکرد مدل عددی Flow 3D به منظور شبیه‌سازی آبشستگی پایین دست کف بندافقی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج صحت سنجی این مدل عددی با مدل آزمایشگاهی نشان دهندهقابلیت مدل مذکور در شبیه‌سازی پدیده مورد نظر بود. با توجه به ماهیت بستر وکارایی کف‌بند افقی، از سناریوهای مختلف شبیه سازی استفاده شد دراین پژوهش 45 آزمون با استفاده از نرم‌افزار Flow 3D به منظور تعیین میزان آبشستگی، رسوب‌گذاری وتنش برشی انجام شد. شبیه سازی های این تحقیق شامل پنج عدد فرود به مقادیر ،0.32،0.3، 0.25، 0.2 و 0.15 و سه ضریب زبری مانینگ ، 0.025، 0.02 و 0.014 برای دانه بندی 0.85 میلی متر، دانه بندی 1.4میلی متر و هچنین تنش برشی در دانه بندی 1.8 میلی متر می‌باشد.پس از صحت سنجی مدل، حاصل شد که مدل انتقال رسوب نلسون به همراه مدل آشفتگی ?-k بیشترین تطابق را باداده های آزمایشگاهی دارد. نتایجحاصل از شبیه‌سازی نشان داد که با افزایش ضریب زبری، سرعت جریان گذرنده و آبشستگیپایین دست نیز کاهش یافته است. علاوه بر این، نتایج این پژوهش نشان داد که باافزایش ضریب زبری، رسوب‌گذاری و تنش برشی افزایش پیدا کرده است. با توجه به تاثیرپذیری پدیده آبشستگی و رسوبگذاری نسبت به عدد فرود، نتایج نشان داد که با افزایشعدد فرود آبشستگی افزایش یافته است.

   انجیر با نام علمی Ficus carica L.، یک گیاه چندساله خزان‌دار است. از میان کشورهای تولیدکننده ایران با تولید 107791 تن انجیر در سال 2020 در جایگاه پنجم جهان قرارگرفته است. همچنین در سال‌های ?400 استان‌های تولیدکننده عمده انجیر آبی شامل فارس، لرستان، کرمانشاه، مرکزی، سمنان، زنجان هستند. میزان تولید انجیر آبی سال 1400 در استان کرمانشاه 1787 تن بوده است. مناطق کشت انجیر در استان کرمانشاه بر اساس بیشترین تولید شامل شهرستان‌های دالاهو(ریجاب)، پاوه، سرپل ذهاب، گیلان غرب، هرسین، کرمانشاه و اسلام‌آباد. گیاه انجیر مانند سایر محصولات کشاورزی، میزبان آفات و بیماری‌های متعددی هست که از میان آن‌ها می‌توان به بیماری موزائیک انجیر اشاره کرد. بر اساس پژوهش‌های صورت گرفته توسط پژوهشگران نشان داده است که عوامل موثر در بروز بیماری موزائیک انجیر شامل ویروس‌ها و ویروئیدهایی هستند که ممکن است همگی یا تعدادی از آن‌ها در بروز نشانه‌های این بیماری در درختان انجیر نقش داشته باشند. از میان عوامل ویروسی دخیل در این بیماری می‌توان به ویروس موزائیک انجیر (Emaravirus fici) اشاره کرد. این ویروس به‌وسیله قلمه و پیوند درختان آلوده و همچنین از طریق کنه‌ی اریوفیده Aceria ficus   به‌صورت نیمه‌پایا قابلیت انتقال دارد اما به‌وسیله‌ی بذر و دانه گرده انتقال نمی‌یابد. طی سال‌های ????، 1400 و 1401 از نُه شهرستان استان کرمانشاه (اسلام‌آباد غرب، پاوه، دالاهو، سرپل ذهاب، صحنه، قصرشیرین، کرمانشاه، گیلان‌غرب و هرسین)??? نمونه جمع‌آوری شد. این نمونه‌ها توسط آزمون داس- الیزا و با آنتی‌سرم IgG که توسط موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور (تهران، ایران) تهیه شده بود، موردبررسی قرار گرفتند. از 12? نمونه انجیر آزمایش شده، ?? نمونه به ویروس موزائیک انجیر آلوده بودند. براساس آزمایش‌های صورت گرفته از ??? نمونه دارای نشانه‌ی بیماری موزائیک انجیر، ?? نمونه (معادل ?? درصد) به ویروس موزائیک انجیر آلوده بودند. همچنین از بین ?? نمونه فاقد نشانه‌ی بیماری موزائیک انجیر، پنج نمونه در آزمایش سرولوژیک نتیجه مثبت نشان دادند. به‌منظور بررسی انتقال ویروس موزائیک انجیر، عمل پیوند بین دانهال‌های انجیر دوساله و پیوندک‌های آلوده که از درختان انجیر استان کرمانشاه انتخاب شده بودند، انجام شد. پس از مشاهده اولین نشانه‌های بیماری موزائیک انجیر، برای تمامی دانهال‌های پیوند‌زده شده آزمون داس- ‌الیزا انجام شد و پس از ردیابی ویروس موزائیک انجیر در برخی از دانهال‌های پیوند‌زده، به منظور اطمینان از صحت نتیجه‌ی به‌دست آمده از آزمون داس- ‌الیزا، آزمون مولکولی مبتنی بر اسید نولکلئیک (RT-PCR) برای دانهال‌های آلوده انجام گرفت. در آزمون RT-PCR   از یک جفت آغازگر اختصاصی E5 یک قطعه با اندازه تقریبی ??? جفت‌باز برای ?? نمونه انجیر تکثیر شد.   از بین توالی‌های نوکلئوتیدی دریافتی، ?? توالی   (به جز رس‌شمار OQ552542)، در جستجوی BLAST بیشترین شباهت را با توالی یک جدایه از استان لرستان (رس‌شمار KT732024) نشان دادند (یکسانی نوکلئوتیدی بین   93.4 تا 96.8 درصد). توالی جدایه FM203 (رس‌شمار OQ552542)، از بقیه جدایه‌ها متمایز بود به طوری که یکسانی نوکلئوتیدی آن با ?? توالی دیگر، 86.6 تا 90.2   درصد بود. این توالی، بیشترین شباهت را با توالی جدایه T7 از استان کرمانشاه (رس‌شمار MH475441) و سپس جدایه‌هایی از استان‌های گلستان، لرستان و مازندران نشان داد (یکسانی نوکلئوتیدی 9??? تا ???? درصد). در تحلیل فیلوژنتیک توالی نوکلئوتیدی ناحیه کد کننده RdRp، ?? توالی از توالی‌های به دست آمده (به جز رس‌شمار OQ552542)، به همراه یک جدایه از استان لرستان (رس‌شمار KT732024) در یک گروه قرار گرفته اما جدایه FM203 (رس‌شمار OQ552542) خارج از گروه قرار گرفت. در این پژوهش پراکنش ویروس موزائیک انجیر در باغات انجیر استان کرمانشاه به‌وسیله ردیابی سرلوژیک (DAS-EISA) و روش مولکولی مبتنی بر اسید نوکلئیک (RT-PCR) مورد بررسی قرار گرفت.

   کاربری اراضی به معنی نوع استفاده از زمین برای رفع نیازهای انسان است به عبارتی تغییر کاربری زمین هم به معنی تغییر در ساختار و عملکرد یک نوع خاص از کاربری زمین (تغییرکیفی) هم به معنی تغییر در ابعاد فضایی و وسعت آن کاربری (تغییرکمی) می باشد و دائما از اساسی ترین عواملی می باشدکه انسان از طریق آن محیط زیست را تحت تاثیر قرار می دهد. افزایش فعالیت های انسانی در استفاده از زمین و تاثیرآن برروی منابع متفاوت زیستی در دهه های گذشته، افزایش قابل توجهی را داشته است. شفاف سازی تغییرات کاربری و پوشش اراضی نه تنها برای جلوگیری از وقوع آن بلکه جهت مدیریت و برنامه ریزی یک نیاز محسوب می شود. در این پژوهش تغییرات کاربری اراضی منطقه روانسر توسط تصاویر ماهواره ای و سیستم اطلاعات جغرافیایی آشکارسازی و پیش بینی گردید. بدین منظور تصاویرسنجنده سال های 2020 ،1990،2010 ماهواره لندست تهیه گردید. تصاویر ماهواره ای از نظر خطاهای هندسی و رادیومتری مورد بررسی قرارگرفتند. به این ترتیب در منطقه مورد پژوهش شش کلاس کاربری اراضی ­مشخص شد و­ برای­سال­های­موردمطالعه نقشه­کاربری­اراضی­آماده­شدند. نتایج حاصل نشان داد که به مقدار 62/31248 هکتار طی 30 سال گذشته، تغییرکاربری اراضی رخ داده است. همچنین اثرعوامل فیزیوگرافی و انسانی توسط مدل رگرسیون لجستیک بررسی شد، به نحوی که نتایج حاصل بیانگر رابطه مستقیم بین تغییرات کاربری اراضی با جهت شیب بود، درصورتی که تغییرات کاربری اراضی با عوامل درصد شیب، ارتفاع از سطح دریا، فاصله از جاده، فاصله از مناطق مسکونی و فاصله از منابع اب   دارای رابطه عکس بود. جهت پیش بینی تغییرات کاربری اراضی در سال های2030 و2040 از مدل CA-Marcov که تلفیقی از مدل سلول های خودکار و زنجیره مارکوف می باشد استفاده شد، همچنین نتیجه ی اعتبارسنجی مدل نیز از مقایسه ی نقشه شبیه سازی شده سال 2020 با نقشه واقعی همان سال به دست آمد و ضریب کاپای حاصل ازاین مقایسه با مقدار49/95 درصد به معنی توانایی بالای مدل در شبیه سازی برای آینده است. کاربری اراضی به معنی نوع استفاده از زمین برای رفع نیازهای انسان است به عبارتی تغییر کاربری زمین هم به معنی تغییر در ساختار و عملکرد یک نوع خاص از کاربری زمین (تغییرکیفی) هم به معنی تغییر در ابعاد فضایی و وسعت آن کاربری (تغییرکمی) می باشد و دائما از اساسی ترین عواملی می باشدکه انسان از طریق آن محیط زیست را تحت تاثیر قرار می دهد. افزایش فعالیت های انسانی در استفاده از زمین و تاثیرآن برروی منابع متفاوت زیستی در دهه های گذشته، افزایش قابل توجهی را داشته است. شفاف سازی تغییرات کاربری و پوشش اراضی نه تنها برای جلوگیری از وقوع آن بلکه جهت مدیریت و برنامه ریزی یک نیاز محسوب می شود. در این پژوهش تغییرات کاربری اراضی منطقه روانسر توسط تصاویر ماهواره ای و سیستم اطلاعات جغرافیایی آشکارسازی و پیش بینی می شود. بدین منظور تصاویرسنجنده سال های ???? ،1990،??1? ماهواره لندست تهیه شدند. تصاویر ماهواره ای از نظر خطاهای هندسی و رادیومتری مورد بررسی قرارگرفتند. به این ترتیب در منطقه مورد پژوهش شش کلاس کاربری اراضی ­مشخص شدند و­ برای­سال­های­موردمطالعه نقشه­کاربری­اراضی­آماده­شد. نتایج حاصل نشان داد که به مقدار 62/31248 هکتار طی 30 سال گذشته، تغییرکاربری اراضی رخ داده است. همچنین اثرعوامل فیزیوگرافی و انسانی توسط مدل رگرسیون لجستیک بررسی شده، به نحوی که نتایج حاصل بیانگر رابطه مستقیم بین تغییرات کاربری اراضی با جهت شیب می باشد، درصورتی که تغییرات کاربری اراضی با عوامل درصد شیب، ارتفاع از سطح دریا، فاصله از جاده، فاصله از مناطق مسکونی و فاصله از منابع اب   دارای رابطه عکس می باشد. جهت پیش بینی تغییرات کاربری اراضی در سال های2030 و2040 از مدل CA-Marcov که تلفیقی از مدل سلول های خودکار و زنجیره مارکوف می باشد استفاده شد،همچنین نتیجه ی اعتبارسنجی مدل نیز از مقایسه ی نقشه شبیه سازی شده سال 2020 با نقشه واقعی همان سال به دست آمد و ضریب کاپای حاصل ازاین مقایسه با مقدار49/95 درصد به معنی توانایی بالای مدل در شبیه سازی برای آینده است.

  روز تغییرات اقلیمی و تاثیرات آن بر جریان آب¬های سطحی و منابع آب زیرزمینی به همراه مدیریت نامناسب منابع آبی منجر به افزایش آسیب¬پذیری جوامع از این تغییرات می¬شود. این امر سبب شده تاکنون راهبردها و راهکارهای مختلفی در زمینه کاهش اثرات خشکسالی ارائه شود. ازاینرو گذشته از اصلاح روش¬های مدیریت منابع آبی، ارتقای تاب¬آوری سیستم¬های آگروفارستری نیز به عنوان یک راهکار جدید و موفق در کاهش اثرات زیانبار خشکسالی مطرح شده است. همچنین دلایل زیادی وجود دارد که سیستم¬های آگروفارستری می¬تواند به کشاورزان به منظور حفظ بهره¬وری از زمین¬های خود تحت شرایط آب و هوایی متغیر از جمله خشکی کمک کند و مشاهدات عملکرد کشاورزی پس از وقایع شدید آب و هوایی (طوفان¬ ها و خشکسالی¬ها) در دو دهه گذشته نشان داد که تاب¬آوری در برابر بلایای آب و هوایی با مزارع با افزایش سطح تنوع زیستی ارتباط نزدیک دارد. یکی از مناطقی که از نظر تاب¬آوری نظام آگروفارستری در مواجهه با خشکسالی نیاز به ارزیابی و مطالعه بیشتری دارد، منطقه اورامانات است. این تحقیق به ارزیابی میزان تاب¬آوری منطقه اورامانات در مواجهه با خشکسالی و ایجاد وضعیت مطلوب آن کمک می¬کند و در نهایت می¬توان میزان تاب¬آوری را در منطقه با استفاده از فعالیت¬های آگروفارستری افزایش داد. همانطور که اشاره شد، از روش آمیخته¬ی کمی- کیفی با توجه به اهداف تحقیق و بنابر ضرورت در گام¬های ستفاده خواهد گردید. کلید واژگان : آگروفارستری، اورامانات، تاب‌آوری، خشکسالی

   جنگل علاوه بر نقش اقتصادی در توسعه کشور، باعث حفاظت از محیط زیست و تنوع بیولوژیکی، کاهش آلودگی، تعدیل دما،   حفاظت آب و خاک و به تبع کاهش فرسایش خاک و افزایش منابع آب می­گردد. بنابراین هدف از اجرای این تحقق ارزیابی ساختار توده­های جنگلی زاگرس و ارزیابی کمی تاثیر آن و در عین حال مقایسه تاثیر کاربری­های مختلف جنگل، مرتع و کشاورزی بر مولفه­­های هیدرولوژی و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در بخشی از زیرحوضه رودخانه مرگ واقع در چهارزبرعلیا در استان کرمانشاه می­باشد. بر همین اساس یک منطقه که دارای اراضی جنگلی تخریب­یافته (با میزان تخریب شدید، متوسط و کم) همراه با مراتع و اراضی کشاورزی انتخاب گردید و در ابتدا در منطقه مورد مطالعه سه توده جنگلی به مساحت 5/0 هکتار مشخص و مشخصات تمامی درختان در محدوده مورد نظر اندازه­گیری گردید سپس در همین منطقه، روش نمونه برداری فاصله­ای نزدیک­ترین فرد اجرا گردید. پس از آن با تقسیم منطقه مورد مطالعه به سه رده تراکمی اندازه­گیری پارمترهای هیدرولوژیکی در هر محدوده تراکمی جنگل و نیز در دو کاربری کشاورزی و مرتع صورت گرفت. با ایجاد بارش در شدت 83 میلی­متر در ساعت، نمونه برداری از رواناب حاوی رسوب، به مدت زمان کلی 24 دقیقه انجام گرفت. شبیه سازی باران در هر کاربری به تعداد شش بار تکرار گردید. همچنین جهت بررسی ویژگی­های خاکشناسی هر کاربری   نمونه­هایی از   خاک سطحی (20ـ0 سانتی­متر) در کنار هر پلات جمع آوری شد. نتایج نشان داد قطعه­نمونه شماره یک و دو دارای الگوی پراکنش تصادفی و قطعه­نمونه شماره 3 دارای الگوی پراکنش کپه­ای می­باشد و بر اساس معیار صحت جهت برآورد مشخصه­های کمی تراکم و درصد تاج­پوشش فرمول ارائه شده توسط بایت و ریپلی برای روش نزدیک­ترین فرد برای توده یک و جهت برآورد ارتفاع برای توده­های یک و سه نتیجه مناسب­تری را ارائه می­دهد. نتایج آزمایشات خاک­شناسی در سه توده جنگلی نشان داد که خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در سه توده مورد بررسی تفاوت معنی­داری با یکدیگر ندارند در حالی که درصد ماده­آلی و نیتروژن در سه کاربری جنگل، مرتع و کشاورزی اختلاف معنی­داری با یکدیگر داشتند به گونه­ای که میزان نیتروژن و ماده­آلی موجود در خاک اراضی جنگلی و مرتعی بیش از اراضی کشاورزی بدست آمد. نتایج شبیه­سازی باران نیز نشان داد زمان آستانه ظهور رواناب ، بار رسوب معلق، غلظت رسوب و ضریب رواناب در سه توده مورد بررسی تفاوت معنی­داری با یکدیگر ندارند اما حجم رواناب تولید شده در بین تیمارها تفاوت معنی­داری با یکدیگر دارند به گونه­ای که توده یک و سه از نظر آماری برابر و هر دوکمتر از توده دو بدست آمده است. اما در سه کاربری مورد بررسی حجم و ضریب رواناب و بار و غلظت رسوب در بین تیمارها تفاوت معنی­داری با یکدیگر دارند به نحوی که حجم و ضریب رواناب در توده جنگلی بیشتر و بار و غلظت رسوب کمتر از دو کاربری دیگر محاسبه گردید. از طرف دیگر نتایج اندازه­گیری هدر رفت ماده­آلی نشان داد که که در سه توده جنگلی تفاوت معنی­داری با یکدیگر ندارند اما در بین سه کاربری تفاوت معنی­داری وجود دارد به گونه­ای که در اراضی جنگلی ماده­آلی بیشتری در اثر بارندگی هدر می­رود. بنابراین یکی از مهم­ترین خدمات و کارکردهای اکوسیستم جنگلی، ممانعت از فرسایش خاک است که باید با حفظ و جلوگیری از تخریب جنگل­ها و تغییر کاربری­های صورت گرفته در جهت نابودی آن­ها، مانع فرسایش خاک در کشور شد.

چکیدهساختارتوده­هایجنگلی در طول زمان در اثرآشفتگی­های انسانی یا طبیعیتغییرمی­کند. بررسی اینتغییرات درارتباط باعواملمحیطی وآشفتگی­ها نقش مهمی در تجزیه و تحلیلپویایی و مدیریت بوم­سازگان دارد. به منظور درک بهتر بوم­سازگان جنگلی و بررسی روند پویایی آن لازم است ساختار جنگل و نظم و ترتیب اجزای آن به صورت کمی مورد بررسی قرار گیرد. جنگل­های منطقه زاگرس به عنوان یکی از گسترده­ترین رویشگاه­های گیاهی کشور و دومین اکوسیستم مهم جنگلی ایران؛ هر چند که جایگاه چندانی از لحاظ تولید چوب صنعتی ندارند اما بواسطه نقش مهمی که در تنظیم آب و خاک و تعادل اکولوژیک منطقه دارد، در این مطالعه مورد ارزیابی قرار گرفته است که هدف این پژوهش بررسی تغییرات ساختار جنگل سرخه­دیزه کرمانشاه بعد از یک دوره سیزده ساله ­می­باشد. جهت اجرای تحقیق در منطقه مورد بررسی در قالب شبکه آماربرداری 100 متر در 100 متر تعداد 50 قطعه­نمونه دایره ای شکل برداشت گردید؛ به این صورت که محل تقاطع اضلاع شبکه آماربرداری به عنوان مراکز قطعه­نمونه در نظر گرفته شد و 50 نقطه نمونه­برداری (مراکز قطعه­نمونه) با استفاده از ژئوپلانر و با روش نمونه­برداری دایره­ای شکل پیاده گردید و مشخصه های مربوط به ساختار جنگل که در سیزده سال پیش مورد بررسی قرار گرفته بودند، جهت مقایسه اندازه گیری شدند. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده­ها در طول دوره 13­ساله نشان داد که توده بصورت یک توده خالص بلوط ایرانی باقی مانده است و الگوی پراکنش درختان توده بصورت کپه ای تغییر نکرده است. اما از نظر تراکم تعداد درختان از 4/178 اصله در هکتار در سال 1384 به 4/119 اصله در هکتار در سال 1397 کاهش یافته است یعنی بطور متوسط سالیانه 5/2 درصد از درختان کم شده است ولی سطح تاج پوشش درختان توده مورد نظر هرچند تا حدودی افزایش یافته است یعنی از 49/1676 ­متر­مربع در هکتار در سال 1384، به   09/1767­ متر­مربع در هکتار در سال 1397 تغییر کرده است، اما این تغییر از نظر آماری اختلاف معنی را نشان نداد.درصد تاج پوشش درختان نیز از 77/16 درصد به 67/17 تغییر کرده است که این مشخصه نیز مانند سطح تاج درختان از نظر آماری اختلاف معنی را نشان نداد. بطور خلاصه می توان نتیجه گیری کرد که توده مورد بررسی از نظرنسبت گونه­های درختی، الگوی پراکنش درختان، سطح تاج پوشش و درصد تاج پوشش نسبت به ابتدای دوره تغییر نکرده است ولی از نظر تراکم، تعداد درختان در واحد سطح کاهش یافته است که بررسی­های آماری نیز این موضوع را تایید می کند.  واژگان کلیدی: ساختار- تراکم- تاج­پوشش- روش نمونه­برداری دایره­ای- الگوی پراکنش مکانی

چکیده:به دلیل اهمیت زیاد جنگل­های زاگرس در ایران، به ویژه از نظر حفاظت آب، خاک و تنوع زیستی، مدیریت بهینه آنها ضرورت پیدا می­کند. جنگل­های زاگرس در اثر بهره­برداری­های بی­رویه در سالیان گذشته حساس و شکننده شده است و از نظر تراکم و تاج­پوشش در وضعیت مطلوبی نیست. بنابراین آگاهی از وضعیت تراکم و تاج­پوشش درختان جنگل­های زاگرس به عنوان مشخصه­های کمی مهم در این جنگل­ها برای حفظ ، احیا و گسترش آنها اهمیت دارد. از این رو دسترسی به آمار و اطلاعات به­هنگام در این جنگل­ها به منظور مدیریت و برنامه­ریزی آنها ضروری به­نظر می­رسد. این تحقیق با هدف بررسی تغییرات برخی مشخصه­های کمی یک توده طبیعی بلوط ایرانی در یک دوره آماری 13­ساله در جنگل سرخه­دیزه کرمانشاه انجام شد. بدین منظور در منطقه مورد­بررسی 50 نقطه نمونه­برداری به عنوان مراکز قطعه­نمونه در نظر گرفته شد و با استفاده از نرم­افزار ژئوپلانر، یک شبکه 100­متر در 100­متر در داخل منطقه مذکور طراحی گردید و بعد مختصات این نقاط به جی پی اس وارد و ذخیره شده و سپس در عرصه جنگل پس از پیدا کردن نقاط در داخل توده مورد­نظر بر روی زمین   با پیاده کردن روشهای نمونه­برداری فاصله­ای مربعی با نقطه مرکزی و مربع­تی در هر یک از نقاط مشخص­شده، مشخصات مورد نظر ( گونه، دو قطر تاج و ...) مربوط به درختان اندازه­گیری و در فرمهای آماربرداری یادداشت گردیدند. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده­ها در طول دوره 13­ساله نشان داد که در روش نمونه­برداری مربع­تی، تراکم و تاج­پوشش درختان به ترتیب از 4/111 اصله در هکتار و   2374 ­متر­مربع در هکتار در سال 1384 به59/109 اصله در هکتار و 86/1983­ متر­مربع در هکتار در سال 1397­کاهش یافته است. نتایج تجزیه و تحلیل داده­ها در طول دوره با استفاده از روش مربعی با نقطه مرکزی نیز نشان داد که تراکم و تاج­پوشش توده به ترتیب از62/76 ­اصله در هکتار و 2171­متر­مربع در هکتار در سال 1384 به 47/42 ­اصله در هکتار و 99/933 ­متر­مربع در هکتار در سال 1397 کاهش یافته است. در هر دو روش نمونه­برداری توزیع تعداد در طبقات سطح­تاج در کلاسه­های شش متر­مربعی نسبت به سال 1384­تغییر قابل ملاحظه­ای داشته است به طوری که از کلاس جوان کاسته شده و به کلاس­های میانسال و مسن افزوده شده است. الگوی پراکنش مکانی درختان در ابتدا و انتهای دوره، کپه­ای بوده و تغییر نکرده است. طبق این نتایج می­توان بیان کرد که تراکم و تاج­پوشش درختان در طول این دوره 13­ساله کاهش پیدا کرده است.واژگان کلیدی: جنگل- تاج­پوشش- تراکم- فاصله­ای- نمونه­برداری

  هدف: به‌منظور حفظ تنوع گونه‌های درختی و تضمین استمرار جنگل، حفاظت و مطالعه‌ی خرد‌زیستگاه‌ها ضروری به‌نظر می‌رسد. به‌‌ همین‌ منظور، جهت دستیابی به برنامه‌ریزی حفاظتی و مدیریتی، تعیین فراوانی و تنوع‌ زیستی ماکروفون خاک در بین خرد‌زیستگاه‌های مختلف و هم‌چنین، مشخص کردن خرد‌زیستگاهی با بیشترین و متنوع‌ترین ماکروفون خاک یکی از راهکارهای اساسی و مهم در این راستا می‌باشد.روش‌شناسی پژوهش: نمونه‌برداری با استفاده از شبک? آماربرداری و به‌ صورت منظم تصادفی انجام‌ گرفت. در این تحقیق با استفاده از شبکه‌ای به ابعاد ?? متر ×?? متر نمونه‌برداری صورت‌ گرفت که در محل تقاطع اضلاع شبکه در ? پلات ? متر×? متر درکنار همدیگر برداشت شدند. به‌منظور ارزیابی تنوع‌ ‌زیستی ماکروفون خاک، فراوانی (تعداد کل ماکروفون مشاهده‌ شده در هر قطعه‌‌‌نمونه) و شاخص‌های تنوع ‌زیستی ماکروفون، شامل یکنواختی (شاخص ایوننس)، تنوع (شاخص شانون) و غنا (شاخص منهنیک) با استفاده از نرم‌افزار Past 3.22 محاسبه شدند. توصیف آماری داده‌ها، به‌منظور دستیابی به خلاص? اطلاعات آماری هر ویژگی، با استفاده از نرم‌افزار    23 انجام گرفت.یافته‌ها: ارتباط قوی‌تری بین بندپایان، سوسک و عنکبوت با دیگر جانداران در کل زیستگاه مشاهده شد. کرم‌ خاکی و هزارپا با ویژگی‌های درخت ارتباط داشتند درحالیکه سوسک، بندپایان و مورچه با درصد پوشش‌کف ارتباط نشان داده‌اند. ارتباط ماکروفون خاک با شاخص تنوع شانون قوی‌تر از ارتباط جانداران خاکزی با سایر شاخص‌های تنوع ماکروفون بوده‌ است. هم‌چنین، بیشترین تنوع ماکروفون خاک مربوط به خردزیستگاه‌های برو- مازو، زالزالک و برو بوده و کمترین، مربوط به خردزیستگاه فضای باز بوده است. در بین شاخص‌های تنوع ‌زیستی، شاخص غنای منهنیک و شاخص تنوع شانون ارتباط قوی‌تری را با ویژگی‌های درخت نشان داده‌اند که از این بین ارتباط با درصد تاج‌پوشش، تعداد درخت و ارتفاع درخت بیشتر بوده است.   نتیجه‌گیری: بین خرد‌زیستگاه‌های مختلف از لحاظ فراوانی و تنوع ماکروفون خاک، تفاوت وجود داشت. به عنوان مثال: خرد‌زیستگاه بروـ مازو، بیشترین تنوع و خرد‌زیستگاه فضای باز، بیشترین فراوانی ماکروفون خاک را داشت. هم‌چنین، خرد‌زیستگاه فضای باز، کمترین تنوع   و خرد‌زیستگاه مازو، کمترین فراوانی ماکروفون خاک را داشته است. درنتیجه برای داشتن فون خاک متنوع‌تر و سرعت تجزی? بالاتر، باید آمیختگی مورد توجه قرار گیرد. هم‌چنین، فراوانی و تنوع ماکروفون خاک در کل جنگل با هم? ویژگی‌های درختان، به‌ویژه درصد تاج‌پوشش در ‌ارتباط بوده و در خردزیستگاه‌ها با درصد پوشش‌کف در ‌ارتباط بوده است، زیرا در خردزیستگاه‌ها فراوانی سوسک، عنکبوت و مورچه بیشتر از کرم‌ خاکی و هزارپا می‌باشد که این بندپایان با درصد پوشش‌کف در ‌ارتباط‌اند.واژگان کلیدی: تنوع ‌زیستی، یکنواختی، غنا، خرد‌زیستگاه، ماکروفون، کرم‌خاکی.

  چکیده خاک به عنوان جزئ? از ب?وسفر نقش مهم? در تول?د غذا و پا?داری مح?ط ز?ست دارد .آلودگ? مح?ط ز?ست و خاک به ترکیبات نفتی ?ک? از مشک?تی است که کشورهای در حال توسعه و صنعت? با آن رو به رو هستند. امروزه عمل?ات استخراج، انتقال، پا??ش، نشت مواد نفت? از لوله­ها در هنگام جابه­جا??، ترک?دن لوله­ها و چاه­های نفت?، انتشار پساب­های صنعت? پا??شگاه­ها و صنا?ع ش?م?ا?? به آب و خاک، جهان را با تهد?د جدی مواجه ساخته است . درکشورهای تول?دکننده نفت از جمله ا?ران تول?د روزانه حدود چهار م?ل?ون بشکه نفت، ا?ن مشک?ت به طور جدی­تری به چشم م? خورند. هم?ن امر، ضرورت اعمال روش های کارآمد برای پاکسازی آلودگ?، ول? سازگار با مح?طز?ست و مناسبهر منطقه را اجتناب ناپذ?ر م? سازد. دفع بی­رویه مواد زائد چاه­های نفتی منطقه نفت­شهر استان کرمانشاه باعث آلودگی خاک­های اطراف این چاه­ها شده است. در سال­های اخیر تلاش­های زیادی برای زدودن آلودگی ترکیبات نفتی از خاک صورت گرفته است. این تحقیق، از چهار گونه گیاهی به عنوان پالاینده­های ترکیبات نفتی   به منظور اصلاح اراضی آلوده به ترکیبات نفتی استفاده شد. گیاهان فستوکا، کتان، تاج خروس و پریوش برای گیاه­پالایی انتخاب گردیدند. صفات مورفلوژیک گیاهی و درصد کاهش آلودگی نفتی در سطوح مختلف از آلودگی کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد که به ترتیب ( 2، 4، 6 و 8 درصد وزنی-وزنی) مورد بررسی قرار گرفت. پس از پایان دوره رویشی گیاهان، صفات مورفلوژیک گیاهان اندازه­گیری شد. خاک ریزوسفری هر گیاه برای تعیین میزان ترکیبات نفتی باقی­مانده با دستگاه سوکسله   جمع­آوری گردید. تحلیل داده­ها و رسم نمودار نیز به ترتیب با نرم­افزارهای SAS نسخه 9.1 و Excel صورت گرفت.تجزیه­های آزمایشگاهی خاک­ها نشان داد که نمونه خاک چهار درصد آلودگی بسیار شور و سدیمی بوده که این امر تاثیر منفی بر کارایی گیاه­پالایی داشت. وجود هیدروکربن­های نفتی در خاک موجب کاهش رشد و عملکرد ماده خشک اندام هوایی و ریشه در همه تیمارهای گیاهی در مقایسه با تیمار شاهد شد.کاهش جوانه­ زنی و رشد به موازات افزایش غلظت­های ترکیبات نفتی است. در غلظت آلودگی هشت درصد وزنی-وزنی هیچ گیاهی رشد نکرد. بیشترین میزان کاهش   غلظت آلودگی در ریزوسفر فستوکا و کتان در سطح شش درصد آلودگی بود که به­ترتیب کاهش حدود 43/66 و 38/55 درصدی نسبت به غلطت اولیه مشاهده شد. با توجه به نتایج این پژوهش، گیاه فستوکا برای گیاه­پالایی خاک­های آلوده منطقه مورد مطالعه توصیه می­شود اگر چه انجام مطالعات تکمیلی برای یافتن راهکارهای استقرار بهتر گیاه و افزایش کارایی گیاه­پالایی لازم است.کلیدواژه: آلودگی محیط زیست،   ترکیبات نفتی، نفت شهر، گیاه­پالایی، کتان، پریوش، تاج خروس، فستوکا، دستگاه سوکسله

هدف از این تحقیق مطالعه تاثیر ارتفاع از سطح دریا و جهات جغرافیایی بر روی ویژگی‌های کمی و کیفی پوشش گیاهی (درختی، درختچه‏ای و علفی) و تنوع گونه­ای آن در جنگل­های زاگرس در جنگل آموزشی و پژوهشی دانشگاه رازی کرمانشاه‏ می‏باشد. در منطقه مذکور سه طبقه ارتفاعی (700تا1000متر،1000تا1300متر و1300تا1700متر) و دو جهت اصلی جغرافیایی (شمالی و جنوبی) را در شش محل به شرح دامنه شمالی سرمیل، دامنه جنوبی سرمیل، دامنه شمالی قراویز، دامنه جنوبی قراویز، دامنه شمالی گاوچالی و دامنه جنوبی رفیع در نظر گرفته و در هرطبقه ارتفاعی 32 قطعه‌نمونه، در هر محل 16 قطعه‏نمونه ودر هر طبقه جهت جغرافیایی 48 قطعه‏نمونه دایره‌ای 10آری(جمعاً 96 قطعه‌نمونه)، برای اندازه‌گیری مشخصه‌های کمی و کیفی درختان و نیز میکرو پلات‌هایی در داخل پلاتهای اصلی به مساحت (25) مترمربع جهت بررسی لایه درختچه ای و میکرو پلات‌های دیگری در داخل پلاتهای اصلی به مساحت (1) مترمربع جهت بررسی لایه علفی پیاده گردید. در داخل قطعات نمونه ده آری اطلاعاتی شامل، ارتفاع از سطح دریا، جهت و وضعیت بهره­برداری­های انسانی ثبت شدند و سپس مشخصه­های کمی و کیفی درختان شامل ، قطر برابر سینه بزرگ‌ترین جست، ارتفاع، قطر بزرگ و کوچک تاج، گونه، وضعیت سلامت درختان (سالم، نیمه سالم و خشکیده)، وضعیت آلودگی درختان به گیاه نیمه انگل موخور (شدید، متوسط و بدون آلودگی) یادداشت گردید. سپس در داخل هر میکرو پلات 25 مترمربعی اطلاعات زادآوری به تفکیک گونه، ارتفاع (کمتر از 5/0،1/30 -5/0 و بیشتر از 1/30   متر) و سلامت زادآوری (سالم، نیمه سالم و خشکیده) برداشت شد. برای بررسی تنوع زیستی پوشش علفی کف تعداد کل گیاهان کف به تفکیک گونه برداشت می­شوند و در فرم­های آماربرداری ثبت گردید. برایدر هر میکروپلات یک مترمربعی تعداد گونه‏های گیاهی به تفکیک گونه ثبت گردید و در هر قطعه‌نمونه مقدار شاخص­های تنوع زیستی محاسبه شد. نتایج نشان‏داد: بیشترین مقدار میانگین مشخصه­های سطح مقطع برابر سینه و درصد تاج پوشش در طبقه ارتفاعی 1300 تا 1700 متر از سطح دریا و دامنه شمالی مشاهده شد و نتایج آزمون تجزیه واریانس و تی مستقل نشان داد که بین میانگین مشخصه­های کمی درختان در طبقه­های ارتفاع از سطح دریا و جهت‏های جغرافیایی اختلاف معنی­دار وجود دارد. توده دارای ساختار ناهمسال جوان است، و درختان واقع در دامنه شمالی و طبقه ارتفاعی 700 تا 1000 متر در طبقه­های قطری بزرگتر، بیشتر پراکنش دارند. بیشترین مقدار زادآوری در هر سه طبقه‏ی ارتفاعی به ترتیب متعلق به بلوط ایرانی، دیگرگونه‏ها، زالزالک و آلبالوی وحشی است. همچنین بیشترین تعداد و درصد زادآوری سالم در طبقه ارتفاعی 1300-1700 متر و نیمه سالم در طبقه ارتفاعی 1000-1300 متر و خشکیده در طبقه ارتفاعی 700-1000 متر مشاهده گردید. بیشترین تعداد در هکتار و درصد ارتفاع زادآوری کمتر از نیم متر و بیشتر از 130 سانتی‏متر، در طبقه ارتفاعی 1300-1700 متر و نیم متر تا 130 سانتی‏متر در طبقه ارتفاعی 1300-1000 متر حضور داشته اند، گونه‏ها و ارتفاع زادآوری در سه کلاسه ارتفاعی بدون اختلاف معنی‏دار و سلامت زادآوری دارای اختلاف معنی‏دار است. درختان در طبقه کیفی خشکیدگی شدید، در دامنه جنوبی و طبقه ارتفاعی 700 تا 1000 متر از سطح دریا مشاهده گردید، درختان با آلودگی شدید به گیاه نیمه انگل موخور در دامنه شمالی و طبقه ارتفاعی 700 تا 1000 متر از سطح دریا مشاهده شد. همچنین بیشترین مقدار تنوع برای پوشش درختی، درختچه‏ای وعلفی درطبقه میانی ارتفاع (1000-1300) مشاهده گردید و   بیشترین تنوع برای پوشش درختی و درختچه‏ای در دامنه شمالی و برای پوشش علفی در دامنه جنوبی مشاهده گردید. در منطقه مورد پژوهش تعداد 56 گونه گیاهی مشاهده شد و در کل خانواده­های Compositae (با 14 گونه)،   Gramineae (با هشت گونه) و Rosaceae (با هشت گونه) بیشترین فراوانی را در منطقه مورد پژوهش داشتند. بیشترین تعداد و درصد گیاهان شناسایی شده به ترتیب مربوط به فرم‏های زیستی Hemicryptophyte ، Phanerophyte ، Therophyte، Chamaephyte، Geophyte می‏باشد.  نتایج کلی نشان داد که عوامل فیزوگرافی جهت و ارتفاع از سطح دریا بر مشخصات کمی و کیفی و تنوع گونه­های گیاهی این جنگل­ تاثیر دارد.  

  یکی از عمده ترین استفاده های انجام شده در زاگرس شمالی گلازنی و استفاده از شاخ و برگ درختان بلوط برای تغذیه دام است. چندین قرن است که در اروپا برای کنترل و تنظیم ارتفاع درختان آنها را هرس می کنند. به این عملیات اصطلاحاً سرشاخه زنی (pollarding) گفته می شود. به منظور بررسی اثرات گلازنی برروی ویژگی­های کمی   و کیفی   و الگوی مکانی درختان در توده جنگلی در جنگل­های وشکلان واقع در شهرستان مریوان ، دو توده 20 هکتاری گلازنی شده وگلازنی نشده مورد تحقیق قرار گرفت. در هر توده 60 پلات 10 آری با ابعاد شبکه50 *50   به صورت سیستماتیک تصادفی برداشت گردید و مشخصه­های کمی درختان (قطربرابرسینه، تراکم، تاج پوشش، ارتفاع و تراکم درختان مازودار) اندازه گیری شد. سپس مشخصه­های کیفی آن­ها (جست­دهی خوب، جست­دهی متوسط، جست­دهی ضعیف، تعداد درختان سالم، تعداد درختان خشک شده و تعداد موخور روی درختان) هم سنجیده و ثبت شد.   موقعیت نقاط با سیستم مختصات UTM به GPS منتقل شد. خلاصه آماری درختان در دو توده مذکور نشان داد که اثر چشمگیر فاکتور گلازنی کاهش محسوس سطح تاج پوشش است به طوریکه این حجم بر اثر این فاکتور تقریبا نصف توده گلازنی است. به این دید که متوسط سطح تاج پوشش در توده دست نخورده 57/188 متر مربع است در حالی­که این مشخصه بر اثر این فاکتور (گلازنی) برابر مقدار 29/80 متر مربع و نشان از تفاوت معنی­دار این مشخصه بر اثر دخالت دارد. نتایج آزمون­ آماری (تی مستقل) نشان داد در بین مشخصه­های کمی درختان چهار مشخصه تاج پوشش، متوسط قطر برابر سینه، ارتفاع متوسط و تراکم درختان مازودار بین دو توده گلازنی شده و دست نخورده تفاوت معنی­داری وجود دارد، به طوری که دو مشخصه متوسط قطر برابر سینه و ارتفاع متوسط در توده گلازنی شده بیشتر از توده دست نخورده است و مشخصه­های تاج پوشش و تراکم درختان مازودار نیز بر اثر این عامل (گلازنی شده) کاهش یافته است. در بین مشخصه­های کیفی نیز   تمام مشخصه­ها در بین دو توده از تفاوت معنی­داری برخوردار بودند. به طوری که از لحاظ جست­دهی توده و تعداد درختان سالم گلازنی شده شرایط خیلی بهتری نسبت به توده دست خورده داشت. دو مشخصه تعداد درختان خشک شده و تعداد موخور روی درختان   در توده دست نخورده نسبت به توده گلازنی شده بیشتر است. نتایج   ساختار مکانی هم حاکی از آن است که اکثر مشخصه های مورد بررسی در دو منطقه دارای مدل نمایی بودند. ارتفاع متوسط و متوسط قطر در هر دو توده مورد بررسی مدل کروی را نشان دادند.   نتایج ساختار مکانی مشخصه­های کمی مورد بررسی نیز بر این امر دلالت داشت که تمام پارامترها در دو منطقه بجز تراکم درختان مازودار در توده گلازنی نشده که همبستگی قوی داشت دارای نسبت همبستگی 75-25 درصد بودند، بنابراین ساختار مکانی متوسط را نشان دادند. ساختار مکانی مشخصه­های کیفی هم حاکی از آن است که دو متغیر تعداد درختان خشک شده در توده گلازنی شده و جست­دهی خوب در توده دست نخورده دارای کلاس همبستگی قوی و بقیه متغیرهای دیگر در هر توده ساختار مکانی متوسطی داشتند.

   تمام کشورهای درحال توسعه ابتدا منابع طبیعی خود را بسوی نابودی کشانده سپس برای احیای آن چاره اندیشی می کنند . گویی تنها راه توسعه از صنعتی شدن آغاز و به بحران های زیست محیطی و تخریب پوشش گیاهی ختم می شود . کشور ما نیز در حال گذار از همین مرحله است . در منطقه مورد مطالعه ما که حوزه آبخیز کلوچه بخشی از شهرستان بیجار و استان کردستان است تخریب منابع طبیعی بطور گسترده صورت گرفته و علایم موجود نشان از فرسایش شدید در اثر تبدیل اراضی و چرای دام مفرط دارد . با توجه به وضع موجود ، این منطقه جهت بررسی و پیشنهاد گونه های درختی جنگلی مناسب جهت کاشت مد نظر قرار گرفت . با تحقیقات انجام شده گونه هایی که توسط نهالستان های منطقه تولید و توزیع و کاشته می شوند و گونه های بومی که از قبل در منطقه وجود داشته اند و غالبا در حال حاضر دیده نمی شوند انتخاب شدند . با مطالعات متعدد خصوصیات و سرشت تک تک این گونه ها و عوامل محدود کننده ظهور و رشد آنها با توجه به محدودیت های اقلیمی و رویشگاهی منطقه استخراج شده و در گام اول گونه هایی که بطور مشخص و محرز نسبت به هریک یا چند عامل از عوامل محدود کننده ناسازگار و شکننده بودند حذف شده و نهایتا چهار گونه شامل ارس ، بادام تلخ ، سنجد و سرو نقره ای که جمیع شرایط انطباق با حوضه را دارا بودند جهت بررسی مناطق مستعد کاشت و پهنه بندی باقی ماندند . سپس با کمک GISو با استفاده از نرم افزار ArcMap 10.4.1 نقشه های تهیه شده تلفیق و خروجی های مورد نظر تولید گردید . از کل منطقه مورد مطالعه به مساحت 49758 هکتار فقط 2314 هکتار مستعد کاشت گونه های جنگلی موصوف است که در ضمیمه ها پراکنش این مناطق منعکس است .