چکیده بادمجان تخم‌مرغی (Solanum melongena L.) از سبزیجات مهم خانواده‌ی Solanaceae است که در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری کشت می‌شود و از نظر اقتصادی، غذایی و دارویی اهمیت ویژه‌ای دارد. روش‌های سنتی تکثیر گیاهان به‌دلیل زمان‌بر بودن، وابستگی به شرایط محیطی و محدودیت در حفظ تنوع ژنتیکی، کارایی محدودی دارند؛ ازاین‌رو استفاده از روش‌های نوین کشت بافت به‌منظور تکثیر سریع و یکنواخت گیاهان ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی باززایی مستقیم و غیرمستقیم بادمجان تخم‌مرغی و بهینه‌سازی ترکیب تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی در شرایط درون‌شیشه‌ای انجام شد. آزمایش‌ها در آزمایشگاه کشت بافت گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی کرمانشاه، در قالب طرح کاملاً تصادفی (CRD) و به‌صورت فاکتوریل با سه تکرار اجرا گردید. در این تحقیق از سه نوع ریزنمونه شامل برگ حقیقی، کوتیلدون و هیپوکتیل در محیط پایه MS با غلظت‌های مختلف تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی BAP،IBA و GA3 استفاده شد. نتایج نشان داد که بهترین القای کالوس در ترکیب تیماری 5/0 میلی‌گرم بر لیتر BAP همراه با یک میلی گرم   بر لیتر IBA در ریزنمونه هیپوکتیل حاصل شد. تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد اثر نوع ریزنمونه، غلظت تنظیم‌کننده‌های رشد و اثر متقابل آن‌ها بر صفات درصد کالوس‌دهی، وزن تر و خشک، طول، عرض و ارتفاع کالوس در سطح یک درصد معنی‌دار بود. در باززایی مستقیم، بیش‌ترین درصد باززایی و تعداد نوساقه از ریزنمونه برگ در محیط دارای پنج میلی‌گرم بر لیتر BAP به‌دست آمد. در مرحله ریشه‌زایی نیز بیش‌ترین درصد و طول ریشه در محیط فاقد IBA مشاهده شد. گیاهچه‌های باززایی‌شده پس از انتقال به محیط خاکی گلخانه با موفقیت سازگار شدند و رشد طبیعی نشان دادند. به‌طور کلی، نتایج این پژوهش نشان داد که انتخاب صحیح ریزنمونه و غلظت مناسب تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود باززایی درون‌شیشه‌ای بادمجان تخم‌مرغی دارد. یافته‌های این تحقیق می‌تواند به‌عنوان پایه‌ای برای تولید انبوه گیاهان سالم، حفظ ژرم‌پلاسم و اجرای برنامه‌های اصلاح نباتات در این گونه ارزشمند مورد استفاده قرار گیرد. کلیدواژه‌ها: بادمجان تخم‌مرغی، باززایی مستقیم و غیرمستقیم، تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی، کالوس‌زایی، کشت بافت گیاهی.

   چکیده با توجه به افزایش روزافزون جمعیت جهانی و ضرورت تامین امنیت غذایی پایدار، گندم نان (Triticum aestivum L.) به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین منابع کالری و پروتئین برای بخش قابل توجهی از مردم جهان، نقشی حیاتی ایفا می‌کند. با این‌حال، تولید آن در مناطق معتدل و خشک مانند ایران به‌شدت تحت تاثیر تنش‌های غیرزیستی، به‌ویژه خشکی و گرمای انتهای فصل، قرار دارد. زودرسی یک صفت زراعی مهم در گندم است که امکان فرار از این تنش‌ها را فراهم می‌کند. هدف این پژوهش، ارزیابی تنوع ژنتیکی ?? ژنوتیپ گندم نان (?? لاین و ? شاهد)، شناسایی لاین‌های زودرس و پُربازده و بررسی ساختار ژنتیکی صفات فنولوژیک و عملکردی در منطقه کرمانشاه بود. آزمایش در سال زراعی ????–???? در مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی کرمانشاه، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. بذرها از لاین‌های پیشرفته حاصل از تلاقی بین ارقام آزادشده کشور انتخاب شدند. صفات فنولوژیک، زراعی و بیوشیمیایی اندازه‌گیری شدند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد بین ژنوتیپ‌ها از نظر تمام صفات مورد بررسی تفاوت بسیار معنی‌داری وجود دارد که بیانگر پتانسیل مناسب مواد گیاهی برای برنامه‌های اصلاحی است. ژنوتیپ‌های ??، ? و ?? زودرس‌ترین و ژنوتیپ‌های ? و ?? دیررس‌ترین لاین‌ها بودند. بیشترین عملکرد دانه به‌ترتیب در ژنوتیپ‌های ?? (37/770 گرم بر مترمربع)، بک‌کراس زمستانه روشن (40/766 گرم بر مترمربع)، ?? (15/760 گرم بر مترمربع) و ?? (79/696 گرم بر مترمربع) مشاهده شد. عملکرد دانه همبستگی مثبت و معنی‌داری با وزن سنبله در مترمربع، شاخص برداشت و تعداد سنبله در مترمربع داشت. تحلیل مولفه‌های اصلی شش مولفه را استخراج کرد که در مجموع 29/81 درصد از واریانس کل را تبیین کردند؛ مولفه اول عمدتاً به صفات فنولوژیک و مولفه دوم به صفات عملکردی مربوط بود. تجزیه خوشه‌ای ژنوتیپ‌ها را به پنج گروه تفکیک کرد؛ خوشه سوم شامل زودگلده‌ترین و زودرس‌ترین ژنوتیپ‌ها بود که بیشترین تعداد سنبله، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک را داشتند. این نتایج وجود تنوع ژنتیکی کافی برای اصلاح صفات عملکردی و فنولوژیک را تایید می‌کند و شناسایی لاین‌های زودرس و پُربازده (به‌ویژه ژنوتیپ‌های خوشه سوم) را به‌عنوان رویکردی موثر برای بهبود مقاومت به تنش‌های محیطی و افزایش کارایی مصرف آب در برنامه‌های اصلاحی آینده پیشنهاد می‌کند. کلیدواژه: خشکی انتهای فصل، تنش گرما، تنوع ژنتیکی، عملکرد دانه، زودرسی

ضرورت افزایش عملکرد و­کیفیت گندم، تحمل به تنش‌های زیستی و غیرزیستی، سازگاری با تغییرات آب و هوایی و نیزافزایش جمعیت جهان، نیاز به به­نژادی گندم از طریق اجداد وحشی آن از جمله گندم امر (Triticum turgidum   .dicoccoides) را افزایش داده است. توانایی گندم امر در ایجاد عملکرد بالا در خاک های ضعیف و مقاومت به بیماری و تحمل به تنش خشکی و گرما، آن را به‌عنوان گونه­ای مهم و دارای مخزن ژنی بسیارغنی مورد توجه قرار داده است. در تحقیق حاضر، به­­منظور بررسی تنوع ژنتیکی ژرم­پلاسم گندم امر ازنظر ویژگی­های فنولوژیک، آگرومورفولوژیک و همچنین صفات کیفی دانه از جمله غلظت آهن، روی و پروتئین محلول دانه، 150 ژنوتیپ گندم امر با منشا کشورهای مختلف (ایران، سوریه، ترکیه، لبنان، عراق و فلسطین اشغالی) در قالب طرح آلفا لاتیس با دو تکرار در سال زراعی 1402-1401 درشرایط دیم و آبیاری تکمیلی در مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی، مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب نشان داد اثر محیط برای کلیه­ی صفات اندازه­گیری شده به­جز طول سنبله و طول پدانکل، اثر ژنوتیپ برای تمامی صفات به­جزشاخص کلروفیل برگ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط برای تمامی صفات به­جز شاخص کلروفیل برگ و روز تا سنبله دهی معنی­دار بود. بیشترین میزان وراثت پذیری عمومی (86/0) برای صفت ارتفاع بوته در شرایط دیم حاصل شد که می­تواند بیانگر احتمال انتخاب موفقیت آمیز برای این صفت باشد. بر اساس نتایج تجزیه همبستگی فنوتیپی و ژنوتیپی در هر دو شرایط مورد بررسی، ارتفاع بوته با طول سنبله و تعداد دانه در سنبله و همچنین طول سنبله با تعداد دانه در سنبله و طول پدانکل همبستگی مثبت و معنی­داری داشت. در هر دو شرایط بین صفات محتوای آهن و روی دانه، همبستگی مثبت و معنی داری مشاهده شد و به­احتمال زیاد می­توان این دو صفت را همزمان باهم افزایش داد. در شرایط آبیاری تکمیلی، بین محتوای روی و پروتئین محلول دانه همبستگی منفی و معنی داری مشاهده شد. تجزیه­ی خوشه­ای به­روش UPGMA و WARD براساس صفات اندازه­گیری شده و با توجه به نتایج F کاذب، ژنوتیپ های گندم امر را در شرایط دیم به چهار گروه و در شرایط آبیاری تکمیلی به دو گروه تقسیم نمود.    واژه­های کلیدی: تنوع ژنتیکی، شاخص­های تحمل خشکی، صفات فنولوژیک، صفات کیفی دانه، صفات مورفولوژیک، گندم امر   

کنه(Trombidiformes: Iolinidae)   (McGregor, 1932) Pronematus ubiquitus کنه کوچکی است که قادر است به‌طور چشم‌گیری، جمعیت تعدادی از آفات و بیماری را کنترل کند. این شکارگر اندازه بسیار کوچک و سرعت تحرک فوق‌العاده‌ای دارد. روی سطح برگ برخی گیاهان، تعداد زیادی پرزهای غده‌ای وجود دارد که وجود این پرزها مانع از استقرار و حرکت مناسب شکارگرهایی مانند کنه‌های Phytoseiidae می‌شوند. ولی کنه P. ubiquitus به‌دلیل ویژگی‌های فوق‌الذکر، قادر است به راحتی پشت و روی برگ گیاهان میزبان حرکت کرده و از آفات و عوامل بیماری‌زای سطح برگ تغذیه کند. کاربرد این شکارگر به عنوان یک عامل کنترل بیولوژیک، می‌تواند به میزان قابل توجهی از مصرف آفت‌کش‌های شیمیایی بکاهد. نوسانات جمعیت و الگوی توزیع فضایی کنه‌یP. ubiquitus   روی درختان توت و بوته‌های لوبیا سبز در فصول بهار، تابستان و پاییز سال ???? در شهرستان کرمانشاه مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. نمونه‌برداری‌ها به صورت فواصل منظم و هفتگی صورت گرفت. نمونه‌برداری اولیه با در نظر گرفتن خطای نسبی ??/? با ?? نمونه آغاز شد. در این بررسی برای تعیین الگوی توزیع فضایی کنه‌ی P. ubiquitus، دو روش قانون توان تیلور و شاخص‌ رگرسیونی آیوائو مورد استفاده قرار گرفت. در این مطالعه الگوی توزیع فضایی روی گیاهان مورد مطالعه برای هر دو شاخص از نوع تجمعی به دست آمد. اثر دما و رطوبت نسبی نیز مورد مطالعه قرار گرفت. براساس رگرسیون خطی، نوسانات جمعیت کنه با دما برای لوبیا معنی‌دار نبود ولی برای توت تفاوت معنی‌دار و رابطه‌ی منفی مشاهده شد. همچنین رگرسیون خطی بین رطوبت نسبی و نوسانات جمعیت کنه برای لوبیا معنی‌دار نبود، ولی برای توت رابطه‌‌ی مثبت و معنی‌دار مشاهده شد. مطالعه‌ی نوسانات جمعیت و الگوی توزیع فضایی کنه‌ها می‌تواند به تنظیم برنامه‌های نمونه‌برداری و تخمین جمعیت آن‌ها در مدیریت تلفیقی محصولات مختلف کمک کند.   

   چکیده تنوع ژنتیکی آلل‌­های مطلوب برای مقاومت به تنش زیستی و غیرزیستی، عملکرد و صفات مربوط به عملکرد و صفات کیفی در خویشاوندان وحشی گیاهان زراعی حفظ شده­‌اند. گندم ایمر (Triticum dicoccoides, 2n = 4x = 28) پوشینه­دار با تنوع ژنتیکی وسیع، نیای وحشی گندم‌­های زراعی تتراپلویید و هگزاپلویید است که در مناطق نامساعد برای کشاورزی هم به­طور وسیع رشد می‌­کند. گندم ایمر منبعی از تنوع ژنتیکی است و ژن­‌های ارزشمندی از خویشاوندان وحشی باستانی­‌اش دارد که در طی اهلی­کردن گندم هگزاپلویید از بین رفته­‌اند، بنابراین بررسی تنوع ژنتیکی گندم ایمر برای بهبود عملکرد و کیفیت محصولات ضروری است. ترانسپوزون‌­ها قطعاتی از ژنوم موجود زنده هستند که قادرند در ژنوم میزبان جابجا شوند ممکن است قطعه­های از ژنوم را انتخاب کنند که به جابجا­شدن آن­ها به جایگاه جدید کمک می­کنند. در این پژوهش، با استفاده از نه نشانگر مبتنی بر رتروترانسپوزونی IRAP و شناسایی ارتباط صفات مختلف زراعی شامل صفات مورفولوژیک، فنولوژیک و فیزیولوژیک با نشانگر­های مورد بررسی برای ارزیابی تنوع ژنتیکی 104 ژنوتیپ‌ گندم ایمر وحشی استفاده شدند. درصد جایگاه‌­های چندشکلی برای نشانگرهای   IRAPبا میانگین 74/86 درصد بود. دامنه­ی ضریب تشابه ژنتیکی جاکارد از 41/0 تا 90/0 بود که بیانگر مقداربالای تنوع ژنتیکی در نمونه­های مورد مطالعه است. بر اساس مدل GLM و MLM به­ترتیب در مجموع 201 و   160جایگاه ژنی معنی­دار مرتبط با صفات مورد مطالعه در سطوح احتمال 5 و 1 درصد شناسایی شدند. در بررسی همبستگی پیرسون بین صفات نشان داد که بین محتوای روی با آهن در شرایط دیم همبستگی مثبت و معنی­دار وجود داشت و بین محتوای روی دانه با طول سنبله همبستگی منفی و معنی­دار وجود داشت. با توجه به اینکه ضرایب همبستگی پیرسون در شرایط دیم بیشتر از ضرایب همبستگی ژنتیکی بود، امکان دارد افزایش تعداد همبستگی پیرسون صفات مورد مطالعه عامل محدود­کننده­ی تاثیرپذیری شدید این صفات از تغییرات محیطی باشد. در این تحقیق افزایش طول سنبله و ارتفاع بوته منجر به افزایش تعداد دانه در سنبله گندم ایمر شد که به نحوی راهبردی برای افزایش عملکرد گندم محسوب می­شود. در تجزیه به مختصات اصلی PCA سه مولفه اول 6/67 درصد از تغییرات مولکولی و به ترتیب 38/63، 24/2، 98/1 درصد از تغییرات را توجیه کردند و کل تغییرات (100 درصد) توسط 104 مولفه توجیه گردید.    کلید واژگان: تنوع ژنتیکی، گندم ایمر،IRAP   وREMAP

   کاملینا (Camelina sativa L.) گیاهی روغنی- دارویی، گل­دار یک ساله از خانواده براسیکاسه (Brassicaceae) می‌باشد که نیاز آبی و کودی نسبتاً پایین و سازگاری قابل توجهی با شرایط نامساعد محیطی مانند سرما و خشکی دارد. اما این محصول با وجود اهمیت بالایی که دارد، در ایران یک گیاه جدید محسوب می­شود و نیازمند مطالعه و توجه بیشتر است. در این تحقیق 18 لاین هاپلویید مضاعف کاملینا به­همراه رقم سهیل از نظر ویژگی­های زراعی و بیوشیمیایی در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط مزرعه مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات زراعی شامل ارتفاع بوته، تعداد شاخه­های فرعی، تعداد خورجینک در شاخه فرعی و اصلی، تعداد بذر در خورجینک، وزن هزار دانه و زیست توده و ویژگی­های بیوشیمیایی شامل میزان اسیدهای چرب لاین­های مورد مطالعه با روش GC-MS اندازه­گیری شد. نتایج تجزیه واریانس داده­های مورفولوژیک و اسیدهای چرب نشان­دهنده تفاوت معنی­دار میان لاین­ها، از نظر تمام صفات مورد بررسی بود که حاکی از وجود تنوع بین لاین­ها است. نتایج حاصل از تجزیه خوشه­ای به روش UPGMA و مربع فاصله اقلیدسی مبتنی بر صفات مورفولوژیک و اسیدهای چرب، لاین­ها را به ترتیب به دو و سه گروه تقسیم کرد. به­منظور بررسی تنوع مولکولی، لاین­های هاپلوئید مضاعف­شده کاملینا، با به­کارگیری 15 آغازگر رتروترانسپوزون I   مورد مطالعه قرار گرفتند که 14 آغازگر چندشکلی مناسب نشان دادند و نوارهای واضح و قابل امتیازدهی تولید کردند. آغازگرها در مجموع 325 نوار تولید کردند که 83 مورد از آنها چند شکل بودند. میانگین تعداد قطعات تکثیر شده 21/23 بود و آغازگرهای I  (2076) و I  (2271) با تولید 31   نوار بیشترین و آغازگر I  (2226) با تولید 13 نوار کمترین تعداد نوار را ایجاد کردند. متوسط نوارهای چند شکل برای هر آغازگر 93/5 عدد بود و میانگین درصد چند شکلی (PP) آغازگرها 41/25درصد بود. در مجموع آغازگرهای I  (2076) ، I  (2237) و I  (2239) با دارا بودن مقادیر بالای تعداد نوار چندشکل، درصد چندشکلی، شاخص نشانگری، نسبت چندشکلی موثر، قدرت تفکیک و محتوای اطلاعاتی چندشکل، بیشترین کارایی را در تمایز لاین­ها داشتند و به عنوان آغازگرهای آگاهی بخش معرفی شدند. پس از بررسی ماتریس تشابه ژنتیکی جاکارد بر اساس نشانگر I  ، دامنه تغییرات تشابه ژنتیکی لاین­ها از 4/0 تا 9/0 متغیر محاسبه گردید. خوشه­بندی براساس ضریب تشابه جاکارد، لاین­ها را در چهار گروه اصلی جای داد. طبق تجزیه به مختصات اصلی، دو مولفه اصلی اول در مجموع 08/32درصد از تغییرات را توجیه نمودند که نمایانگر پوشش تقریباً مناسب نشانگرها در سطح ژنوم بود. با توجه به نتایج حاصل از تجزیه به مولفه­های اصلی، لاین­ها در پنج گروه قرار گرفتند. نتایج به­دست آمده از آزمون مانتل برای داده­های مولکولی و مورفولوژیک نشان­دهنده وجود همبستگی مثبت و معنی­دار بین دو ماتریس بود و در واقع می­توان گفت، تنوع موجود در سطح مزرعه، تنوع موجود در سطح داده­های مولکولی را تایید کرد. اما ماتریس­ تشابه حاصل از داده­های مولکولی و اسیدهای چرب و همچنین ماتریس تشابه به­دست آمده از داده­های مورفولوژیک و اسیدهای چرب، عدم معنی­دار بودن آنها را نشان داد. بنابراین به نظر می­رسد که نشانگر I  ، یک نشانگر مناسب جهت بررسی تنوع ژنتیکی در گیاه کاملینا می­باشد و همچنین می­توان تنوع مشاهده شده در میان لاین­ها را در برنامه­های اصلاحی گیاه کاملینا برای تولید ارقامی با خصوصیات مطلوب به کار گرفت.

      چکیده جوانه زنی و سبز شدن یکی از مهمترین مراحل رشد گیاه زراعی است، لذا جوانه زنی مناسب در محدوده وسیعی از شرایط محیطی برای استقرارگیاهچه ضروری است. برای شناسایی ژنوتیپ­های متحمل به خشکی چندین معیار انتخاب شده است که یکی از آن­ها انتخاب ژنوتیپ­ها بر اساس شاخص­های تحمل به خشکی است که بر اساس آن ژنوتیپ­های مقاوم انتخاب می­شوند. در این تحقیق، 20 رقم جو ایرانی و 24 رقم جو اروپایی،   به منظور بررسی تحمل تنش شوری در مرحله جوانه زنی، در سه سطح شوری (100،   200 و 300 میلی مولار کلریدسدیم) و یک سطح شاهد (آب مقطر) در سه تکرار در آزمایش فاکتوریل براساس طرح کاملاً تصادفی بررسی گردیدند. برای بررسی ارقام مورد مطالعه از نظر حساسیت و مقاومت به تنش خشکی از شاخص‌های تنش، داده­های حاصل از اندازه­گیری سه صفت عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و تعداد سنبله در متر مربع، بر پایه طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی در سال زراعی 99-1398در شرایط دیم   و آبیاری (در مراحل گلدهی و پر شدن دانه) مورد استفاده قرار گرفت. پارامترهای ژنتیکی صفات در هر دو شرایط اندازه­گیری شد. نتایج تجزیه واریانس صفات مرتبط با جوانه زنی نشان داد که اثر شوری، اثر رقم و اثر متقابل شوری× رقم در همه صفات معنی دار شد. با افزایش سطح شوری از 0 تا 300 میلی‌مولار، کلیه صفات و شاخص­ها به­جز میانگین زمان جوانه­­زنی کاهش یافت. درصد جوانه­زنی همبستگی مثبت و معنی­داری با طول کل گیاهچه، طول ساقه­چه، شاخص بنیه بذر، میانگین سرعت جوانه زنی و شاخص سرعت جوانه زنی داشت. تجزیه خوشه‌ای با استفاده از روش Ward بر اساس مربع فاصله اقلیدسی، ارقام مورد مطالعه براساس صفات اندازه گیری شده در آزمایش جوانه­زنی تحت سطوح مختلف شوری را به دو گروه تقسیم نمود. ارقام 25 (SIRIO)، 28 (SFERA)، 23 (PONENTE)، 38 (ALFEO)، 16(نصرت)، 4 (ماکوئی)، 19 (EXPLORA)، 32 (ALISEO)، 5 (زرجو)، 33 (NURE)، 36 (SCIROCCO)، 15 (سرارود)، 29 (ALIMINI)، 31 (VEGA)، 37 (TREBBIA)، 24(ALCE)، 30 (ALDEBARAN)، 10 (صحرا)، 13 (نیمروز)، 7 (جنوب)، 12 (یوسف)، 18 (COMETA)، 41 (انصار)، 8 (کارون) و 14 (ریحان) در مرحله جوانی­زنی از خصوصیات بهتری جهت تحمل تنش برخوردار بودند. نتایج تجزیه واریانس صفات زراعی   در دو محیط آبی و دیم حاکی از تفاوت معنی­دار ارقام جو مورد بررسی از لحاظ   صفات اندازه‏گیری شده بود. براساس نتایج حاصل از جدول مقایسه میانگین صفات، بیشترین مقدار عملکرد دانه در رقم 35 (AIACE) مشاهده شد. شاخص میانگین حسابی بهره­وری (MP)،   شاخص تحمل تنش (STI) و میانگین هندسی بهره­وری (GMP) با عملکرد دانه در هر دو شرایط دیم و آبیاری همبستگی داشتند. نتایج حاصل از تجزیه خوشه­ای براساس شاخص­های تحمل خشکی توسط روش UPGMA و براساس مربع فاصله اقلیدسی ارقام جو ایرانی و اروپایی به دو گروه تقسیم شدند. ارقام 35 (AIACE)، 39 (ZACINTO)، 44 (سرارود 1)، 37 (TREBBIA) و 25 (SIRIO) از لحاظ تمامی شاخص­ها به­جز عملکرد دانه در شرایط دیم دارای میانگین بالاتری بودند. گزینش بر اساس شاخص­­های مولفه اول و دوم ارقام 5 (زرجو)، 1 (فجر 30)، 33 (NURE)، 36 (SCIROCCO)، 15 (سرارود)، 12 (یوسف)، 41 (انصار)، 14 (ریحان)، 21 (MARTINO)‌ و 43 (محلی) با دارا بودن مقادیر بالای مولفه اول و مقادیر پایین مولفه دوم به­عنوات ارقام دارای تحمل بالاتری به خشکی معرفی نمود. برآورد متفاوتی از پارامترهای ژنتیکی صفات در محیط آبیاری و   دیم به­دست آمد. تعداد سنبله در متر مربع در هر دو شرایط دیم و آبی دارای درصد وراثت پذیری عمومی متوسط و بیشترین میانگین پیشرفت ژنتیکی بودند. ارقام 5 (زرجو)،   33 (NURE)، 36 (SCIROCCO)، 15 (سرارود)، 37 (TREBBIA)، 12 (یوسف)، 41 (انصار)، 14 (ریحان)، 37 (TREBBIA) و 25 (SIRIO) از تحمل به تنش شوری در مرحله جوانه­زنی و نیز تحمل به تنش خشکی در شرایط تنش خشکی برخوردار بودند. کلید واژگان:

   چکیده این پژوهش به هدف بررسی تنوع ژنتیکی و شناسایی نشانگر­های پیوسته با صفات زراعی در ژنوتیپ­های یولاف انجام گرفت. بدین منظور، 361 ژنوتیپ یولاف زراعی ( Avena sativa L.) دریافت شده از بانک بذر استرالیا در قالب طرح لاتیس مربع در دو تکرار در سال زراعی ( 98-1397) تحت شرایط آبیاری در مزرعه آزمایشی دانشگاه رازی کرمانشاه از نظر صفات زراعی و مولکولی مورد ارزیابی قرار گرفتند. 11 صفت زراعی شامل عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، عملکرد کاه، شاخص برداشت، ارتفاع گیاه، طول خوشه، تعداد خوشه در متر مربع، تعداد دانه در خوشه، وزن هزار دانه، روز تا 50 درصد گل­دهی و روز تا رسیدگی فیزیولوژیک اندازه­گیری شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که بین ژنوتیپ­ها از نظر کلیه صفات مورد بررسی تفاوت معنی­داری وجود دارد که نشان­دهنده­ی وجود تنوع ژنتیکی بالا میان ژنوتیپ­های مورد مطالعه بود. ضرایب همبستگی نشان داد که صفات عملکرد بیولوژیک، عملکرد کاه، شاخص برداشت، ارتفاع گیاه، تعداد خوشه در متر مربع، تعداد دانه در خوشه و وزن هزار دانه همبستگی مثبت و معنی­داری با عملکرد دانه داشتند. بر اساس نتایج حاصل از تجزیه مسیر صفت تعداد دانه در خوشه و پس از آن تعداد خوشه در متر مربع بیشترین اثر مستقیم و مثبت را بر عملکرد دانه نشان دادند. بیشترین اثر غیرمستقیم منفی را تعداد خوشه در متر مربع از طریق تعداد دانه در خوشه بر عملکرد دانه داشت. تجزیه خوشه­ای مبتنی بر داده­های زراعی با استفاده از روش Ward ژنوتیپ­ها را در چهار خوشه گروه­بندی کرد. بیشترین فاصله ژنتیکی بین خوشه 1 و 4 مشاهده شد. براساس تجزیه به مولفه­های اصلی 63 درصد از تغییرات کل توسط دو مولفه اصلی اول توجیه گردید. بای پلات حاصل از تجزیه به مولفه­های اصلی، نتایج گروه­بندی تجزیه خوشه­ای را تایید کرد. مطالعه مولکولی بر روی 148 ژنوتیپ یولاف دارای شجره مستقل با استفاده از 12 آغازگر SCoT انجام شد. در مجموع 135 باند تولید شد که 84 باند ( 75/61 درصد ) چند شکل بود. بیشترین مقادیر تعداد نوار چند شکل، درصد چند شکلی، شاخص نشانگری، نسبت چند شکلی موثر و قدرت تفکیک برای آغازگر SCoT1 به دست آمد که می­تواند نشان­دهنده­ی کارایی مناسب این آغازگر در تمایز ژنوتیپ­­های یولاف باشد. تشابه ژنتیکی ژنوتیپ­های مورد مطالعه با استفاده از ضریب تشابه جاکارد از 32/0 تا 87/0 متغیر بود. بیشترین شباهت ژنتیکی بین ژنوتیپ­های 360 (DUNNART) و361 (HOUDAN)   و کمترین شباهت ژنتیکی بین ژنوتیپ­های 239 (WESTON) و 277 (STORMONT IRIS) مشاهده شد. تجزیه خوشه­ای مبتنی بر داده­های حاصل از نشانگر SCoT بر اساس روش الگوبندی UPGMA و ضریب تشابه جاکارد، ژنوتیپ­های یولاف را به شش گروه تقسیم نمود. نتایج تجزیه به مختصات اصلی تا حد زیادی الگوی تنوع ژنتیکی حاصل از روش تجزیه خوشه­ای را تایید نمود. بررسی ساختار جمعیت وجود سه زیر جمعیت احتمالی (3=K) را برای ژنوتیپ­های یولاف نشان داد. نتایج تجزیه ارتباط بر اساس مدل خطی عمومی (GLM) و مدل خطی مخلوط (MLM) به ترتیب 111 و 38 ارتباط معنی­دار بین مکان­های ژنومی و صفات مورد مطالعه شناسایی کرد. در مجموع نتایج به دست آمده از مطالعه حاضر نشان می­دهد که دامنه وسیعی از تنوع ژنتیکی در بین ژنوتیپ­های یولاف وجود دارد و امکان استفاده از آنها را در برنامه­های اصلاحی فراهم می­سازد. همچنین نشانگر­های SCoT ابزار سودمند و توانمندی برای ارزیابی تنوع ژنتیکی و شناسایی نواحی ژنومی مرتبط با صفات مورد بررسی در ژنوتیپ­های یولاف می­باشند و می تواند در انتخاب ژنوتیپ­ها به عنوان والدین تلاقی و گزینش به کمک نشانگر (MAS) در برنامه­های اصلاح نباتات مورد استفاده قرار گیرند.

[1]MAS استفاده می‌شود، نشانگر 2

چکیده    تولید مواد غذایی سالم و با کیفیت از چالش‌های مهم امروزه بشر می‌باشد. رب گوجه فرنگی به عنوان یک   چاشنی محبوب در غذا‌های ایرانی به دلیل داشتن آنتی اکسیدان‌ها، لیکوپن‌ها، ویتامین‌ها و املاح معدنی مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از کارخانه‌های تولید رب‌ گوجه فرنگی از طریق فرایند‌های حرارتی، پاستوریزاسیون و نگهدارنده‌های شیمیایی کیفیت این محصول را حفظ می‌کنند. این روش­ها می‌تواند بر مدیریت و تولید موثر رب گوجه فرنگی اثر گذار باشد‌. فراوری مواد غذایی به روش پلاسمای سرد جهت رسیدن به سطح مطلوبی از کیفیت یک محصول مخصوصا مواد غذایی حساس به گرما به کار برده می‌شود. این فناوری نوظهور و غیر حرارتی، ایمن، سالم، سازگار با محیط زیست، مقرون به صرفه و دارای تاثیر کم بر ساختار درونی محصول می‌باشد. باتوجه به پیشرفت‌های اخیر در فناوری پلاسما، این تحقیق با هدف بررسی اثر استفاده تیمار پلاسمای سرد بر پارامتر‌های کیفیتی رب گوجه فرنگی انجام شد. روش تحقیق بدین صورت بود که در ابتدا نمونه‌های رب گوجه فرنگی تهیه شده از گوجه فرنگی که از کارخانه رب گوجه فرنگی در دو حالت سنتی (بدون مواد نگهدارنده) و صنعتی (با مواد نگهدارنده) تهیه شدند و در آزمایشگاه به صورت مستقیم زیر هود لامینار تحت پلاسمای سرد نسبتا" یکنواخت با استفاده از تخلیه سد دی الکتریک (DBD) گاز هوا و در 3 تکرار و 2 سطح زمان در معرض پلاسما قرار گرفتند. آزمایش­ها تحت فشار اتمسفرو 3 سطح ولتاژ (حداکثر 12کیلو ولت) و با فرکانس ثابت حدود7-6 کیلو هرتز انجام شد. سپس تاثیر پلاسمای سرد بعد از 10روز بر پارامتر­های pH، رنگ و بریکس بررسی شد و بعد از 5 روز انکوبه گذاری، میزان کپک آسپرژیلوس نایجر مورد ارزیابی قرار گرفت.   مقایسه میانگین تیمارها با آزمون دانکن انجام شد. نتایج نشان داد که، اعمال پلاسمای سرد اتمسفری، بر pH رب صنعتی اثر معنی داری نداشته است، درحالی که باعث افزایش بریکس رب و کاهش تعداد کلنی­های کپک آسپرژیلوس نایجر و در نتیجه بهبود کیفیت رب گوجه فرنگی صنعتی در گذر هفته­ها شد.کلمات کلیدی: رب گوجه فرنگی، کیفیت، پلاسمای سرد اتمسفری، فرآوری مواد غذایی    

     چکیده خشکی از مهم‏ترین عوامل کاهش تولید در مناطق خشک و نیمه‌خشک می‏باشد. بررسی پاسخ گیاهان به تنش خشکی جهت کاهش آب مصرفی در مناطقی که با کمبود آب مواجهه هستند، حائز اهمیت است. از بین خویشاوندان وحشی گندم گونه‏های دیپلوئید با دارا بودن ویژگی‏های مطلوب، پتانسیل بالایی در اصلاح گندم‏های زراعی دارا هستند. یکی از تغییرات اپی‏ژنتیکی مهم که با الگوی بیان ژن در ارتباط است و باعث ناپایداری ژنتیکی می‏شود، متیلاسیون DNA است. در این مطالعه از تکنیک CRED-RA[1] و پنج آغازگر RAPD جهت مطالعه تغییرات متیلاسیون در دو ژنوتیپ گندم اینکورن جمع آوری شده از دو استان کردستان و کرمانشاه در چهار تیمار رطوبتی (آبیاری در 100% (شاهد)، 75%، 50% و 25% ظرفیت زراعی) و دو مرحله 14 روز پس از اعمال تنش خشکی و 14 روز پس از آبیاری مجدد استفاده گردید. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در گلخانه پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی انجام شد. صفات فیزیولوژیک مورد اندازه‌گیری شامل محتوای آب نسبی برگ، کــارآیی فتوشــیمیایی فتوسیسـتم II (Fv/Fm) و میزان هدایت روزنه­ای بود. نتایج تجزیه واریانس پس از اعمال تنش رطوبتی حاکی از تاثیر تنش بروی صفات اندازه­گیری شده بود. بیشترین تغییرات الگوی متیلاسیون در نتیجه تنش شدید رطوبتی در تیمار­ آبیاری در 25% ظرفیت زراعی در هر دو ژنوتیپ مشاهده شد. اکثر قطعاتی که بر اثر تنش رطوبتی تغییر الگوی متیلاسیون نشان دادند، پس از رفع تنش، به حالت قبل از تنش برگشت یافتند که بیانگر برگشت­پذیری تغییرات متیلاسیون در ژنوم بود. قطعات دارای تنوع الگوی متیلاسیون مشابه در سه تکرار مورد بررسی را می­توان پس از بازیافت و توالی‌یابی جهت بررسی و مطالعه مناطق ژنومی درگیر در پاسخ به تنش خشکی در گندم اینکورن مورد استفاده قرار داد.    کلید واژگان: تکنیک CRED-RA، تنش رطوبتی، گندم اینکورن، متیلاسیون DNA [1] Coupled Restriction Enzyme Digestion-Random Amplification

   چکیده کاملینا (Camelina sativa) گیاهی روغنی، دارویی و دارای توقع پایین و متحمل به تنش­های محیطی بوده و شناسایی میزان  تنوع  در ژرم پ?سم آن از  اهمیت زیادی برخوردار است. شناخت تنوع ژنتیکی، امری مهم و پایه و اساس تحقیقات به­نژادی گیاهان است. در این آزمایش تنوع ژنتیکی 45 لاین‌ هاپلویید مضاعف شده کاملینا حاصل از تلاقی 29 والد، بر اساس خصوصیات مولکولی، پروفایل اسیدهای چرب و صفات مورفولوژیک در شرایط گلخانه مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش گلخانه­ای در سال زراعی 98-1397 در گلخانه تحقیقاتی و آزمایش‌های مولکولی در آزمایشگاه بیوتکنولوژی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی انجام شد. تجزیه واریانس صفات مورفولوژیک نشان داد، بین لاین­ها از لحاظ صفات طول شاخه اصلی، طول شاخه فرعی، تعداد شاخه جانبی، تعداد نیام روی شاخه اصلی، تعداد نیام روی شاخه فرعی، ارتفاع تا اولین شاخه جانبی، طول ریشه، طول نیام، وزن کاه غلاف، وزن کل بوته، وزن ریشه در بوته، وزن بخش هوایی، وزن هزار دانه، عملکرد تک بوته و شاخص برداشت اختلاف معنی‌داری وجود داشت. تجزیه خوشه‌ای مبتنی بر صفات مورفولوژیک با استفاده از ضریب مربع فاصله اقلیدسی و روش Ward، لاین‌ها را به دو گروه مجزا تقسیم نمود. تجزیه به عامل ها بر اساس تجزیه به مولفه های اصلی و چرخش واریماکس نشان داد پنج عامل که مقادیر ویژه بالای یک داشتند، مجموعاً 40/78 درصد از تغییرات کل را توجیه کردند. جهت ارزیابی کارایی نشانگرهای رتروترانسپوزونی   REMAPو   IRAPدر بررسی تنوع مولکولی 45 لاین‌ هاپلوئید مضاعف گیاه کاملینا، سه رقم کلزا و یک ژنوتیپ آرابیدوبسیس، از 14 آغازگر منفرد و ترکیبی استفاده شد. هشت آغازگر IRAP در مجموع 103 قطعه تولید نمودند که 95 عدد از آن­ها چندشکل بودند (23/92%)، در حالی­که شش آغازگر ترکیبی REMAP، 54 قطعه، 49 قطعه چند­شکل و درصد چند­شکلی 70/90% تولید نمودند.غ نتایج حاصل از مطالعات مولکولی نشان داد که نشانگر IRAP از نظر شاخص­های تعداد قطعات تکثیر شده، قدرت تفکیک، نسبت چندشکلی موثر، شاخص نشانگری و در صد چندشکلی از مقادیر بالاتری نسبت به نشانگر REMAP برخوردار بود. تجزیه خوشه‌ای بر اساس نشانگرهایIRAP   و REMAP   با استفاده از روش Complete، لاین‌ها را به پنج گروه تقسیم کرد که نتایج تجزیه خوشه­ای بر اساس صفات مورفولوژیک را  تا حدی  تایید  کرد. تجزیه به مختصات اصلی بر اساس نشانگرهایIRAP   و REMAP، لاین­های مورد مطالعه را به پنج گروه تقسیم نمود. بر اساس آزمون منتل، ماتریس‌های تشابه حاصل از نشانگرهایIRAP   و REMAP با داده‌های حاصل از اندازه­گیری صفات فنوتیپی و پروفایل اسیدهای چرب، بیانگر همبستگی ضعیف منفی و معنی‌داری بود. درکل نشانگر­های رتروترانسپوزنی مورد استفاده به خوبی لاین­های کاملینا را تفکیک نمود. تنوع مشاهده شده در بین لاین­های کاملینا را می‌توان در مدیریت ژرم­پلاسم و برنامه‌های اصلاحی کاملینا به منظور تولید ارقامی با ویژگی‌های مطلوب استفاده نمود. کلید واژه: تنوع ژنتیکی، کاملینا، صفات زراعی، نشانگرهای رتروترانسپوزونی

   چکیده گندم دوروم ( Triticum turgidum L.   . durum) به دلیل مصرف گسترده در دنیا به عنوان ماکارونی و داشتن درصد بالایی از پروتئین (14-12 درصد) از جمله مهم‌ترین مواد غذایی است. تنوع ژنتیکی اساس برنامه­های به­نژادی بوده و انجام گزینش منوط به وجود تنوع ژنتیکی مطلوب از نظر ویژگی­های مورد بررسی است. باتوجه به اهمیت گندم دوروم، شناسایی تنوع ژنتیکی موجود در ارقام این گیاه از اهمیت بالایی برخوردار است. این پژوهش به منظور مطالعه تنوع ژنتیکی 69 لاین گندم دوروم دریافت شده از ایکاردا به همراه رقم ساجی با استفاده از نشانگر SCoT   و بررسی ارتباط این نشانگرها با پنج صفت مهم زراعی اندازه‌گیری شده در دو سال زراعی (97-1396 و 98-1397) اجرا شد. در مجموع 177 نوار توسط 12 آغازگر SCoT تشکیل شد که 97 نوار از آن‌ها چندشکل بودند (86/54%). بیشترین نوارهای چندشکل مربوط به آغازگر SCoT16 و کمترین آن مربوط به آغازگر   CoT14 بود. میانگین محتوای اطلاعاتی چندشکل 448/0 و بیشترین و کمترین مقدار آن را به ترتیب آغازگرهای   CoT33 و SCoT30 به خود اختصاص داده بودند. تشابه ژنتیکی ژنوتیپ­های مورد نظر با استفاده از ضریب تشابه جاکارد از 184/0 تا 734/0 متغیر بود. در تجزیه خوشه‌ای ژنوتیپ‌ها در چهار گروه قرار گرفتند که نتایج تجزیه به مختصات اصلی هم با این گروه­بندی مطابقت داشت. آغازگرهای مورد استفاده در این مطالعه درصد چندشکلی متوسطی نشان دادند و از میان آن‌ها، آغازگر SCoT16 از کارایی بالایی در تمایز ژنوتیپ­هابرخوردار بود. دامنه ضریب تشابه ژنتیکی بالا نشان دهنده تنوع ژنتیکی بالا در بین ژنوتیپ­های مورد مطالعه بود. در تجزیه ارتباط به روش رگرسیون خطی تعمیم یافته در سال اول آزمایش 25 و در سال دوم 35 ارتباط معنی‌دار و با استفاده از روش رگرسیون خطی مخلوط در سال اول آزمایش 22 و در سال دوم 32 ارتباط معنی‌دار بین مکان‌های ژنومی و پنج صفت مورد مطالعه شناسایی شد. برای هر یک از صفات تعداد روز تاگلدهی، ارتفاع بوته، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک و وزن هزاردانه یک نشانگر پایدار در طی دو سال شناسایی شد. کلید واژگان: تجزیه ارتباط، تنوع ژنتیکی، ساختار ژنتیکی، نشانگر SCoT، .L Triticum turgidum

چکیده:با توجه به گستردگی و ساختار پیچیده شبکه‌های آبرسانی، به منظور تحلیل عملکرد شبکه ها در مرحله بهره برداری نیاز به یک شبیه ساز کامپیوتری وجود دارد. از پارامترهای بسیار مهم در نرم افزارهای کامپیوتری، نزدیک بودن نتایج حاصل از مدل‌سازی با وضعیت واقعی سیستم می‌باشد که برای رسیدن به این هدف باید پارامترهای مدل به طور دقیق تنظیم شوند. برای رسیدن به این خواسته باید ضرایب مدل توسط داده‌های میدانی تنظیم و کالیبره شوند. پارامترهایی که در شبکه‌های توزیع آب همواره در حال تغییر هستند عبارتند از: ضریب زبری لوله‌ها و ضرایب الگوی مصرف. این متغیرها بطور صریح و با اندازه‌گیری مستقیم قابل محاسبه کردن نیستند و معمولا به صورت ضمنی از اندازه‌گیری نتایج به دست آمده از خروجی مدل‌ها تخمین زده می‌شوند و مراحل به دست آوردن این متغیرها همانند یک مساله معکوس می‌باشد. در این تحقیق، به منظور محاسبه ضریب زبری لوله‌های شبکه آبرسانی و ضرایب الگوی مصرف از نرم افزار هیدرولیکی ایپانت و الگوریتم ژنتیک برای بهینه‌سازی استفاده شد. تابع هدف در این تحقیق حداقل‌سازی مجموع اختلاف فشار مشاهده‌ای و محاسبه‌ای در گره‌های شبکه می‌باشد. افزایش تعداد نقاط داده‌برداری باعث افزایش دقت در نتایج می‌شود، اما هزینه انجام کالیبراسیون نیز افزایش می‌یابد. بنابراین هدف کلی از این پژوهش کالیبراسیون هیدرولیکی شبکه آبرسانی با حداقل نقاط اندازه‌گیری فشار می‌باشد. در این حالت معمولا دسته جواب‌های زیادی وجود دارد که در نقاط نمونه‌برداری شده خطای قابل قبول بدست می‌آورند ولی برای سایر نقاط خطای زیادی دارند که اگر دقت نشود می‌توانند به اشتباه به عنوان جواب نهایی مدل انتخاب شوند. در این تحقیق به بررسی ارائه راه کارهایی که با استفاده از آن بتوان ضمن بهره‌گیری از حداقل نقاط نمونه برداری، جواب واقعی مدل نیز بدست آورده شود، پرداخته شده است.  واژه‌های کلیدی: ضریب زبری لوله- الگوی مصرف- شبکه توزیع آب- الگوریتم ژنتیک

شناسایی ویژگی­هایی که می­توانند در برنامه­های اصلاحی بهبود عملکرد جو در شرایط دیم و آبی مورد توجه قرار گیرند، شانس موفقیت در برنامه­های اصلاحی را افزایش داده و امکان برنامه­ریزی جهت انتخاب صفات موثر در بهبود عملکرد را فراهم خواهد نمود .اثر متقابل ژنوتیپ × محیط باعث ایجاد پیچیدگی در پیش­بینی عملکرد می­شود و چالشی برای برنامه­های به­زراعی و به­نژادی است. به­منظور بررسی تاثیر تنش خشکی بر عملکرد و صفات مهم زراعی جو، تعداد 21 ژنوتیپ جو در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار در دو شرایط آبی و دیم در مزرعه ی تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه رازی در سال زراعی 96-1395 کشت شدند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب بر اساس داده­های سال زراعی 96-1395 نشان داد اثر تنش خشکی باعث کاهش معنی­دار صفات وزن هزار دانه، عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، نسبت پدانکل به ارتفاع بوته، وزن سنبله، روز تا رسیدگی، طول دوره پر شدن دانه، طول سنبله، هدایت روزنه­ای، عملکرد کوانتومی فتوسیستم II و شاخص برداشت شد. تجزیه همبستگی مشخص نمود که در شرایط آبی بین عملکرد دانه، تعداد دانه در سنبله، عملکرد بیولوژیک، همبستگی مثبت و معنی­داری وجود دارد و در شرایط دیم بین عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک همبستگی مثبت، و با روز تا گلدهی همبستگی منفی وجود داشت. بر اساس تجزیه مسیر بیشترین اثر مستقیم بر عملکرد دانه در شرایط آبی و دیم به­ترتیب متعلق به تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه بود. به کمک تجزیه به عامل­ها، در شرایط آبی پنج عامل که در مجموع 29/80 درصد از واریانس کل و در شرایط دیم شش عامل در مجموع 70/84 درصد از واریانس کل را توجیه کردند، شناسایی شد. مدل رگرسیونی بر اساس روش گام­به­گام نشان داد در شرایط آبی عملکرد بیولوژیک 5/30 درصد تغییرات و در شرایط دیم عملکرد بیولوژیک، طول سنبله و روز تا گلدهی 4/80 درصد تغییرات عملکرد دانه را توجیه نمودند. تجزیه خوشه­‌ای ژنوتیپ­‌ها را از نظر صفات مورد بررسی در شرایط آبی و در شرایط دیم در دو گروه جداگانه قرار داد. به­منظور بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و مطالعه سازگاری و پایداری عملکرد 21 ژنوتیپ جو، داده­های حاصل از سال زراعی 96-1395 به همراه داده­های جمع­آوری شده طی سال­های 94-1393 و 95-1394 در دو شرایط آبی و دیم (در مجموع شش محیط) با دو تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. تجزیه واریانس مرکب سه سال و دو مکان نشان داد که اثرات سال، ژنوتیپ، سال × مکان و سال× مکان × ژنوتیپ برای عملکرد دانه معنی­دار بود. بیشترین و کمترین عملکرد دانه به­ترتیب مربوط به ژنوتیپ­های 9 و 19 بود. پایداری ژنوتیپ­ها با استفاده از چندین روش پایداری از جمله انحراف از خط رگرسیون و ضریب خط رگرسیون در روش ابرهارت و راسل، واریانس پایداری شوکلا، انتخاب هم­زمان برای عملکرد و پایداری، اکووالانس ریک، و روش ناپارامتری هان و نصار و کنگ و شاستر مورد ارزیابی قرار گرفت. در بیشتر روش­ها ژنوتیپ­های 8، 10، 13، 12، 19 به­عنوان پایدارترین ژنوتیپ­ها شناسایی شدند. به­منظور بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و مشخص کردن ژنوتیپ­های پایدار، از مدل AMMI نیز استفاده شد. بر اساس نمودار بای­پلات امی، ژنوتیپ­های2، 5، 8، 10 و 13 که در مرکز بای­پلات قرار گرفتند اثر متقابل کوچک و پایداری عمومی داشتند. نتایج تجزیه پایداری ژنوتیپ­ها با روش GGE بای­پلات نشان داد که مولفه­های اصلی اول و دوم به­ترتیب 8/50 و 8/21 درصد و در مجموع 6/72 درصد از تغییرات را توجیه کردند. بر اساس الگوی کدام ژنوتیپ برای کجا، ژنوتیپ­های که در قسمت مرکزی بای­پلات قرار داشتند شامل ژنوتیپ­های 8، 11، 12، 14 و 20 واکنش­پذیری کمتری داشته و بنابراین پایدار بودند. به­طور کلی ژنوتیپ­های 8، 10، 12، ،13 و 19 در بیشتر روش­های تعیین پایداری به­عنوان ژنوتیپ پایدار معرفی شدند که این مطلب حاکی از برتری این ژنوتیپ­ها نسبت به ژنوتیپ­های دیگر است. واژه­های کلیدی: اثر متقابل ژنوتیپ × محیط، پایداری عملکرد، تنش خشکی، جو، عملکرد دانه.  

آبزیان با دارا بودن ترکیب مناسب اسیدهای آمینه ضروری بدن، منبع مفیدی از پروتئین به شمار می‌روند. بر اساس آمار رسمی سازمان خواروبار جهانی در سال 2016، میزان تولید سالانه آبزیان طی هفت دهه اخیر به ‌صورت مستمر افزایش داشته و از حدود 20 میلیون تن در اوایل دهه 1950 میلادی، به مرز 170 میلیون تن در سال 2015 رسیده است (FAO, 2016). به طور کلی آگاهی عمومی در مورد اهمیت بحث تغذیه افزایش یافته است و تولید پروتئین‌های با اهمیت از نظر تغذیه ای برای تامین نیازهای جمعیت در حال افزایش یکی از مهم‌ترین مسائل جوامع بشری است. جهت کنترل کیفیت مواد غذایی در فناوری پس از برداشت در صنعت کشاورزی، موجود بودن اطلاعات تصویری از تمام سطح آن ضروری می‌باشد. و با توجه به این‌که بیشتر روش‌های اندازه‌گیری کیفیت محصولات کشاورزی، مخرب، وقت‌گیر و گران قیمت می‌باشند، سامانه بینایی از ابزارهای غیر مخرب به شمار می‌آیند و برای کنترل کیفیت مناسب محصولات کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این تحقیق به منظور تعیین الگوریتمی جهت درجه‌بندی ماهی قزل‌آلا به کمک پردازش تصویر انجام گرفت. تعداد 36 ماهی قزل آلای رنگین کمان در محدوده وزنی بین 200 تا 800 گرم به صورت تصادفی تهیه گردید. عکس برداری از نمونه‌های قرار داده شده در دمای محیط و یخچال هر 4 ساعت یک‌بار و ماهیانی که در محیط فریزر نگهداری می‌شدند به صورت هفتگی تا مرحله فساد کامل صورت گرفت. در مرحله پردازش تصویر 527 پارامتر از هر تصویر ماهی استخراج گردید که از بین آن‌ها با توجه به تصاویر و هیستوگرام‌ها 8 پارامتر موثر، به کمک آنالیز حساسیت برای مدل‌سازی تعیین گردید. جهت درجه‌بندی و مدل سازی‌ها از سه الگوریتم ANFIS، ANN و RSM استفاده گردید. در مدل سازی مدت زمان گذشته از صید سه محیط فریزر، یخچال و محیط خنک الگوریتم ANFIS با ضرایب همبستگی به ترتیب 0.982627، 0.988024 و 0.988094 بهترین مدل بود. ولی در مدل مدت گذشته از صید مربوط به تمامی محیط‌ها الگوریتم ANN با ضریب همبستگی 0.981391 بهترین مدل بود. برای درجه بندی ماهی قزل آلا از سیستم استنتاج فازی استفاده شد. که این سیستم تصمیم یار از سه FIS متناسب با محل نگهداری ماهی‌ها تشکیل شده است. هر یک از FIS ها دو ورودی زمان گذشته از صید بر حسب ساعت و اندازه برحسب پیکسل و یک خروجی به عنوان درجه مرغوبیت ماهی داشتند.کلمات کلیدی: الگوریتم تشخیص، پردازش تصویر، ماهی قزل آلا، مدت نگهداری

جنگل­ها منافع بسیار زیادی از جهت اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی برای بشر تامین نموده و به عنوان پشتوانه­ای برای هر کشوری محسوب می­شوند، که هر کدام از این منافع می­توانند به عنوان یکی از خدمات جنگل تشریح گردند. بدین منظور بررسی ساختار عمودی و افقی جنگل برای درک بهتر شرایط اکولوژیکی و مهیاسازی اطلاعات موردنیاز در مدیریت جنگل انجام می شود به بطوری که در اکوسیستم های جنگلی واژه ساختار چیدمان فضایی یکسری از ویژگی های درختان از جمله سن درخت،ابعاد،گونه، جنسیت و غیره را مورد بررسی قرار می دهد   در نتیجه داشتن آگاهی در مورد ساختارجنگل به ما کمک میکند تا با   حمایت از مدیریت پایدار فعالیت­هایی   برای توسعه سیاست در راستای اهداف جنگل و مدیریت صحیح   باشد اگرچه جنگلها از لحاظ ساختاری و گونه ها از لحاظ روند زاد اوری متنوع اند اما فرایندهای تخریب و رشد انها مشابه است و در نتیجه تعیین دقیق اطلاعات ساختاری و فرایندهای زاداوری در چند جنگل میتواند برای سایر جنگلها در موارد مشابه   کاربرد داشته باشد. ساختار توده های جنگلی تحت مدیریت از طریق مقایسه انها با ساختارهای طبیعی و نرمال و متعاقبا اجرای مدیریت صحیح میتواند زمینه استقرار یک زاد اوری مناسب را برای نسلهای بعد فراهم کندتنوع گونه ای یکی از اجزای مهم در تنوع زیستی به شمار میرود. در واقع میتوان گفت تنوع گونه­های درختی اساس تنوع زیستی در کل جنگل است زیرا درختان منابع و زیستگاه را برای تمام گونه های دیگر جنگلی فراهم میکند در حقیقت انعطاف پذیری و ثبات در اکوسیستم های جنگلی ارتباطی مستقیم با تنوع گونه­ها و ساختار در جنگلها دارد در این میان برای بررسی ارتباط بین ساختار جنگل و تنوع گونه های درختی باید از ابزاری کار آمد استفاده گردد. با توجه به این موضوع میتوان از علم زمین آمار استفاده کرد. تحقیق حاضر در بخشی از جنگل های حفاظت شده گهواره در استان کرمانشاه در سامانه عرفی بریه خانی(منطقه 11 سال قرق شده است) با طول جغرافیایی "87 36 46 تا "0739 46 شرقی و عرض جغرافیایی "23 27 34 تا "1929 34 شمالی انجام شد. نمونه­برداری با استفاده از یک شبکه منظم تصادفی به ابعاد200×200 متر انجام گردید که در آن 25پلات اصلی به ابعاد 20×20 پیاده شده است. سپس   در4/1 منطقه نیز 25 پلات20×20 با فاصله50 متری از یکدیگر به عنوان پلاتهای فرعی برداشت گردیدند. و در این پلاتها   ویژگیهای ساختاری، تنوع درختان و تنوع زادوری برداشت گردید که مشخصات برداشت شده در این پلاتها به صورت زیر است: نوع گونه،   قطرتاج، قطر برابر سینه، ارتفاع درختان، تعداد جست، درصد فراوانی شاخه زاد و دانه زاد در هر پلات اندازه گردید در این پلاتها نیز ویژگی های ساختاری و تنوع زادآوری و تنوع درختان بر طبق روش بالا برای درختان با قطر بیش از 7 سانتی متر اندازه گیری گردید و قطر کمتراز آن به عنوان زاد آوری محسوب شد. براساس نتایج این تحقیق، دامنه توزیع متغیرهای مورد بررسی در محدوده های نسبتا بزرگ رخ داده است که دلالت بر ساختار مکانی گسترده و پراکنش یکنواخت در مقادیر موردنظر است. همچنین واریوگرام های ضعیفی را برای تمامی متغیرها به دست آمد اما تمامی متغییرها دارای ساختار فرکتالی قوی بودند . و بعد فراکتالی آنها بالاست پس میتوان دریافت که جنگل مورد نظر دارای اشکال فراکتالیست و میتوان با آن ویژگیها را برآورد نمود و نتایج را جهت برنامه ریزی های مدیریتی به کار برد.در طی این پژوهش سعی بر این شد تا بتوانیم با مطالعه ویژگی های ساختار جنگل ، تجدید حیات و بررسی تک تک زادآوری های دانه زاد موجود در منطقه و بررسی ارتباط بین این ویژگی ها همچنین، خشکیدگی با استفاده از واریوگرام و فراکتال، راهکارهای مدیریتی مناسب و صحیح در جهت حفظ و بهبود این اراضی جنگلی و سوق دادن جنگل مورد بررسی به سمت زادآوری دانه زاد گام برداریم همچنین می توان از این پژوهش برای سایر جنگل های مشابه استفاده نمود .کلمات کلیدی: ساختار جنگل، واریوگرام،   فراکتال، آمار مکانی

ارزیابی و مقایسه ارقام ایرانی و اروپایی جو(Hordeum vulgare L.) در شرایط مزرعه و آزمایشگاه

آلودگی محیط زیست سد راه توسعه پایدار کشور است و اجرای هر گونه طرح های توسعه ای باید متضمن پایداری محیط زیست باشد. هر گونه تغییر در ویژگی های اجزاء تشکیل دهنده خاک به طوری که استفاده از آن را ناممکن کند آلودگی خاک نامیده می شود(دبیری 1393). آلودگی زیست محیطی به خصوص آلودگی عناصر شیمیایی یکی از فاکتورهای اصلی در تخریب زیست کره محسوب می شود. آلودگی خاک یکی از عوارض مهم در به هم خوردن تعادل و توازن طبعیت است. یکی از مهم­ترین آلاینده های خاک شامل فلزات سنگین[1] هستند که به دلیل خصوصیات غیر قابل تجزیه، سمی بودن و دارا بودن آثار زیان­بار فیزیولوژیک بر جانداران در غلظت های کم ، اثرات تجمعی و سرطان زایی مورد توجه می باشند(کرمی و همکاران 1387، الووی و همکاران1990، میکو و همکاران2006). و همچنین تاثیر آن بر بهبود خواص فیزیکو شیمیایی خاک می­تواند باعث افزایش جذب آلاینده ها شود. افزون بر همه این موارد، کارآمد و با صرفه اقتصادی است. در این تحقیق اهداف مختلفی دنبال می شود اما مهم ترین آن ها عبارتند از: تولید بایوچار از ضایعات کشاورزی بررسی تاثیر بایوچار بر جذب و واجذب کادمیوم و سرب بررسی تاثیر بایوچار بر آبشویی کادمیوم و   سرب بررسی تاثیر کاربرد بایوچار بر جذب این فلزات توسط گندم در شرایط گلخانه­ای در قالب طرح کامل تصادفی صورت گرفت. خاک مورد مطالعه از نظر خصوصیات فیزیکوشیمیایی بسیار بهم نزدیک بوده و جذب و واجذب خاک­ها نیز مشابه هم بود. خاک­های­مورد بررسی به علت آهکی و قلیایی بودن قدرت بالایی برای جذب هردو فلز داشته و نیز واجذب این فلزات نسبت به مقدار جذب اندک است در نتیجه خطر انتقال به گیاه و آبشویی آنها نیز به تبع آن کم است. بایوچار های مورد نظر که از چوب درخت سیب و خاک اره تهیه گردید و به ترتیب در درجه حرارت 700 و 400   و با اکسیژن اندک   ساخته شد خصوصیات این دو جاذب نیز به علت تفاوت در دمای اولیه و نیز ماده اولیه تولید، متفاوت است.و همچنین تجمع کادمیوم در ساقه و ریشه گندم نیز ازحد مجاز این فلز(1/0 تا2/0 میلی­گرم بر کیلوگرم) بیشتر بود.

چکیدهیکی از قدیمی‌ترین محصولات سنتی، درخت انجیر است که در حال حاضر در چندین کشور در سراسر حوزه مدیترانه وجود دارد. ایران جز مراکز مهم انتشار و پراکنش بسیاری از گونه‌های گیاهی است. بنابراین آگاهی از تنوع ژنتیکی انجیر از اهمیت زیادی برخوردار است. پژوهش حاضر به منظور بررسی تنوع ژنتیکی 147 ژنوتیپ انجیرهای غرب ایران با استفاده از صفات مورفولوژیک و نشانگرهای ISSR و SCoT انجام شد. ژنوتیپ‌ها از 25 منطقه در استان‌های کرمانشاه، کردستان و ایلام مورد مطالعه قرار گرفتند. در بخش مورفولوژیک ژنوتیپ‌ها از نظر 58 صفت مربوط به ویژگی‌های درخت، برگ و میوه ارزیابی شدند. نتایج تجزیه خوشه‌ای بر اساس صفات مورفولوژیک، ژنوتیپ‌ها را به پنج گروه تقسیم کرد. تجزیه به مولفه‌های اصلی نیز ژنوتیپ‌ها را به پنج گروه تقسیم کرد. نتایج تجزیه به عامل‌ها حاکی از آن بود که 18 عامل اول 62/75 درصد تنوع بین داده‌ها را توجیه کردند که سه عامل اول را می‌توان تحت عنوان عامل اندازه میوه و برگ، فرم رشدی و عامل موثر بر لوب‌های جانبی کوچک گودی دمبرگ نام برد. تجزیه همبستگی نیز ارتباط معنی‌داری را بین اکثر صفات نشان داد. در بررسی‌های مولکولی، 10 آغازگر ISSR و 10 آغازگر SCoT   چندشکلی نشان دادند. در مجموع 155 باند توسط نشانگر ISSR تولید شد که از بین آن‌ها 144 باند چندشکل بود و درصد چندشکلی متوسط برابر 83/92 درصد بود. با 10 آغازگر SCoT   نیز 183 باند تولید شد که 169 باند چندشکل بود و متوسط چندشکلی نیز 90/91 درصد بود. اندازه باندها بر اساس نشانگرهای ISSR و SCoT   به ترتیب بین 250 تا 2200 و 250 تا 3007 جفت باز متغیر بود. در تجزیه خوشه‌ای بر اساس نشانگرهای ISSR و SCoT ژنوتیپ‌ها به ترتیب در سه و پنج گروه قرار گرفتند که در برخی موارد با گروهبندی مورفولوژیک مشابه بودند ولی در اکثر موارد با هم متفاوت بودند. نتایج تجزیه به مولفه‌های اصلی بر اساس نشانگرهای ISSR و SCoT به ترتیب ژنوتیپ‌ها را به شش و هشت گروه تقسیم کرد که سه مولفه اول به ترتیب 58/48 و 61/55 درصد از تنوع را توجیه نمودند. در بررسی پارامترهای ژنتیک جمعیت، منطقه کرمانشاه برای هر دو نشانگر از نظر تمامی شاخص‌ها دارای بیشترین مقدار بود. نتایج تجزیه واریانس مولکولی برای هر دو نشانگر نشان داد که تنوع بالایی در داخل جمعیت‌ها وجود دارد. آزمون منتل نیز بین ماتریس‌های تشابه حاصل از نشانگر‌های ISSR و SCoT، داده‌های مورفولوژیک با نشانگر ISSR و داده‌های مورفولوژیک با نشانگر SCoT همبستگی معنی‌داری نشان داد. در مجموع می‌توان گفت که غرب ایران دارای ذخایر غنی و تنوع ژنتیکی بالایی در انجیر می‌باشد که برای استفاده در برنامه‌های به‌نژادی انجیر پیشنهاد می‌شود.کلید واژگان: انجیر، تنوع ژنتیکی، غرب ایران، ISSR، SCoT