چکیده بیماری سرخشکیدگی درختان بلوط ناشی از Paecilomyces formosus در حال تبدیل‌شدن به یک تهدید جدی برای جنگل‌های غرب ایران، به‌ویژه استان کرمانشاه است. تاکنون هیچ‌گونه اقدام کنترلی علیه این بیمارگر صورت نگرفته است. استفاده از سموم شیمیایی در این اکوسیستم‌های حساس توصیه نمی‌شود، بنابراین یافتن روش‌‌های کنترل بیولوژیکی پایدار و سازگار با محیط‌زیست ضروری است. در این پژوهش اثر بیوکنترلی 9 گونه تریکودرما شامل Trichoderma arundinaceum، T. asperellum، T. avecolar،T. brevicompactum، T. crassum، T. koningii، T. koningiopsis، T. longibrachiatum و T. virens بر P. formosus در آزمایشگاه و گلخانه مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که گونه‌‌های T. brevicompactum و T. virens در آزمون کشت متقابل با 1/77 و 2/64 درصد بازدارندگی و در آزمون عصاره قارچی با 7/65 و1/57 درصد بازدارندگی از رشد قارچ بیمارگر، موثر‌تر از سایر تیمارها بودند و T. brevicompactum، T. koningiopsisو T. longibrachiatum با 60، 3/56 و5/54 درصد بازدارندگی در آزمون ترکیبات فرار، بیش‌ترین اثر را در کاهش رشد P. formosus داشتند. در بررسی آزمون بیماری‌زایی در شرایط آزمایشگاه و گلخانه، تمام گونه‌­های تریکودرما به طور معنی‌‌داری باعث کاهش طول شانکر ناشی از P. formosus شدند. گونه‌های T. brevicompactum و T. arundinaceum به ترتیب با 8/89 و 4/69 درصد در موثرترین قارچ‌­ها کاهش طول شانکر ناشی از P. formosus در تست آزمایشگاه بودند. در تست گلخانه گونه­‌های T.virens و T. brevicompactum به ترتیب با 6/66 و 6/56 درصد در کاهش طول شانکر نسبت به سایر تیمار­ها موفق­تر عمل کردند.   

بیماری‌های پوسیدگی ریشه و مرگ گیاهچه به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده بقا و رشد نهال‌های جنگلی، به ویژه بلوط ایرانی، در سراسر جهان شناخته می‌شوند. این بیماری‌ها خسارات اقتصادی قابل توجهی به نهالستان‌ها وارد کرده و بازسازی جنگل‌ها را با چالش جدی مواجه می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی دقیق عوامل بیماری‌زای موثر بر پوسیدگی ریشه و مرگ گیاهچه در نهال‌های بلوط ایرانی در استان کرمانشاه انجام شد. در این راستا، 100 نهال آلوده با علائمی همچون زردی، پژمردگی، ریزش برگ و پوسیدگی طوقه و ریشه از نهالستان‌های بلوط ایرانی در استان کرمانشاه جمع‌آوری و به آزمایشگاه منتقل شدند. ریشه و طوقه نهال­های آلوده به قطعات پنج میلی­متری تقسیم و پس از شستشو با آب روان، ضدعفونی سطحی با هیپوکلیریت سدیم ?? درصد انجام شد. سپس قطعات سه بار با آب سترون شستشو شدند و پس از خشک کردن روی کاغذ صافی سترون، روی محیط کشت سیب­زمینی دکستروز آگار حاوی آنتی­بیوتیک کلرامفنیکل به مقدار ?? میلی­گرم در لیتر و استریپتومایسین به مقدار ?? میلی­گرم در لیتر کشت شدند. از محیط کشت PARP نیز برای جداسازی اوومیست­های احتمالی دخیل در پوسیدگی ریشه استفاده شد. قارچ‌های رشد کرده به صورت مورفولوژیکی با استفاده از کلیدهای تاکسونومیکی معتبر شناسایی و سپس با استفاده از روش‌های مولکولی (توالی‌یابی نواحی نسخه برداری شده داخلی دی.ان.ای. ریبوزومی، الانگیشن فاکتور، زیرواحد بزرگ دی.ان.ای. ریبوزومی، نواحی مختلفی از سیتوکروم اکسیداز) شناسایی قطعی شدند. برای تایید نقش قارچ‌های جداسازی شده در ایجاد بیماری، آزمایش بیماری‌زایی روی نهال‌های سالم انجام شد. نتایج این پژوهش نشان داد که گونه‌های قارچی Phytopythium litorale، Macrophomina phaseolina، Fusarium redolens   و Diaporth amygdali   از مهم‌ترین عوامل بیماری‌زای پوسیدگی ریشه و مرگ گیاهچه در نهال‌های بلوط ایرانی در نهالستان­های مورد مطالعه هستند. جداسازی مجدد گونه­های مذکور از بافت­های آلوده برای انجام اصول کخ صورت گرفت. در آنالیز فایلوژنتیکی گونه­های ما با سایر گونه­های معتبر بدست آمده از بانک ژن از سایر کشورها در گروه های تک­نیایی قرار گرفتند. یافته‌های این پژوهش اهمیت بیماری‌های پوسیدگی ریشه و مرگ گیاهچه در تهدید بقای نهال‌های بلوط ایرانی را تایید می‌کند. شناسایی عوامل بیماری‌زا گام مهمی در جهت مدیریت و کنترل این بیماری‌ها است. نتایج این پژوهش می‌تواند در برنامه‌ریزی برای تولید نهال سالم و مدیریت بیماری‌های نهالستان‌های بلوط ایرانی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، مطالعات بیشتری برای بررسی عوامل موثر بر گسترش این بیماری‌ها و توسعه روش‌های کنترل زیستی آن‌ها ضروری است.   

Paecilomyces formosus درختان بلوط جنگل‌های زاگرس غرب ایران را تهدید می‌کند. حشرات مختلف مانند سوسک‌های آلوده به چوب Coleoptera)) ممکن است در انتشار P. formosus نقش داشته باشند. ما لاروها و حشرات بالغ را از شاخه‌های درختان بلوط با علائم خشکیدگی در جنگل‌های زاگرس جمع‌آوری کردیم. برای شناسایی لارو ، ژن میتوکندری سیتوکروم c اکسیداز ((COXI با واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) تکثیر شد. جدایه‌های قارچی از چوب و حشرات جمع‌آوری شده از بلوط‌های نمونه‌برداری شده با مورفولوژی، تولید اسید در محیط کراتین ساکارز آگار (CREA)، فیلوژنی داده داده‌های توالی DNA   برای ژن بتاتوبولین و Rdna رونویسی شده داخلی (ITS) شناسایی شدند. برای شناسایی P. formosus در لارو و حشرات   بالغ، ما از یک روش PCR تودرتو با جفت پرایمر‌های PaMF PaMR مخصوص گونه استفاده کردیم. حشراتی که اغلب برای P.formosus مثبت بودند ، لارو بوپرستیده‌های Acmaeodera sp ، Chrysobothris affinis ولاروهای سرامبیسیده Trichoferus campestris بودند. بزرگسالانC. affinis   و Calchaesobothris diversicolis (Cerambycidae) که از داخل مجموعه­های آنها جمع‌آوری شده بودند نیز مثبت شدند. لارو سوسک Anthaxia sp (Buprestidae) ، Latipalpis plana (Buprestidae)، Monochamus sp.(Cerambicidae) وCrypticus gibbulus (Tenebrionidae) نیز مثبت شدند. لاروهایی که برای P.formosus منفی شدند، گونه‌های(Lepidoptera) Cossida،(Coleoptera) Elateridae،Gasterruptiidae (Hymenoptera) وSiphidae (Diptera)   بودند. تحقیقات آینده برای تعیین اینکه آیا هر یک از این حشرات می‌توانند به عنوان ناقل P. formosus   عمل کنند، مورد نیاز است. این نتایج را می‌توان برای هدف قرار دادن حشرات خاص برای نظارت استفاده کرد  

فلوم‌ها با شکل خاصی از مقطع و درجات مختلف همگرایی و واگرایی برای اندازه‌گیری دبی به صورت غیرمستقیم به کار می‌روند. در بسیاری از این فلوم‌ها که در کانال مستطیلی بررسی شده‌اند، رابطه دبی - اشل در مقطع تنگ‌شدگی ذوزنقه‌ای با استفاده از آنالیز ابعادی به‌دست آمده‌اند. در این پژوهش با استفاده از رابطه انرژی بین مقطع بالادست و مقطع تنگ‌شدگی(ذوزنقه‌ای شکل) رابطه‌ای برای محاسبه دبی توسعه داده شده است. درستی و دقت رابطه پیشنهادی با استفاده از داده‌های آزمایشگاهی مختلف بررسی شد. برای فلوم پیشنهادی علایی و وطن‌خواه(2023) رابطه پیشنهادی دارای NRMSE کمتر از 5 درصد است. در آزمایشگاه هیدرولیک دانشگاه رازی سازه‌ای به شکل گوه در وسط کانال مستطیلی به عرض 37 سانتیمتر نصب شد. این سازه با دو زاویه راس مختلف و چهار تنگ‌شدگی مختلف(8 پیکره‌بندی مختلف) طراحی و ساخته شد. مجموع مقاطع این سازه در گلوگاه به شکل ذوزنقه است. برای شیب جانبی 4/0 و 5/0 مقدار NRMSE به ترتیب 9/10 و 1/6 درصد است. برای این سازه روابطی با استفاده از آنالیز ابعادی نیز توسعه داده شده است. رابطه پیشنهادی در این پایان‌نامه برای کانال‌های مستطیلی با مقطع تنگ‌شدگی به شکل ذوزنقه قابل کاربرد است. برای محاسبه دبی با استفاده از این رابطه نیاز به کالیبراسیون با داده‌های آزمایشگاهی وجود ندارد. مقایسه با داده‌های آزمایشگاهی نشان داده است که این رابطه درستی بالایی در پیش‌بینی دبی دارد.

      چکیده جنگل‌های هیرکانی ایران که در شمال کشور و در سه استان گیلان، مازندران وگلستان قرار دارد، صنعتی‌ترین و مهم‎ترین جنگل‌های کشور است که مساحت آن حدود 9/1 میلیون هکتار برآورد شده است. این جنگل‌ها با تنوع گونه‌ای و ژنتیکی بالا و قدمت زیاد که متعلق به دوران سوم زمین شناسی است، میراثی ماندگار و ارزشمند است.   اما متاسفانه توسط آتش‌سوزی به‌عنوان یک پدیده با منشا طبیعی و انسانی همواره مورد تهدید قرار می‌گیرد. هرچندآتش یک بخش غیر قابل تفکیک از اکوسیستم جنگل است اما این پدیده از مهم‌ترین عوامل تخریب و از بین رفتن این اکوسیستم‌ها به شمار می رود. آتش‌سوزی باعث تغییرات و دگرگونی در عملکرد و ساختار اکوسیستم‌ها از جمله اکوسیستم جنگلی شده و تاثیر بسیار مخربی بر فرآیندهای طبیعی از قبیل زادآوری، بستر بذر، چرخه‌های کربن و نیتروژن، توالی، تنوع گونه‌ها و حیات وحش، خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و حاصل‌خیزی خاک و .. دارد. در این پژوهش رخدادهای آتش‌سوزی دوره 23 ساله ( 2001 – 2023) جنگل‌های هیرکانی از سنجنده MODI   و دوره 11 ساله ( 2012 – 2022 ) از سنجنده VIIRS دریافت شدند. سپس این رخدادها از نظر زمانی ( ماه، فصل و سال ) و مکانی (فیزیوگرافی ) بررسی شده و ارتباط آنها با   ویژگی‌های فیزیوگرافی (درصد شیب، جهت شیب،   طبقات ارتفاعی ) و اقلیمی منطقه تجزیه و تحلیل شد. هم‌چنین بر این اساس خطر آتش‌سوزی در سراسر جنگل‌های هیرکانی، پهنه‌بندی و الگوی مکانی رخدادهای آتش‌سوزی مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج فراوانی رخدادهای آتش­سوزی با فاکتورهای زمانی نشان داد بیش‌ترین تعدادرخدادها در سال 2021 به تعداد 70 و کم‌ترین در سال 2016 به تعداد 16 رخداد بوده است. از لحاظ بررسی ماهانه، سه ماه پیوسته به هم یعنی ژانویه با تعداد 59 دسامبر با تعداد 71   و نوامبر با تعداد 50   دارای بیش‌ترین رخداد می‌باشند.کم‌ترین تعداد هم درماه می و به تعداد 11 و سپس آوریل با 22 مورد بوده است. از لحاظ بررسی فصلی هم بیش‌ترین رخدادها در فصل پاییز می‌باشد.   بررسی فاکتورهای مکانی( فیزیوگرافی ) نشان داد که طبقه شیب 15> با فراوانی 03/4 رخداد در هر 10 هزار هکتار بیش‌ترین و شیب‌های طبقه 75<   با تعداد 1 رخداد در هر 10 هزار هکتار کم‌ترین رخداد آتش‌سوزی را داشته اند. طبقه ارتفاعی 500 >   با تعداد 28/4 رخداد در هر10 هزار هکتار بیش‌ترین و طبقه ارتفاعی1500-2000   با فراوانی 98/1 رخداد در هر 10 هزار هکتارکم‌ترین رخداد آتش‌سوزی را داشته اند.در شیب‌های جنوبی با فراوانی 83/4 در هر 10000 هکتار بیش‌ترین و شیب‌های شمالی با تعداد 74/1 در هر 10000 هکتار کم‌ترین رخداد آتش‌سوزی حادث شده است. همچنین الگوی مکانی نقطه­ای رخدادهای آتش­سوزی طی یک دوره 23 ساله با استفاده از داده‌های سنجنده MODIS و   VIIRS نشان داد که رخدادهای آتش­سوزی از فاصله 20 تا 40 کیلومتری دارای الگوی تصادفی و از فاصله 40 تا 65 کیلومتری دارای الگوی کپه‌ای می­باشند. نتایج آنالیز سری­های زمانی با استفاده از مدل‌ ARIMA نشان داد که پیک رخدادهای آتش­سوزی تا 2026 برای داده‌های سنجنده VIIRS و MODIS مشابه بوده ولی تعداد رخدادهای پیش بینی شده با استفاده از داده‌های سنجنده VIIRS نسبت به سنجنده MODIS بیشتر است. واژگان کلیدی: آتش‌سوزی– جنگل‌های هیرکانی– مدل‌سازی- پیش‌بینی

جنگل‌های زاگرس که به‌عنوان اکوسیستم­های جنگلی نیمه‌خشک تقسیم‌بندی می­شوند وسیع‌ترین اکوسیستم جنگلی   ایران به شمار می‌روند که 44درصد جنگل‌های کشور را تشکیل داده و مهم­ترین رویشگاه گونه­های بلوط در ایران به شمار می­روند. پژوهش   حاضر برای بررسی تنوع عملکرد میکروبی خاک در ارتباط با جزایر حاصلخیزی در جنگل­های شاخه زاد بلوط زاگرس انجام شد. منطقه مورد مطالعه، در استان کرمانشاه، جنگل­های شهرستان گیلان غرب منطقه دار بادام قرار داشت. به‌منظور نمونه‌گیری، تعداد 4 ترانسکت در منطقه مورد مطالعه با فاصله‌های 50 متر در نظر گرفته شد. سپس، در راستای ترانسک­ها، نمونه­برداری‌ از خاک با توجه تیمار­ها انجام گردید. تیمارهای مورد بررسی شامل محدوده تاج جست‌گروه‌ها (جست گروه­های با تعداد جست­های 1 تا 3، 3 تا10، 10 تا20 و بیشتر از 20) و فواصل مابین جست‌گروه­ها (تاج درختان به هم چسبیده (بدون فاصله)، فاصله تاج درختان 1 تا 3 متر و 3 تا 5 متر) بود. در هر کدام از تیمار­های فوق، قطعات نمونه با مشخصات ابعادی 25/0 ×25/0 متر و از عمق صفر تا 30 سانتی­متری و به‌طور کاملاً تصادفی برداشت شدند. هر یک از این تیمار­ها، در هر ترانسکت با 4 تکرار در نظر گرفته و در مجموع تعداد 28 نمونه برای منطقه مورد مطالعه برداشت شد. نتایج نشان داد که نتایج به دست آمده از مقایسه میانگین ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی خاک درون تاج و بیرون تاج نشان داد که میانگین ویژگی­های کربن آلی، پتاسیم و شن در درون تاج درختان بلوط به‌طور معنی­داری بیشتر از میانگین آن­ها در فضا­های بیرون تاج درختان است. ولی میانگین سایر ویژگی­ها از جمله واکنش شیمیایی خاک، هدایت الکتریکی، فسفر، رس، سیلت و آهک در محدوده بیرون تاج بیشتر از درون تاج بود. همچنین ویژگی­های تنفس پایه و کسر متابولیک در زیر تاج درختان بلوط به‌طور معنی‌داری بیشتر از میانگین آن­ها در فضا­های بیرون تاج درختان مشاهده شد، ولی میانگین سایر ویژگی­ها از جمله تنفس برانگیخته، کربن زیست‌توده میکروبی و بهره میکروبی در محدوده بیرون تاج بیشتر از درون تاج به دست آمد. نتایج به دست آمده از مقایسه میانگین آنزیم­های خاک درون تاج و بیرون تاج نشان داد که میانگین آنزیم­های فسفاتاز قلیایی و ساکاراز در زیر تاج درختان بلوط به‌طور معنی‌داری بیشتر از میانگین آن‌ها در فضاهای بیرون تاج درختان است ولی میانگین سایر آنزیم­ها از جمله فسفاتاز اسیدی و اوره آز در محدوده بیرون تاج بیشتر از درون تاج است.   

جنگل­های زاگرس در سال­های اخیر با آتش ­سوزی­های فراوانی روبه رو شده است در­نتیجه با اطلاع یافتن از تاثیر آتش بر درختان و درختچه­ ها و روند احیا آنها می­توان با در­نظر گرفتن پاسخ رویشی گونه ­های جنگلی پس از رخداد آتش­ سوزی، اقدامات و عملیات مناسبی را جهت احیا جنگل­های زاگرس به­ کار گرفت. از آتش ­سوزی به صورت یک سری­زمانی ایجاد گردید و پایش مناطق سوخته شده در بازه ی این رو در این پژوهش با استفاده از تصاویر ماهواره لندست، سنجنده OLI در طی دوره 1399-1392 به بررسی روند بازیابی پوشش­ گیاهی پس از رخداد آتش ­سوزی پرداخته شد. با توجه به تاریخ آتش ­سوزی در هریک از مناطق مورد مطالعه تصاویر قبل و بعد از رخداد زمانی سالانه انجام پذیرفت به­ گونه ­ای که تصایر ماه فروردین جهت بررسی پوشش­ علفی کف جنگل و تصاویر ماه­های مرداد و شهریور جهت بررسی پوشش درختی جنگل مد­نظر قرار گرفت. شاخص­هایNDVI و NBR به ­منظور بررسی روند بازیابی پوشش­ گیاهی به­کار گرفته شد و با استفاده از نتایج شاخص dNBR طبقات شدت سوختگی هر یک از مناطق تعیین گردید. با­توجه به تاثیر بارش بر انبوهی پوشش جنگل از داده های مانگین بارش در طی دوره 1396-1392 استفاده شد نتایج حاکی از یک روند افزایشی در هر سه منطقه مورد مطالعه قبل و بعد از رخداد آتش سوزی بود و این خود دلیلی بر افزایش سبزینگی پوشش­ گیاهی و به پیرو آن افزایش مواد سوختنی و خطر آتش سوزی است. بنابراین در پژوهش جاری تیپ جنگل و شدت آتش‌سوزی به­ عنوان عوامل تاثیرگذار بر روند بازیابی جنگل در­نظر گرفته شد. باید عنوان داشت که در تیپ بلوط ایرانی در منطقه جلالوند و بلوط ایرانی-مازودار در منطقه ریجاب ، سرعت بازیابی شاخص NBR و NDVI بیشتر از تیپ بنه-ارژن در منطقه قلاجه بود. به­طور کلی در جنگل­هایی که آتش­سوزی با شدت کمتر اتفاق افتاده است، روند ترمیم سریعتر صورت گرفته و در طبقات شدیدتر آتش­ سوزی، ترمیم روند طولانی­ تری دارد. نتایج این پژوهش حاکی   از مناسب بودن شاخص NBR جهت بررسی زمان بازیابی جنگل در جنگل‌های زاگرس است.  کلید واژه: آتش ­سوزی، سنجش از دور، جنگل­های زاگرس، NDVI، NBR

شپشک­های گیاهی از آفات مهم گیاهان زراعی،   باغی و جنگلی هستند. این گروه از حشرات، دارای بیش از 8000 گونه­ی شناسایی شده در جهان و بیش از 300 گونه در ایران است. شپشک­های گیاهی، اغلب به طور مستقیم از شیره گیاهی تغذیه و به گیاه آسیب می­رسانند؛ برخی نیز به طور غیر مستقیم، با انتقال ویروس و یا از طریق تولید عسلک و اختلال در فتوسنتز، به گیاه میزبان آسیب می­رسانند. در ارتباط با این تحقیق، نمونه­ برداری تصادفی­ای از درختان میوه و سایر گیاهان مناطق قصرشیرین، سرپل ذهاب و گیلان غرب، انجام گرفت. همزمان با جمع آوری، ثبت اطلاعات و خصوصیات مزرعه­ای نمونه­ها، عکس­برداری و انتقال به آزمایشگاه، تعدادی از نمونه­ها، در الکل 75%، تعدادی جهت پرورش شپشک­ها و دشمنان طبیعی مرتبط با آنها و تعدادی نیز اسلاید گردید. شناسایی نمونه­ها با استفاده از منابع معتبر در سطح جنس و گونه صورت گرفت. تصاویر و ترسیم تعدادی از نمونه­ها به صورت ماکروسکوپی و میکروسکوپی جهت تایید نهایی و اظهار نظر، به آدرس متخصصین مربوطه در خارج کشور ارسال شدند. در مجموع   14 گونه شپشک گیاهی از 4 خانواده و 12 گونه دشمن طبیعی مرتبط شناسایی گردیدند. شپشک های قرنطینه­ای، شامل هشت گونه شپشک­ قرنطینه خارجی، یک گونه قرنطینه­ای داخلی، دو گونه با پتانسیل قرنطینه داخلی استان کرمانشاه و یک گونه نیز با پتانسیل   قرنطینه­ای خارجی معرفی و به روز رسانی شدند. در میان نمونه­ها، گونه Lepidosaphes ulmi برای اولین بار به صورتHypogeic   روی قسمت های زیر زمینی علف هرز قیاق (Sorghum halepens) در جهان و گونه­­های Phenacoccus solenopsis   و Parthenolecanium persicae   برای اولین بار به ترتیب روی کاهوی وحشی (Lactuca serriola) و زبان گنجشک (Fraxinus excelsior) در ایران گزارش می­گردند.گونه­های Parlatoria crypta، Planococcus ficus   و Coccus hesperidum برای اولین بار به ترتیب روی خرزهره (Nerium oleander)، انجیر (Ficus sp.) و ارغوان (Cercis siliuqastrum) در استان کرمانشاه گزارش می­شوند. در لیست زیر، شپشک­ گیاهی­ای­ که با یک ستاره مشخص گردیده­ است، برای اولین بار از ایران وگونه­های شپشک گیاهی­ای که با دو ستاره مشخص گردیده­اند، برای اولین بار از استان کرمانشاه گزارش می­گردند. همچنین، دشمنان طبیعی­ای که با سه ستاره مشخص شده­اند، برای اولین بار در جهان، از روی شپشک Kermes spatulatus گزارش می­شوند؛ و دشمنان طبیعی دیگر، که با دو ستاره مشخص گردیده­اند، برای اولین بار از ایران گزارش می­شوند. Diaspididae: Aonidiella orientalis**, Lepidosaphes ulmi, Parlatoria blanchardi, Parlatoria crypta, Parlatoria pergandii**, Odonaspis sp.** Pseudococcidae: Antonina graminis** (Natural enemies: Coccinellidae: Diomus rubidus**; Nephus sp.**), Nipaecoccus viridis** (foes:­ Aphelinidae: Marietta  leopardina**; Encyrtidae: Anagyrus sp.; Anagyrus pseudococci), Phenacoccus solenopsis** (foes: Coccinellidae: Nephus bipunctatus**; Scymnus sp.; Encyrtidae: Anagyrus orbitalis**), Planococcus ficus Coccidae: Coccus hesperidum, Parthenolecanium corni, Parthenolecanium persicae Kermesidae: Kermes spatulatus* (foes: Coccinellidae: Exochomus undulatus***; Eulophidae: Aprostocetus protasovi***; Phlaeothripidae: Haplothrips globiceps***)       کلیدواژه: آفات اقتصادی، ریخت شناسی، قرنطینه خارجی، مهار زیستی   

یکی از چالش‌های مهم برای گوساله‌های شیرخوار، توسعه قسمت پایینی دستگاه گوارش است (Khan et al., 2016). گوساله های شیرخوار فاقد آنزیم های گوارشی خاصی هستند. بنابراین، هضم مواد مغذی و جذب لیپیدها خود محدود شونده هستند (Jones and Heinrichs, 2017). هضم چربی در گوساله ها از دهان شروع می شود، جایی که لیپاز بزاق چربی شیر را هیدرولیز می کند. با این حال، تنها 30? از کل چربی قبل از رسیدن به روده کوچک هیدرولیز می شود (Davis and Drackley, 1998). هنگامی که چربی به روده کوچک می رسد، لیپازهای لوزالمعده، لیزولسیتین و نمک های صفراوی میسل ها را تشکیل می دهند و قابلیت هضم چربی شیر را تا حدود 97 درصد به حداکثر می رساند (Thor  erry et al., 2016). مطالعات گزارش کرده‌اند که محدودیت فعالیت لیپاز ممکن است از تشکیل میسل‌های مخلوط در مجرای روده جلوگیری کند و در نتیجه هضم چربی و جذب مواد مغذی را کاهش دهد (Haetinger et al., 2021). بنابراین، افزودن امولسیفایرهای برون زا به جیره غذایی برای بهبود هضم و جذب چربی ضروری است.از آنجایی که گوساله های شیری با حجم بالایی از جیره مایع در هر وعده تغذیه می شوند، اهمیت امولسیفایر برای متابولیسم و جذب چربی بسیار مهم است. یکی از ویژگی های کلیدی هضم چربی در دستگاه گوارش، تشکیل میسل است که پس از هضم و امولسیون سازی پیچیده لیپید اتفاق می افتد (McFadden, 2019). نمک صفراوی به عنوان امولسیفایر عمل می کنند، یک امولسیون را تثبیت می کنند و از همجوشی گلبول های فاز پراکنده در دستگاه گوارش جلوگیری می کنند (Siyal et al., 2017). در واقع، امولسیفایرهای مصنوعی از فاز هیدرولیز لسیتین مشتق شده اند و عملکرد مشابهی دارند (Zhang et al., 2011).

   چکیده: آتش­سوزی یک عامل طبیعی در جنگل به شمار می­رود که به­ طور موقت باعث کاهش پوشش گیاهی سطح خاک می­شود.آتش­سوزی می­تواند ریزجانداران و خصوصیات شیمیایی خاک را در جهت مثبت و یا منفی تحت تاثیر قرار دهد. این مطالعه جهت بررسی اثر آتش­سوزی بر جنگل­های زاگرس در استان کرمانشاه، شهرستان گهواره در منطقه لرینی انجام گرفت. از این رو چند نقطه روی ترانسکت­ها با استفاده از متر مشخص شد و در فواصلی منظم (مهر، آذر، بهمن، فروردین و خرداد)، نمونه­برداری انجام گرفت حد فاصل ردیف­های مورد مطالعه از هم 50 متر و فاصله هر نقطه از نقطه بعدی 20 متر بود. سه ردیف در منطقه مورد آتش­سوزی و یک ردیف در منطقه شاهد مشخص شد. نتایج ‌نشان‌ داد ‌آتش‌­سوزی‌ در هر دو محل زیر تاج و خارج تاج سطحی بوده و تاثیر چندانی بر ویژگی­های شیمیایی و زیستی خاک نداشت. از این رو در شاخص­هایی چون کربن آلی و هدایت الکتریکی خاک تغییر قابل توجهی دیده نشد و آتش­سوزی تنها موجب افزایش فسفر در مناطق سوخته نسبت به شاهد شد. به دلیل رخ­ داد آتش­سوزی سطحی، احتراق موجب افزایش نه چندان چشمگیری در شاخص­های زیستی شد. در این پژوهش در اثر آتش­سوزی جمعیت باکتری­های خاک پس ازگذشت 9 ماه تقریباً به سطح خاک شاهد رسید اما جمعیت باکتری­های تثبیت­کننده ازت افزایش یافت. این در حالی است که جمعیت باکتری­های اسپوردار روند مشخصی در بازه­های زمانی پس از آتش­سوزی را دنبال نکرد.       آتش­سوزی یک عامل طبیعی در جنگل به شمار می­رود که به­ طور موقت باعث کاهش پوشش گیاهی سطح خاک می­شود. آتش­سوزی می­تواند موجب اثرات منفی و یا مثبت بر خصوصیات شیمیایی و ریزجانداران خاک ­شود. این مطالعه جهت بررسی اثر آتش­سوزی بر جنگل­های زاگرس در استان کرمانشاه، شهرستان گهواره در منطقه لرینی انجام شد. بدین منظور نقاط با اندازه­گیری به وسیله­ی متر بر روی ترانسکت­ها مشخص شد و به صورت منظم و با فواصل زمانی مشخص (مهر، آذر، بهمن، فروردین و خرداد)، نمونه­برداری از آ­ن­ها صورت گرفت. فاصله نمونه­ها در هر دریف 20 متر و فاصله ردیف­ها از هم50 متر است به گونه­ای که سه ردیف در منطقه سوخته و یک ردیف در منطقه شاهد مشخص شد. نتایج ‌نشان‌ داد ‌آتش‌­سوزی‌ در هر دو محل زیر تاج و خارج تاج سطحی بوده و تاثیر چندانی بر ویژگی­های شیمیایی و زیستی خاک نداشت. از این رو در شاخص­هایی چون کربن آلی و هدایت الکتریکی خاک تغییر قابل توجهی دیده نشد و آتش­سوزی تنها موجب افزایش فسفر در مناطق سوخته نسبت به شاهد شد. به دلیل رخ­ داد آتش­سوزی سطحی، احتراق موجب افزایش نه چندان چشمگیری در شاخص­های زیستی شد. در این پژوهش در اثر آتش­سوزی جمعیت باکتری­های خاک پس ازگذشت 9 ماه تقریباً به سطح خاک شاهد رسید اما جمعیت باکتری­های تثبیت­کننده ازت افزایش یافت. این در حالی است که جمعیت باکتری­های اسپوردار روند مشخصی در بازه­های زمانی پس از آتش­سوزی را دنبال نکرد.

جنگل های زاگرس در امتداد کوه زاگرس از شمال غرب به جنوب شرق ایران امتداد یافته است. مساحت این جنگل ها حدود 5 میلیون هکتار است. این جنگل ها رویشگاه اصلی گونه های بلوط در ایران هستند که حدود 40 درصد از مساحت جنگلی ایران را تشکیل می دهند. این جنگل ها در تامین منابع آب زیرزمینی، تهویه مطبوع، حفاظت از خاک و جلوگیری از فرسایش و تامین زیستگاه حیات وحش نقش اساسی دارند. امروزه اکوسیستم این جنگل ها بر اثر فشارهای مختلف بهره برداری و تخریب کاملاً شکننده شده است و به همین دلیل در برخی مناطق برنامه های حفاظتی و احیایی در قالب طرح های حفاظت از جنگل های زاگرس یا «صیانت» اجرا شده است. این تحقیق در مناطقی از جنگل زاگرس در استان کرمانشاه که تحت اجرای طرح صیانت بوده اند، شامل: تپه گل و سرخک در شهرستان اسلام آباد و قشلاق در شهرستان روانسر انجام شده است. هدف اصلی این پژوهش، مقایسه تاثیر اجرای طرح صیانت بر خصوصیات خاک بود. برای این منظور نمونه‌های خاک مرکب به روش تصادفی- سیستماتیک از منطقه مذکور و نیز منطقه شاهد مربوطه آنها جمع‌آوری شد. نمونه‌های خاک جمع‌آوری‌شده به دو بخش تقسیم شدند، یکی برای اندازه‌گیری ویژگی‌های فیزیکی وشیمیایی (OC، P، K، EC، pH، TNV، BD)، بافت خاک و دیگری برای ویژگی‌های میکروبی(BR، Cmic، qCO2. ) برای مقایسه میانگین خصوصیات خاک برای تیپ گل، سرخک و کنترل مربوطه آنها از آنالیز واریانس یک طرفه و برای مقایسه خصوصیات خاک قشلاق و کنترل مربوطه از آزمون T استفاده شد. نتایج نشان داد که تغییرات آماری معنی داری در EC، PH، TNV خاک در تمامی مناطق مورد مطالعه مشاهده نشد. مقدار OC، P، K و BD در سرخک به طور معنی داری بیشتر از منطقه شاهد مربوطه بود. از میان ویژگی‌های میکروبی خاک اندازه‌گیری شده، تغییر معنی‌داری در BR خاک در تمام مناطق مورد مطالعه مشاهده نشد. با این حال، بیوماس کربن (Cmic) و qCO2 خاک در سرخک به طور معنی‌داری بیشتر از شاهد و تیپ گل بود. نتایج نشان می دهد که هیچ یک از خصوصیات خاک اندازه گیری شده تحت تاثیر اجرای طرح سیانات در قشلاق نسبت به کنترل مربوطه آن قرار نگرفت. نتیجه‌گیری شد که کیفیت اجرای طرح‌های صیانت موضوع بسیار مهمی برای بهبود خصوصیات خاک است.

  آتش¬سوزی یک عامل اکولوژیک در جنگل به شمار می¬رود که طی آن اکثر گیاهانی که در حال رویش هستند، آسیب می بینند. آتش¬سوزی با سوزاندن پوشش گیاهی سطح خاک، می¬¬تواند موجب اثرات منفی و یا مثبت بر خصوصیات فیزیکی، شیمیایی، میکروارگانیسم¬ها و پوشش گیاهی خاک شود. قارچ¬های میکوریزا از اصلی¬ترین میکروارگانیسم¬های موجود در محیط خاک محسوب می¬شوند که رابطه همزیستی با گیاه دارند. این موجودات از اهمیت بسیاری در اکولوژی خاک برخوردارند. آتش محیط زندگی قارچ¬ها را با اثر بر ساختمان خاک، مواد غذایی در دسترس، مواد آلی و غیر آلی لایه¬های زیرین خاک و سایر اجزاء زنده که با قارچ¬ها ومخصوصاً سایر ریز موجودات در ارتباط مستقیم و یا غیر مستقیم هستند تغییر می¬دهد. اثر آتش بر قارچ¬ها به شدت متفاوت است و به عواملی مانند نوع خاک و گیاه ، فاصله زمانی بین آتش و تفاوت درشدت آتش بستگی دارد. نتایج بررسی¬های صورت گرفته نشان می¬دهد آتش سوزی که در منطقه مورد مطالعه (زیر تاج و بیرون از تاج درختان منطقه زاگرس) رخ داده است سطحی بوده و قادر به ایجاد تغییرات چندانی در فاکتورهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک نبوده است. علاوه بر این تاثیر قابل توجهی از آتش سوزی سطحی بر شاخص های مورد مطالعه (تعداد، فراوانی و چیرگی و ...) قارچ مایکوریزا دیده نشد.

  جنگلهای زاگرس جزو مهمترین اکوسیستمهای جنگلی کشور بهلحاظ اکولوژیک و اقتصادی هستند. اکوسیستم جنگلی، همانند دیگر اکوسیستمها دارای سه مولفه ترکیب، عملکرد و ساختار است. ساختار مهمترین مشخصهای است که در پی استقرار توده حاصل میشود و اغلب تحت تاثیر مسائل مدیریتی قرار میگیرد؛ بنابراین برای درک بهتر اکوسیستمهای جنگلی و مدیریت بهینه این عرصهها و نیز برای بررسی روند پویایی این اکوسیستمها لازم است ساختار جنگل و نظم و ترتیب اجزای آن بهصورت کمی مورد بررسی قرار گیرد. ساختار جنگل ?ک? از مهمتر?ن اجزای کل?دی در تشر?ح اکوس?ستمهای جنگل? و تنوع ز?ست? است. تنوع ز?ست? ?ک مساله کل?دی در امر حفاظت طب?عت است و تنوع گونهای ?ک? از اجزای مهم آن است. تنوع گونهای ?ک? از خصوص?ات مهم جوامع ز?ست? و تابع? از شمار گونههای موجود و اندازه جمع?تهای معرف آن گونهها در ?ک منطقه است. در واقع، میتوان گفت تنوع گونههای درختی اساس تنوع زیستی در کل جنگل است، زیرا درختان منابع و زیستگاه را برای تمام گونههای دیگر جنگلی فراهم میکند. در حقیقت، انعطافپذیری و ثبات در اکوسیستمهای جنگلی ارتباطی مستقیم با تنوع گونهها و ساختار در جنگلها دارد. در این میان، برای بررسی ارتباط بین ساختار جنگل و تنوع گونههای درختی باید از ابزاری کارآمد استفاده گردد. با توجه به این موضوع، میتوان از علم زمین آمار استفاده کرد. پژوهش پیش رو با هدف ارتباط بین ویژگیهای ساختاری و تنوع درختی در جنگلهای زاگرس (گهواره) انجام شد. با استفاده از آماربرداری صد در صد ، تعداد 606 پلات برداشت گردیدند. نرمال بودن دادهها را با استفاده از آزمون کلموگروف – اسمیرنوف مورد بررسی قرار گرفت. سپس ویژگیهای مهم ساختاری درختان شامل گونه، قطر تاج، قطر برابر سینه، ارتفاع، متوسط قطر جست، تعداد جست در هر جست گروه اندازهگیری شدند. با استفاده از دادههای اندازهگیری شده، شاخصهای تراکم، غنا، تنوع و آمیختگی برای کل درختان برآورد گردید. در بررسی تحقیق مورد نظر، ناهمسانگردی در بین دادهها مشاهده نگردید. بنابراین، با توجه به همسانگرد بودن متغیرهای مورد بررسی، واریوگرامهای همه جهتهی آنها تهیه و مدل مناسب برازش داده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که میانگین قطر تاج حدود سانتی متر 26، قطر برابر سینه 59/8 سانتیمتر، ارتفاع 400/3 متر، متوسط قطر جست 52/4 ، تعداد جست 63/9 است. همچنین قطر تاج و میانگین تعداد جست درختان از مدل نمایی، قطر برابر سینه، ارتفاع و میانگین قطر جست درختان از مدل کروی پیروی کردند. مطالعه واریوگرامها حضور همبستگی مکانی را در شاخصهای تنوع (Shannon)، یکنواختی(Sheldon) و غنا ( Menhinick) درختان را نشان داد. پارامترهای بهدست آمده از واریوگرامها و مدلهای برازش داده شده بر آنها، در مورد هرسه شاخص همبستگی مکانی قوی را نشان دادند. همچنین تغییرات مکانی ساختار و تنوع درختان در اطراف 4 گونه درختی شامل آلبالو، برو، مازو وزالزالک مورد مطالعه قرار گرفت که در تفسیر این نتایج میتوان بیان کرد که دو گونه آلبالو و برو دارای بیشترین آمیختگی با گونه های آلبالو، برو، مازو و زالزالک میباشند. در این تحقیق بهنظر میرسد که ارتباط بین ساختار و تنوع درختان به مقیاس بستگی داشته باشد که نیاز است مورد بررسیهای بیشتر قرار گیرد.ضمن اینکه علی رغم ارتباط مکانی بین متغیرهای ساختاری و تنوع لازم است جهت استفاده در بومشناسی حفاظت بررسیهای بیشتری در خصوص دامنههای مکانی بهدست آمده صورت پذیرد.

آتش­سوزی ­بخش­ جدانشدنی همه­ی­ بوم­سازگان طبیعی و یکی از مهم­ترین عوامل تهدیدکننده و فاکتورهای دگرگونی ساختاری و اکولوژیکی جنگل­ها و مراتع می­باشد. با توجه به نقش حفاظتی و حمایتی جنگل­های زاگرس، آتش­سوزی در این بوم­سازگان می­تواند یک تهدید جدی به­شمار آید. در این پژوهش با نگرش به ارزش بوم­سازگان مرتعی و جنگلی زاگرس و آتش­سوزی­های اخیر، داده­های مربوط به زمان و مکان آتش­سوزی عرصه­های طبیعی استان کرمانشاه طی سال­های 2002 تا 2018 با استفاده از سنجنده MODIS استخراج شد و سپس فراوانی رخدادهای سالیانه آتش­سوزی، ارتباط فراوانی رخدادها با عوامل محیطی و الگوی تغییرات زمانی و مکانی رخدادهای آتش­سوزی طی یک دوره 17 ساله بررسی شد. نتایج فراوانی رخدادهای آتش­سوزی در ارتباط با پارامترهای دما و بارندگی نشان داد که در جنگل با افزایش دما و کاهش بارندگی، فراوانی رخدادهای آتش­سوزی افزایش یافته است ولی در مراتع به نظر می­رسد که عوامل انسانی نقش پررنگ­تری نسبت به متغیرهای دما و بارندگی، در وقوع آتش­سوزی داشته­اند. همچنین مقایسه فراوانی رخدادهای آتش­سوزی با فاکتورهای فیزیوگرافی نشان داد که طبقه شیب 15 – 0 درصد با میانگین 82/42 رخداد در سال، طبقه ارتفاعی 2000 – 1500 متری با میانگین 82/49 رخداد در سال و جهت جنوب غربی با میانگین 35/22 رخداد در سال، بیش­ترین فراوانی رخداد را به خود اختصاص داده­اند. مقایسه میانگین فراوانی رخدادهای سالیانه آتش­سوزی در اقلیم­های متفاوت نیز نشان داد که اقلیم نیمه­مرطوب­سرد با میانگین 64/58 رخداد در سال، بیشترین فراوانی رخداد را دارد. از سویی نقشه­های پهنه­بندی خطر آتش­سوزی مربوط به هر سال تهیه شدند. همچنین الگوی مکانی نقطه­ای رخدادهای آتش­سوزی طی یک دوره 17 ساله با استفاده از تابعL   نشان داد که رخدادهای آتش­سوزی دارای الگوی کپه­ای می­باشند. نتایج آنالیز مکانی اثر متقابل روستاها و رخدادهای آتش­سوزی با استفاده از تابع دو متغیره L   و تابع همبستگی جفتی (g) نیز نشان داد که در فواصل نزدیک، روستاها و رخدادها داری ارتباط منفی یا دفع­کنندگی هستند ولی در فواصل دورتر دارای ارتباط مثبت یا جذب­کنندگی هستند. نتایج بررسی ارتباط فراوانی رخدادهای آتش­سوزی با فاصله از جاده نیز، نشان داد که در فواصل نزدیک جاده فراوانی رخدادهای آتش­سوزی بیشتر است به طوری که هر قدر فاصله از جاده بیشتر ­می­شود فراوانی رخدادها هم کاهش می­یابد. نتایج آنالیز سری­های زمانی با استفاده از مدل آریما و مدل هالت- وینترز نشان داد که هر دو مدل به خوبی برازش داده شده و رخدادهای آتش­سوزی را برای آینده پیش­بینی نمودند ولی با مقایسه نتایج این دو مدل به نظر می­رسد که مدل هالت-وینترز توانایی بهتری در پیش­بینی تغییرات فصلی داشته است.    واژگان کلیدی: آتش­سوزی- سنجنده MODIS- جنگل­های زاگرس - الگوی مکانی- سری زمانی- توابع L و g

   این مطالعه به بررسی رابطه بین ساختار جست‌گروه‌های[1] بلوط ایرانی و تاثیر آن بر ویژگی‌های خاک اطراف تاج   و همچنین تنوع جمعیت ماکروفون خاک را تحت تاثیر ساختار جست‌گروه‌های بلوط ایرانی را در استان کرمانشاه(منطقه روانسر) پرداخته است. برای این منظور ابتدا تعداد 4 ترانسکت در منطقه مورد مطالعه با فاصله‌های50­ متر در نظر گرفته شد و سپس به دلیل ساختارهای متفاوت درختان شاخه زاد، از محدوده زیر تاج آن‌ها و خارج از آن 8 تیمار با سه تکرار صورت گرفت. مجموعا 96   قطعه نمونه پروفیل با ابعاد 50× 50 سانتیمتر و با عمق 15سانتیمتر زده و ماکروفون به روش دستی جمع آوری شد. به طوری که در خاک زیر تاج این درختچه‌ها به دلیل سایه‌اندازی و انباشت عناصر غذایی مقدار رطوبت و ماده‌آلی خاک نسبت به فاصله بین درختچه‌ها افزایش چشمگیری دارد که اصطلاحاً"جزیره‌های حاصلخیزی" گفته می‌شوند نتایج مقایسه آماری نشان داد که فراوانی و تنوع ماکروفون خاک و همچنین برخی ویژگی­های خاک در داخل جست­گروه با خارج آن اختلاف معنی‌داری در سطح احتمال 95 درصد دارد. افزایش فراوانی و تنوع ماکروفون در داخل جست­گروه با عمق لاشبرگ و مساحت تاج همبستگی معنی‌دار نشان داد و دلیل آن افزایش موادآلی، تمرکز عناصر غذایی و دسترسی موجودات به منابع غذایی موجود در لاشبرگ­ها و هم چنین داخل جست­گروه نسبت به خارج آن بود. با توجه به نتایج پژوهش حاضر می­توان به تاثیر جست‌گروه به عنوان یک ریز زیستگاه با شرایط مناسب برای زندگی و حضور موجودات خاکزی اشاره کرد جامعه ماکروفون خاک متشکل از بی‌مهرگان بزرگ­تر از دو میلی‌متر است که بخش مهمی از چرخه زندگی خود را در خاک یا داخل بقایای سطحی می‌گذراند و جمعیت آن‌ها وابستگی زیادی به شیوه مدیریتی اکوسیستم دارد. در بسیاری از اکوسیستم‌های مناطق نیمه خشک، درختچه‌ها نقش کلیدی و پییچیده‌ای در فراهم کردن رطوبت و عناصر غذایی خاک بازی می‌کنند. [1] . sprout-clumps

   جنگل علاوه بر نقش اقتصادی در توسعه کشور، باعث حفاظت از محیط زیست و تنوع بیولوژیکی، کاهش آلودگی، تعدیل دما،   حفاظت آب و خاک و به تبع کاهش فرسایش خاک و افزایش منابع آب می­گردد. بنابراین هدف از اجرای این تحقق ارزیابی ساختار توده­های جنگلی زاگرس و ارزیابی کمی تاثیر آن و در عین حال مقایسه تاثیر کاربری­های مختلف جنگل، مرتع و کشاورزی بر مولفه­­های هیدرولوژی و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در بخشی از زیرحوضه رودخانه مرگ واقع در چهارزبرعلیا در استان کرمانشاه می­باشد. بر همین اساس یک منطقه که دارای اراضی جنگلی تخریب­یافته (با میزان تخریب شدید، متوسط و کم) همراه با مراتع و اراضی کشاورزی انتخاب گردید و در ابتدا در منطقه مورد مطالعه سه توده جنگلی به مساحت 5/0 هکتار مشخص و مشخصات تمامی درختان در محدوده مورد نظر اندازه­گیری گردید سپس در همین منطقه، روش نمونه برداری فاصله­ای نزدیک­ترین فرد اجرا گردید. پس از آن با تقسیم منطقه مورد مطالعه به سه رده تراکمی اندازه­گیری پارمترهای هیدرولوژیکی در هر محدوده تراکمی جنگل و نیز در دو کاربری کشاورزی و مرتع صورت گرفت. با ایجاد بارش در شدت 83 میلی­متر در ساعت، نمونه برداری از رواناب حاوی رسوب، به مدت زمان کلی 24 دقیقه انجام گرفت. شبیه سازی باران در هر کاربری به تعداد شش بار تکرار گردید. همچنین جهت بررسی ویژگی­های خاکشناسی هر کاربری   نمونه­هایی از   خاک سطحی (20ـ0 سانتی­متر) در کنار هر پلات جمع آوری شد. نتایج نشان داد قطعه­نمونه شماره یک و دو دارای الگوی پراکنش تصادفی و قطعه­نمونه شماره 3 دارای الگوی پراکنش کپه­ای می­باشد و بر اساس معیار صحت جهت برآورد مشخصه­های کمی تراکم و درصد تاج­پوشش فرمول ارائه شده توسط بایت و ریپلی برای روش نزدیک­ترین فرد برای توده یک و جهت برآورد ارتفاع برای توده­های یک و سه نتیجه مناسب­تری را ارائه می­دهد. نتایج آزمایشات خاک­شناسی در سه توده جنگلی نشان داد که خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در سه توده مورد بررسی تفاوت معنی­داری با یکدیگر ندارند در حالی که درصد ماده­آلی و نیتروژن در سه کاربری جنگل، مرتع و کشاورزی اختلاف معنی­داری با یکدیگر داشتند به گونه­ای که میزان نیتروژن و ماده­آلی موجود در خاک اراضی جنگلی و مرتعی بیش از اراضی کشاورزی بدست آمد. نتایج شبیه­سازی باران نیز نشان داد زمان آستانه ظهور رواناب ، بار رسوب معلق، غلظت رسوب و ضریب رواناب در سه توده مورد بررسی تفاوت معنی­داری با یکدیگر ندارند اما حجم رواناب تولید شده در بین تیمارها تفاوت معنی­داری با یکدیگر دارند به گونه­ای که توده یک و سه از نظر آماری برابر و هر دوکمتر از توده دو بدست آمده است. اما در سه کاربری مورد بررسی حجم و ضریب رواناب و بار و غلظت رسوب در بین تیمارها تفاوت معنی­داری با یکدیگر دارند به نحوی که حجم و ضریب رواناب در توده جنگلی بیشتر و بار و غلظت رسوب کمتر از دو کاربری دیگر محاسبه گردید. از طرف دیگر نتایج اندازه­گیری هدر رفت ماده­آلی نشان داد که که در سه توده جنگلی تفاوت معنی­داری با یکدیگر ندارند اما در بین سه کاربری تفاوت معنی­داری وجود دارد به گونه­ای که در اراضی جنگلی ماده­آلی بیشتری در اثر بارندگی هدر می­رود. بنابراین یکی از مهم­ترین خدمات و کارکردهای اکوسیستم جنگلی، ممانعت از فرسایش خاک است که باید با حفظ و جلوگیری از تخریب جنگل­ها و تغییر کاربری­های صورت گرفته در جهت نابودی آن­ها، مانع فرسایش خاک در کشور شد.

  هدف: به‌منظور حفظ تنوع گونه‌های درختی و تضمین استمرار جنگل، حفاظت و مطالعه‌ی خرد‌زیستگاه‌ها ضروری به‌نظر می‌رسد. به‌‌ همین‌ منظور، جهت دستیابی به برنامه‌ریزی حفاظتی و مدیریتی، تعیین فراوانی و تنوع‌ زیستی ماکروفون خاک در بین خرد‌زیستگاه‌های مختلف و هم‌چنین، مشخص کردن خرد‌زیستگاهی با بیشترین و متنوع‌ترین ماکروفون خاک یکی از راهکارهای اساسی و مهم در این راستا می‌باشد.روش‌شناسی پژوهش: نمونه‌برداری با استفاده از شبک? آماربرداری و به‌ صورت منظم تصادفی انجام‌ گرفت. در این تحقیق با استفاده از شبکه‌ای به ابعاد ?? متر ×?? متر نمونه‌برداری صورت‌ گرفت که در محل تقاطع اضلاع شبکه در ? پلات ? متر×? متر درکنار همدیگر برداشت شدند. به‌منظور ارزیابی تنوع‌ ‌زیستی ماکروفون خاک، فراوانی (تعداد کل ماکروفون مشاهده‌ شده در هر قطعه‌‌‌نمونه) و شاخص‌های تنوع ‌زیستی ماکروفون، شامل یکنواختی (شاخص ایوننس)، تنوع (شاخص شانون) و غنا (شاخص منهنیک) با استفاده از نرم‌افزار Past 3.22 محاسبه شدند. توصیف آماری داده‌ها، به‌منظور دستیابی به خلاص? اطلاعات آماری هر ویژگی، با استفاده از نرم‌افزار    23 انجام گرفت.یافته‌ها: ارتباط قوی‌تری بین بندپایان، سوسک و عنکبوت با دیگر جانداران در کل زیستگاه مشاهده شد. کرم‌ خاکی و هزارپا با ویژگی‌های درخت ارتباط داشتند درحالیکه سوسک، بندپایان و مورچه با درصد پوشش‌کف ارتباط نشان داده‌اند. ارتباط ماکروفون خاک با شاخص تنوع شانون قوی‌تر از ارتباط جانداران خاکزی با سایر شاخص‌های تنوع ماکروفون بوده‌ است. هم‌چنین، بیشترین تنوع ماکروفون خاک مربوط به خردزیستگاه‌های برو- مازو، زالزالک و برو بوده و کمترین، مربوط به خردزیستگاه فضای باز بوده است. در بین شاخص‌های تنوع ‌زیستی، شاخص غنای منهنیک و شاخص تنوع شانون ارتباط قوی‌تری را با ویژگی‌های درخت نشان داده‌اند که از این بین ارتباط با درصد تاج‌پوشش، تعداد درخت و ارتفاع درخت بیشتر بوده است.   نتیجه‌گیری: بین خرد‌زیستگاه‌های مختلف از لحاظ فراوانی و تنوع ماکروفون خاک، تفاوت وجود داشت. به عنوان مثال: خرد‌زیستگاه بروـ مازو، بیشترین تنوع و خرد‌زیستگاه فضای باز، بیشترین فراوانی ماکروفون خاک را داشت. هم‌چنین، خرد‌زیستگاه فضای باز، کمترین تنوع   و خرد‌زیستگاه مازو، کمترین فراوانی ماکروفون خاک را داشته است. درنتیجه برای داشتن فون خاک متنوع‌تر و سرعت تجزی? بالاتر، باید آمیختگی مورد توجه قرار گیرد. هم‌چنین، فراوانی و تنوع ماکروفون خاک در کل جنگل با هم? ویژگی‌های درختان، به‌ویژه درصد تاج‌پوشش در ‌ارتباط بوده و در خردزیستگاه‌ها با درصد پوشش‌کف در ‌ارتباط بوده است، زیرا در خردزیستگاه‌ها فراوانی سوسک، عنکبوت و مورچه بیشتر از کرم‌ خاکی و هزارپا می‌باشد که این بندپایان با درصد پوشش‌کف در ‌ارتباط‌اند.واژگان کلیدی: تنوع ‌زیستی، یکنواختی، غنا، خرد‌زیستگاه، ماکروفون، کرم‌خاکی.

درحال حاضرآموزش های فنی وحرفه ای غیررسمی با هدف ارتقاء سطح آگاهی ودانش ومهارت فنی بهره برداران ،افزایش تولید درسطح و ایجاد اشتغال، توسط   وزارت جهاد کشاورزی درسطح روستاهای کشوردرحال اجراء است پژوهش حاضربا هدف« بررسی اثربخشی آموزش های فنی حرفه ای غیر رسمی   زراعت گندم درجهادکشاورزی استان کرمانشاه »انجام شده است .جامعه مورد مطالعه این تحقیق، بهره برداران آموزش دیده درزمینه زراعت گندم دراستان کرمانشاه است که درسال زراعی 1395-1394تحت آموزش های فنی وحرفه ای غیررسمی   زراعت گندم قرار گرفته اند. این پژوهش با استفاده ازروش کیفی انجام شده است وبرای نمونه گیری وجمع آوری داد ه ها ازروش مصاحبه نیم ساختارمند بهره گرفته شد و به این لحاظ از23 نفر از بهره برداران شرکت کننده در کلاس و7 نفرازمسئولین ومدیران در ارتباط با این دوره­ ها مصاحبه گرفته شده و براساس تحلیل­  hy; روایتی در دوسطح 1-تحلیل اولیه 2-تحلیل یک پارچه، گفتمان غالب مصاحبه شدگان استخراج وتحلیل گردیده است .یافته های تحقیق نشان داد که مولفه های آموزش فنی وحرفه ای غیررسمی زراعت گندم دارای 10مولفه است که به لحاظ وضعیت به دودسته کلی تقسیم می شوند: 1-مولفه های دارای ظرفیت مثبت واثربخشی 2-مولفه های دارای بحران،   مولفه های دارای بحران دارای دونوع گونه بندی شامل الف- هم جهتی منفی ب-بحران خارجی وبحران داخلی هستند.

جنگل­ها منافع بسیار زیادی از جهت اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی برای بشر تامین نموده و به عنوان پشتوانه­ای برای هر کشوری محسوب می­شوند، که هر کدام از این منافع می­توانند به عنوان یکی از خدمات جنگل تشریح گردند. بدین منظور بررسی ساختار عمودی و افقی جنگل برای درک بهتر شرایط اکولوژیکی و مهیاسازی اطلاعات موردنیاز در مدیریت جنگل انجام می شود به بطوری که در اکوسیستم های جنگلی واژه ساختار چیدمان فضایی یکسری از ویژگی های درختان از جمله سن درخت،ابعاد،گونه، جنسیت و غیره را مورد بررسی قرار می دهد   در نتیجه داشتن آگاهی در مورد ساختارجنگل به ما کمک میکند تا با   حمایت از مدیریت پایدار فعالیت­هایی   برای توسعه سیاست در راستای اهداف جنگل و مدیریت صحیح   باشد اگرچه جنگلها از لحاظ ساختاری و گونه ها از لحاظ روند زاد اوری متنوع اند اما فرایندهای تخریب و رشد انها مشابه است و در نتیجه تعیین دقیق اطلاعات ساختاری و فرایندهای زاداوری در چند جنگل میتواند برای سایر جنگلها در موارد مشابه   کاربرد داشته باشد. ساختار توده های جنگلی تحت مدیریت از طریق مقایسه انها با ساختارهای طبیعی و نرمال و متعاقبا اجرای مدیریت صحیح میتواند زمینه استقرار یک زاد اوری مناسب را برای نسلهای بعد فراهم کندتنوع گونه ای یکی از اجزای مهم در تنوع زیستی به شمار میرود. در واقع میتوان گفت تنوع گونه­های درختی اساس تنوع زیستی در کل جنگل است زیرا درختان منابع و زیستگاه را برای تمام گونه های دیگر جنگلی فراهم میکند در حقیقت انعطاف پذیری و ثبات در اکوسیستم های جنگلی ارتباطی مستقیم با تنوع گونه­ها و ساختار در جنگلها دارد در این میان برای بررسی ارتباط بین ساختار جنگل و تنوع گونه های درختی باید از ابزاری کار آمد استفاده گردد. با توجه به این موضوع میتوان از علم زمین آمار استفاده کرد. تحقیق حاضر در بخشی از جنگل های حفاظت شده گهواره در استان کرمانشاه در سامانه عرفی بریه خانی(منطقه 11 سال قرق شده است) با طول جغرافیایی "87 36 46 تا "0739 46 شرقی و عرض جغرافیایی "23 27 34 تا "1929 34 شمالی انجام شد. نمونه­برداری با استفاده از یک شبکه منظم تصادفی به ابعاد200×200 متر انجام گردید که در آن 25پلات اصلی به ابعاد 20×20 پیاده شده است. سپس   در4/1 منطقه نیز 25 پلات20×20 با فاصله50 متری از یکدیگر به عنوان پلاتهای فرعی برداشت گردیدند. و در این پلاتها   ویژگیهای ساختاری، تنوع درختان و تنوع زادوری برداشت گردید که مشخصات برداشت شده در این پلاتها به صورت زیر است: نوع گونه،   قطرتاج، قطر برابر سینه، ارتفاع درختان، تعداد جست، درصد فراوانی شاخه زاد و دانه زاد در هر پلات اندازه گردید در این پلاتها نیز ویژگی های ساختاری و تنوع زادآوری و تنوع درختان بر طبق روش بالا برای درختان با قطر بیش از 7 سانتی متر اندازه گیری گردید و قطر کمتراز آن به عنوان زاد آوری محسوب شد. براساس نتایج این تحقیق، دامنه توزیع متغیرهای مورد بررسی در محدوده های نسبتا بزرگ رخ داده است که دلالت بر ساختار مکانی گسترده و پراکنش یکنواخت در مقادیر موردنظر است. همچنین واریوگرام های ضعیفی را برای تمامی متغیرها به دست آمد اما تمامی متغییرها دارای ساختار فرکتالی قوی بودند . و بعد فراکتالی آنها بالاست پس میتوان دریافت که جنگل مورد نظر دارای اشکال فراکتالیست و میتوان با آن ویژگیها را برآورد نمود و نتایج را جهت برنامه ریزی های مدیریتی به کار برد.در طی این پژوهش سعی بر این شد تا بتوانیم با مطالعه ویژگی های ساختار جنگل ، تجدید حیات و بررسی تک تک زادآوری های دانه زاد موجود در منطقه و بررسی ارتباط بین این ویژگی ها همچنین، خشکیدگی با استفاده از واریوگرام و فراکتال، راهکارهای مدیریتی مناسب و صحیح در جهت حفظ و بهبود این اراضی جنگلی و سوق دادن جنگل مورد بررسی به سمت زادآوری دانه زاد گام برداریم همچنین می توان از این پژوهش برای سایر جنگل های مشابه استفاده نمود .کلمات کلیدی: ساختار جنگل، واریوگرام،   فراکتال، آمار مکانی

هدف از این تحقیق مطالعه تاثیر ارتفاع از سطح دریا و جهات جغرافیایی بر روی ویژگی‌های کمی و کیفی پوشش گیاهی (درختی، درختچه‏ای و علفی) و تنوع گونه­ای آن در جنگل­های زاگرس در جنگل آموزشی و پژوهشی دانشگاه رازی کرمانشاه‏ می‏باشد. در منطقه مذکور سه طبقه ارتفاعی (700تا1000متر،1000تا1300متر و1300تا1700متر) و دو جهت اصلی جغرافیایی (شمالی و جنوبی) را در شش محل به شرح دامنه شمالی سرمیل، دامنه جنوبی سرمیل، دامنه شمالی قراویز، دامنه جنوبی قراویز، دامنه شمالی گاوچالی و دامنه جنوبی رفیع در نظر گرفته و در هرطبقه ارتفاعی 32 قطعه‌نمونه، در هر محل 16 قطعه‏نمونه ودر هر طبقه جهت جغرافیایی 48 قطعه‏نمونه دایره‌ای 10آری(جمعاً 96 قطعه‌نمونه)، برای اندازه‌گیری مشخصه‌های کمی و کیفی درختان و نیز میکرو پلات‌هایی در داخل پلاتهای اصلی به مساحت (25) مترمربع جهت بررسی لایه درختچه ای و میکرو پلات‌های دیگری در داخل پلاتهای اصلی به مساحت (1) مترمربع جهت بررسی لایه علفی پیاده گردید. در داخل قطعات نمونه ده آری اطلاعاتی شامل، ارتفاع از سطح دریا، جهت و وضعیت بهره­برداری­های انسانی ثبت شدند و سپس مشخصه­های کمی و کیفی درختان شامل ، قطر برابر سینه بزرگ‌ترین جست، ارتفاع، قطر بزرگ و کوچک تاج، گونه، وضعیت سلامت درختان (سالم، نیمه سالم و خشکیده)، وضعیت آلودگی درختان به گیاه نیمه انگل موخور (شدید، متوسط و بدون آلودگی) یادداشت گردید. سپس در داخل هر میکرو پلات 25 مترمربعی اطلاعات زادآوری به تفکیک گونه، ارتفاع (کمتر از 5/0،1/30 -5/0 و بیشتر از 1/30   متر) و سلامت زادآوری (سالم، نیمه سالم و خشکیده) برداشت شد. برای بررسی تنوع زیستی پوشش علفی کف تعداد کل گیاهان کف به تفکیک گونه برداشت می­شوند و در فرم­های آماربرداری ثبت گردید. برایدر هر میکروپلات یک مترمربعی تعداد گونه‏های گیاهی به تفکیک گونه ثبت گردید و در هر قطعه‌نمونه مقدار شاخص­های تنوع زیستی محاسبه شد. نتایج نشان‏داد: بیشترین مقدار میانگین مشخصه­های سطح مقطع برابر سینه و درصد تاج پوشش در طبقه ارتفاعی 1300 تا 1700 متر از سطح دریا و دامنه شمالی مشاهده شد و نتایج آزمون تجزیه واریانس و تی مستقل نشان داد که بین میانگین مشخصه­های کمی درختان در طبقه­های ارتفاع از سطح دریا و جهت‏های جغرافیایی اختلاف معنی­دار وجود دارد. توده دارای ساختار ناهمسال جوان است، و درختان واقع در دامنه شمالی و طبقه ارتفاعی 700 تا 1000 متر در طبقه­های قطری بزرگتر، بیشتر پراکنش دارند. بیشترین مقدار زادآوری در هر سه طبقه‏ی ارتفاعی به ترتیب متعلق به بلوط ایرانی، دیگرگونه‏ها، زالزالک و آلبالوی وحشی است. همچنین بیشترین تعداد و درصد زادآوری سالم در طبقه ارتفاعی 1300-1700 متر و نیمه سالم در طبقه ارتفاعی 1000-1300 متر و خشکیده در طبقه ارتفاعی 700-1000 متر مشاهده گردید. بیشترین تعداد در هکتار و درصد ارتفاع زادآوری کمتر از نیم متر و بیشتر از 130 سانتی‏متر، در طبقه ارتفاعی 1300-1700 متر و نیم متر تا 130 سانتی‏متر در طبقه ارتفاعی 1300-1000 متر حضور داشته اند، گونه‏ها و ارتفاع زادآوری در سه کلاسه ارتفاعی بدون اختلاف معنی‏دار و سلامت زادآوری دارای اختلاف معنی‏دار است. درختان در طبقه کیفی خشکیدگی شدید، در دامنه جنوبی و طبقه ارتفاعی 700 تا 1000 متر از سطح دریا مشاهده گردید، درختان با آلودگی شدید به گیاه نیمه انگل موخور در دامنه شمالی و طبقه ارتفاعی 700 تا 1000 متر از سطح دریا مشاهده شد. همچنین بیشترین مقدار تنوع برای پوشش درختی، درختچه‏ای وعلفی درطبقه میانی ارتفاع (1000-1300) مشاهده گردید و   بیشترین تنوع برای پوشش درختی و درختچه‏ای در دامنه شمالی و برای پوشش علفی در دامنه جنوبی مشاهده گردید. در منطقه مورد پژوهش تعداد 56 گونه گیاهی مشاهده شد و در کل خانواده­های Compositae (با 14 گونه)،   Gramineae (با هشت گونه) و Rosaceae (با هشت گونه) بیشترین فراوانی را در منطقه مورد پژوهش داشتند. بیشترین تعداد و درصد گیاهان شناسایی شده به ترتیب مربوط به فرم‏های زیستی Hemicryptophyte ، Phanerophyte ، Therophyte، Chamaephyte، Geophyte می‏باشد.  نتایج کلی نشان داد که عوامل فیزوگرافی جهت و ارتفاع از سطح دریا بر مشخصات کمی و کیفی و تنوع گونه­های گیاهی این جنگل­ تاثیر دارد.  

  یکی از عمده ترین استفاده های انجام شده در زاگرس شمالی گلازنی و استفاده از شاخ و برگ درختان بلوط برای تغذیه دام است. چندین قرن است که در اروپا برای کنترل و تنظیم ارتفاع درختان آنها را هرس می کنند. به این عملیات اصطلاحاً سرشاخه زنی (pollarding) گفته می شود. به منظور بررسی اثرات گلازنی برروی ویژگی­های کمی   و کیفی   و الگوی مکانی درختان در توده جنگلی در جنگل­های وشکلان واقع در شهرستان مریوان ، دو توده 20 هکتاری گلازنی شده وگلازنی نشده مورد تحقیق قرار گرفت. در هر توده 60 پلات 10 آری با ابعاد شبکه50 *50   به صورت سیستماتیک تصادفی برداشت گردید و مشخصه­های کمی درختان (قطربرابرسینه، تراکم، تاج پوشش، ارتفاع و تراکم درختان مازودار) اندازه گیری شد. سپس مشخصه­های کیفی آن­ها (جست­دهی خوب، جست­دهی متوسط، جست­دهی ضعیف، تعداد درختان سالم، تعداد درختان خشک شده و تعداد موخور روی درختان) هم سنجیده و ثبت شد.   موقعیت نقاط با سیستم مختصات UTM به GPS منتقل شد. خلاصه آماری درختان در دو توده مذکور نشان داد که اثر چشمگیر فاکتور گلازنی کاهش محسوس سطح تاج پوشش است به طوریکه این حجم بر اثر این فاکتور تقریبا نصف توده گلازنی است. به این دید که متوسط سطح تاج پوشش در توده دست نخورده 57/188 متر مربع است در حالی­که این مشخصه بر اثر این فاکتور (گلازنی) برابر مقدار 29/80 متر مربع و نشان از تفاوت معنی­دار این مشخصه بر اثر دخالت دارد. نتایج آزمون­ آماری (تی مستقل) نشان داد در بین مشخصه­های کمی درختان چهار مشخصه تاج پوشش، متوسط قطر برابر سینه، ارتفاع متوسط و تراکم درختان مازودار بین دو توده گلازنی شده و دست نخورده تفاوت معنی­داری وجود دارد، به طوری که دو مشخصه متوسط قطر برابر سینه و ارتفاع متوسط در توده گلازنی شده بیشتر از توده دست نخورده است و مشخصه­های تاج پوشش و تراکم درختان مازودار نیز بر اثر این عامل (گلازنی شده) کاهش یافته است. در بین مشخصه­های کیفی نیز   تمام مشخصه­ها در بین دو توده از تفاوت معنی­داری برخوردار بودند. به طوری که از لحاظ جست­دهی توده و تعداد درختان سالم گلازنی شده شرایط خیلی بهتری نسبت به توده دست خورده داشت. دو مشخصه تعداد درختان خشک شده و تعداد موخور روی درختان   در توده دست نخورده نسبت به توده گلازنی شده بیشتر است. نتایج   ساختار مکانی هم حاکی از آن است که اکثر مشخصه های مورد بررسی در دو منطقه دارای مدل نمایی بودند. ارتفاع متوسط و متوسط قطر در هر دو توده مورد بررسی مدل کروی را نشان دادند.   نتایج ساختار مکانی مشخصه­های کمی مورد بررسی نیز بر این امر دلالت داشت که تمام پارامترها در دو منطقه بجز تراکم درختان مازودار در توده گلازنی نشده که همبستگی قوی داشت دارای نسبت همبستگی 75-25 درصد بودند، بنابراین ساختار مکانی متوسط را نشان دادند. ساختار مکانی مشخصه­های کیفی هم حاکی از آن است که دو متغیر تعداد درختان خشک شده در توده گلازنی شده و جست­دهی خوب در توده دست نخورده دارای کلاس همبستگی قوی و بقیه متغیرهای دیگر در هر توده ساختار مکانی متوسطی داشتند.