در دوره ساسانیان، ایران شاهد پادشاهی با شالوده ملی بود که موجب استحکام حکومت می‌شد، اما در عین حال موجب ایجاد ساختاری استبدادی در مقابل جنبه‌های دموکراتیک حکومت‌های گذشته شد. در اواخر این دوره، امپراتوری ساسانی با بحران‌های اقتصادی و اجتماعی شدید مواجه بود. جنگ‌های پیوسته، هزینه‌های سنگین نظامی و مشکلات مالی فشار زیادی بر اقتصاد وارد کرده بود. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی اوضاع اقتصادی ساسانیان و تاثیر آن بر ورود اسلام به ایران از زمان شیرویه تا یزگرد سوم پرداخته است. نظام مالیاتی ساسانیان که به افزایش درآمد دولت کمک می‌کرد، به دلیل فشارهای زیاد بر کشاورزان و فساد ماموران مالیاتی موجب نارضایتی‌های گسترده‌ای شد. این شرایط اقتصادی نامساعد و ضعف دولت در مدیریت بحران‌ها، زمینه‌ساز اعتراضات اجتماعی و نارضایتی مردم شد. ورود اسلام به ایران تحولات عمیقی در نظام اقتصادی ایجاد کرد. با کاهش قدرت اشراف و تمرکززدایی از مدیریت اقتصادی، نهادهای محلی و دینی نقش پررنگ‌تری در اقتصاد ایفا کردند و فرصت‌های جدیدی برای کشاورزان و تولیدکنندگان کوچک فراهم شد. در نتیجه، ساختار اقتصادی و اجتماعی ایران پس از ورود اسلام از نابرابری‌های دوره ساسانی فاصله گرفت. همچنین در زمینه تجارت، ورود اسلام موجب گسترش روابط تجاری آزادتر و عادلانه‌تر شد که به رشد تجارت بین‌المللی و افزایش تعاملات اقتصادی ایران با دیگر مناطق کمک کرد. نظام قشربندی ساسانی که بر مبنای نژاد و موقعیت اجتماعی بود، تحرک اجتماعی را محدود می‌کرد و موجب ظهور نهضت‌های اعتراضی مانند مانی و مزدک شد. این جنبش‌ها اگرچه تغییرات محدودی در نظام ساسانی ایجاد کردند، اما تحولات عمیق‌تری تنها با ورود اسلام و تغییر ساختار اجتماعی و اقتصادی ممکن شد. اسلام با اصول عدالت‌محور خود توانست نابرابری‌ها را کاهش دهد و پایه‌های جامعه‌ای با ساختار اقتصادی و اجتماعی انعطاف‌پذیرتر را فراهم کند. 

   هدف: این پژوهش با هدف تحلیل جامعه‌شناختی رمان «فرنگیس» اثر مهناز فتاحی، بر اساس نظریّه ساخت‌گرایی تکوینی لوسین گلدمن انجام شده است. در این تحقیق تلاش شده تا بازتاب مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه ایران در دوران جنگ تحمیلی و پس از آن دراین اثر بررسی شود. همچنین بررسی شده که چگونه این رمان با ایجاد ارتباط میان ساختارهای اجتماعی و عناصر ادبی، نقش موثری در انتقال آگاهی جمعی و تداوم ارزش‌های دفاع مقدس ایفا می‌کند. روش‌شناسی تحقیق: پژوهش حاضر به شیوه توصیفی- تحلیلی صورت‌گرفته است. با استفاده از نظریّه ساخت‌گرایی‌تکوینی، محتوای رمان از منظر ارتباط میان ساختار اجتماعی و سبک ادبی آن تحلیل شده است. منابع مرتبط و مطالعات پیشین نیز برای تقویت تحلیل مورد بررسی قرار گرفته‌اند.   یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان می‌دهدکه سبک رئالیسم انتقادی دراین اثر به‌خوبی توانسته است مصائب و دغدغه‌های مردم جنگ‌زده ایران را به تصویر بکشد. نویسنده با پرداختن به موضوعات خانواده، فرهنگ، سیاست و اقتصاد، توانسته نمایی واقعی از شرایط اجتماعی آن دوران ارائه دهد و برنقش مقاومت و رشادت مردم تاکید کند. همچنین تحلیل نشان می‌دهدکه این اثر با خلق جامعه‌ای آرمانی‌تر از واقعیت، دیدگاه‌های اصلاحی را به خوانندگان منتقل کرده و با تاکید بر نقش مردم در تحوّل جمعی را ارتقا داده است. نتیجه‌گیری: بررسی جامعه‌شناختی رمان «فرنگیس» نشان می‌دهد که این اثر نه‌تنها روایت‌گر تاریخ جنگ تحمیلی و مصائب مردم ایران، به‌ویژه جنگ‌زدگان گیلانغرب است، بلکه بستری برای انتقال آگاهی جمعی و حفظ آرمان‌های دفاع‌مقدس فراهم می‌کند. نویسنده با بهره‌گیری از سبک رئالیسم انتقادی، توانسته است مقاومت، رشادت و شرایط دشوار اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را به‌طور ملموس و واقع‌گرایانه به تصویر بکشد. بر اساس نظریه ساخت‌گرایی تکوینی لوسین گلدمن، این اثر با خلق جامعه‌ای زیباتر از واقعیت، تحولات اصلاحی را به خوانندگان منتقل کرده و توانسته مخاطبان را در فهم تاثیرات جنگ بر جامعه، آگاه‌تر سازد. در نهایت، «فرنگیس» را می‌توان نه‌تنها یک روایت مستند از تاریخ جنگ، بلکه سندی اجتماعی،‌ ادبی دانست‌که نقش مهمی در بازتاب مسائل اجتماعی و تداوم ارزش‌های مقاومت ایفا می‌کند. واژگان کلیدی: جامعه‌شناسی ادبیات،گلدمن، ساختارگرایی، مهناز فتاحی، رمان فرنگیس.       هدف: این پژوهش با هدف تحلیل جامعه‌شناختی رمان «فرنگیس» اثر مهناز فتاحی، بر اساس نظریّه ساخت‌گرایی تکوینی لوسین گلدمن انجام شده است. در این تحقیق تلاش شده تا بازتاب مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه ایران در دوران جنگ تحمیلی و پس از آن دراین اثر بررسی شود. همچنین بررسی شده که چگونه این رمان با ایجاد ارتباط میان ساختارهای اجتماعی و عناصر ادبی، نقش موثری در انتقال آگاهی جمعی و تداوم ارزش‌های دفاع مقدس ایفا می‌کند. روش‌شناسی تحقیق: پژوهش حاضر به شیوه توصیفی- تحلیلی صورت‌گرفته است. با استفاده از نظریّه ساخت‌گرایی‌تکوینی، محتوای رمان از منظر ارتباط میان ساختار اجتماعی و سبک ادبی آن تحلیل شده است. منابع مرتبط و مطالعات پیشین نیز برای تقویت تحلیل مورد بررسی قرار گرفته‌اند.   یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان می‌دهدکه سبک رئالیسم انتقادی دراین اثر به‌خوبی توانسته است مصائب و دغدغه‌های مردم جنگ‌زده ایران را به تصویر بکشد. نویسنده با پرداختن به موضوعات خانواده، فرهنگ، سیاست و اقتصاد، توانسته نمایی واقعی از شرایط اجتماعی آن دوران ارائه دهد و برنقش مقاومت و رشادت مردم تاکید کند. همچنین تحلیل نشان می‌دهدکه این اثر با خلق جامعه‌ای آرمانی‌تر از واقعیت، دیدگاه‌های اصلاحی را به خوانندگان منتقل کرده و با تاکید بر نقش مردم در تحوّل جمعی را ارتقا داده است.

   زنان در شاهنامه فردوسی نه‌تنها نقشی مکمل، بلکه جایگاهی بنیادین در روایت‌های اسطوره‌ای دارند. آنان تجلی خرد، عشق، و شجاعت‌اند و گاه در بزنگاه‌های تاریخی، گره‌گشای دشوارترین چالش‌ها می‌شوند. هدف اصلی این پژوهش تحلیل اتوریت? شخصیتی زنان شاهنامه بر اساس نظری? زن قهرمان مورین مورداک است. روش تحقیق در این پژوهش به صورت توصیفی – تحلیلی است . مورین مورداک در نظریه اتوریته قدرت، از جستجوی زنانه در میان حصارهای مردسالاری سخن می‌گوید. او بر این باور است که زنان، در مسیر یافتن جایگاه خویش، گاه در دام تقلید از الگوهای قدرت مردانه می‌افتند، الگویی که جاه‌طلبی و اقتدار بیرونی را بر جستجوی درونی ارجح می‌داند. نتایج نشان داد که در شاهنامه فردوسی، زنان با وجود محدودیت‌های اجتماعی دوران خود، جایگاهی ویژه و تاثیرگذار دارند. آن‌ها در نقش‌های گوناگون از مادران خردمند و مشفق گرفته تا جنگاوران شجاع و سیاست‌مداران هوشمند، در پیشبرد داستان‌ها و تحولات فرهنگی و اجتماعی نقش‌آفرینی می‌کنند. نظریه اتوریته قدرت مورین مورداک بر تاثیرگذاری غیرمستقیم زنان از طریق قدرت نرم، همچون خرد، عشق و تدبیر تاکید دارد که در شخصیت‌هایی چون رودابه، تهمینه، فرانک و گردآفرید به‌خوبی نمایان است. این شخصیت‌ها نه تنها همراه قهرمانان مرد هستند، بلکه به‌عنوان عاملان کلیدی قدرت، در تعیین سرنوشت فردی و جمعی نقشی محوری ایفا می‌کنند. شاهنامه، با نگاهی عمیق و چندوجهی به زنان، نشان می‌دهد که قدرت فراتر از جنسیت بوده و در توانایی‌های فردی و تعامل هوشمندانه با دیگران نهفته است. واژگان کلیدی: شاهنامه، مورین مورداک، اتوریته، قدرت، زنان شاهنامه.  

   در بررسی تطبیقی دو رمان همسایه‌ها و تهیدستان تفاوت‌ها و شباهت‌های این دو رمان از منظر ادبیات تطبیقی موردبررسی قرار می‌گیرد. احمد محمود نویسنده ایرانی اهل اهواز در رمان همسایه‌ها داستان جوانی به نام خالد را که در زمان نهضت ملی نفت و قبل از کودتای 28 مرداد دانشجو بوده است را به تصویر کشیده است. در این رمان همچنان که زمان پیش می‌رود خالد از نوجوانی عاشق به یک فرد سیاسی تبدیل‌شده و بر سر راه انتخاب عشق و سیاست سر از زندان درمی‌آورد. در رمان تهیدستان جک لندن نویسنده آمریکایی سیمای فقر را در جامعه بریتانیا و به‌ویژه شهر لندن به‌گونه‌ای ماهرانه به تصویر می‌کشد و خود این نویسنده از اینکه در بریتانیا و به‌خصوص شرق لندن چنین جهنمی از فقر و فلاکت که حاصل ناکارآمدی جامعه طبقاتی بریتانیای آن زمان است، متعجب می‌شود. درون‌مایه هردو رمان مبارزه بر ضد نا عدالتی‌های اجتماعی آن زمان در جوامع ایران و بریتانیا بوده است. باوجود شکل‌گیری این دو رمان در دو جامعه متفاوت به لحاظ فرهنگی، آزادی‌های سیاسی و مدنی درون‌مایه هردو رمان به چالش کشیدن جوامع طبقاتی و ریاکارانه آن زمان است. هدف اصلی این پایان‌نامه با موضوع بررسی تطبیقی دو رمان همسایه‌ها و تهی دستان نشان دادن سیمای فقر در دو جامعه متفاوت است. به‌گونه‌ای که هم شباهت‌ها و هم تفاوت‌های این دو رمان یک پیام روشن و واضح را در ذهن خوانندگان متبادر می‌سازد. در ضمن برجسته‌ترین تفاوت میان این دو رمان را می‌توان در طرز تفکر حاکم بر فضای داستان از سوی نویسندگان این دو رمان جستجو‌کرد. در بررسی تطبیقی دو رمان همسایه‌ها و‌تهی‌دستان از روش توصیفی- تحلیلی استفاده ‌شده و داده‌ها به روش کتابخانه‌ای گردآوری‌ شده است. شیوه بررسی تطبیقی دو رمان همسایه‌ها و تهی‌دستان بر پایه ادبیات تطبیقی آمریکایی شکل‌گرفته است. نتیجه حاصل از بررسی تطبیقی این دو رمان درک و دریافت تفاوت‌ها و شباهت‌های آن‌ها و همچنین خط سیر فکری دو نویسنده برجسته معاصر را تبیین می‌کند. واژگان کلیدی: ادبیات داستانی، ادبیات تطبیقی، رمان همسایه‌ها، احمد محمود، رمان تهی‌دستان، جک لندن.   

  تحلیل شخصیت، نقش بسزایی در فهم و روشن‌تر شدن مطالب رمان برای خوانندگان ایفا می‌کند. از جمله رمان‌های وی که به تازگی منتشر شده، رمان «آنٍ»   نوشت? وفاء عبدالرزاق که در آن می‌توان شخصیت‌های رمان را تحلیل و بررسی نمود که   غالباً دغدغ? اجتماعی دارد،  همچنین رمان نویس معاصر از خلال داستان‌ها، به نقد و بررسی اوضاع سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی حاکم بر جامعه که از جنگ و ظلم وستم و همچنین ظلم به زنان نشات گرفته است می‌پردازند و قصد دارند از این طریق ضمن آگاهی بخشیدن به مردم جامعه، برای اصلاح جامعه تلاش کنند. وی در این رمان، با سبک رئالیسم جادویی و از طریق تکنیک‌های تاریخی، تصویری غم‌آلود از حملات آمریکا علیه عراق ارائه کرده، و نویسنده داستان توانسته با توصیفات دقیق و جزئی شخصیت‌های داستان که از واقعیت جامعه انتخاب شده‌اند؛   فضای داستان را برای خواننده واقعی‌تر کند. در این پایان نامه با روش توصیفی – تحلیلی برآنیم شخصیت‌های رمان «آنٍ» را تحلیل و بررسی کنیم. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که وفاء عبدالرزاق به شیو? دانای کل به همه امور در شخصیت‌های داستان احاطه   دارد اما در بیان ماجرا و حوادث داستان بی‌طرفی را انتخاب کرده است،   و آن را از لحاظ روحی و ذهنی   و از طریق گفت و گو و توصیفات دقیق و جزئی به خواننده معرفی می‌کند و بیشتر شخصیت‌های داستان شخصیت‌هایی پویا هستند که با استفاده از سبک زیبایی شناختی و بلاغی تا حد زیادی باعث شگفت انگیز شدن فضای معنایی داستان شده است. شخصیت اصلی رمان، پادشاه ماهود است، که بهترین امکانات را برای خود فراهم ساخته است و یک شخصیت پویا است که با تمام سختی‌هایی که رو به رو شده به شخصیتی حکیم و عادل تبدیل شده است؛ از جمله دیگر شخصیت‌های رمان، سرمار (همسر اول پادشاه)،   شمس (همسر دوم پادشاه و معشوقه‌اش)، قمران و نجمان ویاقوت (دو پسر بزرگ و دخترش)،   بغدان (پسر کوچک)،   امین و ملاذ و براق (نگهبانانی از جنس جن)، اریان (نخست وزیر سابقش)، و زهران و نوران و مصباح و مار است، که نویسنده گاهی به صورت مستقیم و گاهی به صورت غیر مستقیم از طریق گفتگوی با خود یا مونولوگ شخصیت‌ها را معرفی می‌کند.

   از قدیم‌الایام ایرانیان به سخنان حکیمانه مشهور بوده‌اند. آثار زیادی در ادبیات فارسی وجود دارد که از چشمه جوشان حکمت‌های ایران باستان نشات گرفته است، که از آن دسته می‌توان به آثار گرانقدر مشرف‌الدین مصلح بن عبدالله شیرازی شاعر و نویسنده بزرگ قرن هفتم اشاره کرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیرپذیری سعدی از منابع عربی با استفاده از شیوه کتابخانه‌ای و روش توصیفی ـ تحلیلی گردآوری شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که بر خلاف آنچه که در منابع عربی آمده است، آثار سعدی متاثر از فرهنگ ایران باستان است. با بررسی منابع مختلف دریافتیم که ایرانیان پند و اندرز را راهی برای سعادت خویش می‌پنداشتند و همواره این پند و اندرزهای حکیمانه جوامع ایران باستان را از انحراف بازداشته است. تا جایی که در متون قدیم پندهایی به نام‌آوران و اساطیر ایران چون انوشروان، اردشیر بابکان، شاپور، بهمن، هوشنگ و ... نسبت داده شده است. از آنجا که تبادل فرهنگی فراوانی میان اعراب و ایرانیان وجود داشته است، بسیاری از حکمت‌های ایرانی در طول گذشت اعصار به میان حکمت‌های عربی راه یافته‌اند و به دلیل اینکه منابع آن در نظر گرفته نشده است یا به اشتباه به فردی غیر ایرانی نسبت داده شده است، رنگ و بوی عربی به خود گرفته‌اند. تاثیرپذیری سعدی همانند سایر شاعران مسلمان از قرآن را نمی‌توان نادیده گرفت اما این امر دال بر تاثیرپذیری وی از حکمت عربی نیست زیرا ساخت صنایع ادبی با استفاده از تلمیح و اشارات این شاعر بزرگ و سایر شعرا را به استفاده از آیات قرآن و واژگان عربی سوق داده است و این امر برای زیبا سازی کلام مورد استقبال قرار گرفته شده است. کلمات کلیدی ایران باستان، فرهنگ ایرانی، حکمت، سعدی، بوستان

بیان مساله : ادبیّات پایداری به عنوان گرایشی نو، یک گونه مهّم ادبی است که در ادبیّات، سابقه­ای به قدمت تمدّن بشری دارد. ادبیّات پایداری، در دو معنای عام و خاص کاربرد دارد. لذا شاعران و نویسندگان زیادی به این مهم پرداخته­اند. منوچهر آتشی، شاعر و روزنامه ‌نگار قرن معاصر، زاده شهرستان دشتستان، استان بوشهر آثاری دارد که در آن­ها مولّفه‌های پایداری هم، نمود پیدا کرده­است . عاطف? شعرش، حماسی است و بیانگر روح خشک و خشن جنوب ایران می­باشد. بیش از همه، تاثیر پذیری از اقلیم جنوب، تعلّق خاطر و رسالت او در خصوص مشکلات و معضلات جامعه و توجّه به رنج­های مردم، قابل اهمیّت است.   هدف: از جمله اهدافی که در این پژوهش بدان پرداخته می­شود، بررسی مولّفه‌ها و بن­مایه­های ادبیّات پایداری،و دسته­بندی این عناصر، و نیز تعیین و تبیین بالاترین مولّفه‌های پایداری در اشعار منوچهر آتشی می­باشد. روش شناسی پژوهش: روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی – تحلیلی، بر اساس مطالعات کتابخانه­ای می­باشد. به این معنی که داده­ها جمع آوری شده، با تحلیل آن­ها به شکل توصیفی و نیز ارائه آمار و بسامدهای به کار رفته در آن­ها، به سئوالات پژوهش پاسخ داده می­شود. یافته­ها: یافته­های این پژوهش، حاکی از آن است که مضامین مختلف مولّفه‌­های پایداری، اعم از عام و خاص در اشعار منوچهر آتشی، از جمله بیان ظلم و بیداد، مبارزه با خفقان، دعوت به مبارزه، امیدواری، وطن دوستی، دفاع از حقوق ستمدیدگان، و مواردی دیگر را می­توان یافت. نتیجه: از نتایج به دست آمده، می­توان به تبیین و تحلیل مولّفه‌های پایداری در تعدادی از اشعار منوچهر آتشی اشاره نمود. در این بین، مهم­ترین بن مایه­های شعر او، درباره راهکارهای سیاسی و اجتماعی جامعه­ای است که در آن زندگی می­کرده­ و نسبت به آنها احساس مسئولیت و رسالت داشته، و سعی و تلاش کرده­است تا راه واقعی درد و رنج مردم را پیدا کند و آن­ها را با زبانی صریح و شیوا انعکاس دهد؛ با 36 بار بسامد و 43/32 دارای بالاترین درصد است. لذا مولّفه مذکور بیشترین زیر مجموعه از مولّفه پایداری را داراست.    کلیدواژه­ها: آتشی، منوچهر، اشعار، مولّفه­ها، ادبیّات پایداری  

ادبیات پایداری شاخه‌ای از ادبیات متعهد است که در پی بیان واقعیت‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه رنج کشیده و آزاده است که به دنبال آزادی خود از یوغ استعمار و مبارزه با هر گونه ظلم و ستم هستند. فاروق جویده و محمود شاهرخی از از جمله شاعران   حوزه ادبیات مقاومت فارسی و عربی هستند که مولفه‌های پایداری همچون ظلم ستیزی، وطن دوستی، دفاع از عزّت اسلام و مسلمین، پرداختن به قضیه فلسطین و اعتراض یه وضع موجود، نمودها و اسطوره‌های پایداری در اشعار ایشان نمود زیادی دارد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی نمودهای پایداری و مقاومت را در سروده‌های این دو بررسی و مقایسه کند.   نتایج پژوهش بیانگر آن است که ظلم‌ستیزی، وطن‌دوستی، پایداری و مقاومت در برابر دشمن، ستایش شهدا شاخص‌ترین نمودهای پایداری در شعر این دو شاعر است. واژگان کلیدی: ادبیات تطبیقی، ادبیات مقاومت، فاروق جویده، محمود شاهرخی.   

   فلسفه برای کودکان، برنامه‌ای آموزشی است که هدفش پرورش قدرت تفکر و استدلال در کودکان است و در صدد تربیت انسان‌هایی متفکر، آگاه و هدفمند است. اصطلاح فلسفه در این برنامه، نه به معنای عقاید و آرای فلسفی، بلکه اشاره کننده به جنبه دیگر فلسفه، یعنی مهارت فلسفه ورزی است. هدف این برنامه آموزش مهارت اندیشه ورزی در کودکان و نوجوانان است و مفاهیم متنوع فلسفی را در قالب داستان به کودکان و نوجوانان ارائه می‌دهد. با توجه به اهمیتی که صاحبنظران این حوزه به داستان در پرورش تفکر فلسفی دارند کودکان زمانی بیشتر یاد می‌گیرند و تفکر فلسفی به دست می‌آورند که کتاب‌هایشان به صورت داستان باشد و بدین صورت پیوند بین ادبیات، آموزش و فلسفه را در مطالعات بینا‌رشته‌ای جهت موفقیت امر یاد‌دهی و یادگیری کودکان به روشنی نمایان می‌کند. این پژوهش که با روش توصیفی-‌تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای انجام گرفته است، به بررسی میزان بسندگی فلسفی، ادبی و روان شناختی مجموعه داستان‌های "قصه‌ای نو از افسانه" و "قصه‌ها و افسانه‌های اسپانیا" بر اساس برنامه فلسفه برای کودکان پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که داستان ها در بسندگی فلسفی از نظر موضوعات فلسفی، چالش برانگیزی و گفتگو، مطلوب و غنی هستند. از دیدگاه عدم تلقین اکثر داستان ها مطلوب و تنها یک داستان تا حدی مطلوب است. از منظر بسندگی ادبی، شخصیت و شخصیت پردازی تمام داستان ها مطلوب هستند. در پیرنگ یک داستان مطلوب و سایر داستان ها تا حدی مطلوب هستند، داستان ها در باورپذیری تا حدی مطلوب و یک داستان نامطلوب است. در بسندگی روان شناختی از نظر زبان و استفاده از واژگان مناسب، داستان ها تا حدی مطلوب و در معیار تناسب داستان با درک کودکان داستان ها مطلوب و تا حدی مطلوب هستند. داستان های مورد مطالعه در بسندگی های فلسفی، ادبی و روان شناختی کاستی هایی دارند که نیازمند بازنویسی تخصصی هستند. کلیدواژه‌ها: فلسفه برای کودکان (فبک)، لیپمن، قصه‌ای نو از افسانه، محمدرضا یوسفی، قصه‌ها و افسانه‌های اسپانیا، سوئه ماتسو

ادبیات فولکلور هر جامعه‌ای، بسیاری از واقعیت‌های فرهنگی، باورهای اجتماعی و ذهنیت نهادینه‌شده آن جامعه را نمایان می‌کند. ضرب‌المثل‌ها بخشی از ادبیات شفاهی است که می‌توان در لابلای آن، قوانین و هنجارهای یک اجتماع را درک کرد. افزون براین، خانواده به عنوان اولین و کوچکترین اجتماع، ساختار و نظام خاصی دارد که بخشی از آن در قالب ضرب‌المثل‌ها بازتاب پیدا کرده‌است. ضرب‌المثل‌های عربی نیز از این حیث مستثنی نیستند و از نحوه زندگی آن‌ها سرچشمه گرفته و با مردم پیوندی ناگسستنی دارد.   نوشتار حاضر بر آن است تا با رویکردی توصیفی-تحلیلی رویکردهای نظام‌شناختی خانواده را در ضرب‌المثل‌های عربی بررسی کند و براساس ضرب‌المثل‌های عربی، ذهنیت و فرهنگ مردمان عرب را نسبت به خانواده نشان دهد. دستاورد پژوهش بیانگر آن است که علی‌رغم وجود معدود ضرب‌المثل‌هایی که رویکرد مثبت به جنسیت زنان دارند، ذهنیت غالب   در میان مردمان عرب، بیانگر باورهای نادرست جنسی در مورد زنان است این بخش از ادبیات فولکلور عربی جنسیت‌زده است و بیشتر ضرب‌المثل‌هایی که در ارتباط با زنان وجود دارد بیانگر تحقیر، تبعیض جنسیتی و ناچیز شمردن زنان است. در این نگاه، کم‌خردی، انفعال، خمودگی، ضعیف بودن و بی‌وفایی مشخصه‌های اصلی زنان است و در مقابل صفاتی همچون قوی بودن، رازداری، شهامت، دانایی و رزم‌آوری شاخص‌های مردان است و زنان از آن بهره‌ای ندارند. افزون براین، معدود ضرب‌المثل‌هایی نیز زنان را در جایگاه مثبت قرار داده‌است. روحیه همسایه‌دوستی، توجه به فرزند پسر، مهمان‌نوازی و . . .   از دیگر رویکردهای نظام خانواده در ضرب‌المثل‌های عربی است. کلیدواژه‌ها:   خانواده، فولکلور، ضرب‌المثل عربی.   

هدف: استعاره مفهومی یکی از ابزارهای شناسایی باورها و اندیشه‌هایی است که مفاهیمی پیچیده دارند، بررسی چگونگی مفهوم‌سازی افکار، عقاید و عواطف به‌واسطه استعاره‌های مفهومی باعث می‌شود که جنبه‌های متنوّع و مختلف مضمون‌سازی در فرهنگ‌های مختلف شناسانده شود و به‌تبع آن منتج به شناخت جهان‌بینی در آن فرهنگ‌ها گردد. از سوی دیگر، میخانه، استعاره‌های مفهومی میخانه و مضاهات و مضافات آن محملی برای بیان باورها، عقاید و اندیشه‌های عرفانی است، بنابراین شناخت استعاره‌های مفهومی میخانه و مضاهات و مضافات آن   و تبیین و تفسیر آن‌ها از جنبه زبان‌شناسی شناختی باعث می‌شود که بسیاری از زوایای فرهنگی، رفتارها، ارزش‌ها و هنجارهایی که عارفان آن را قبول کرده و یا رد کرده‌اند، آشکار شود. روش‌شناسی پژوهش: پژوهش حاضر بر آن است تا با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با تکیه‌بر آراء و اندیشه‌های لیکاف و جانسون، نگاشت‌های استعاری میخانه و مضاهات و مضافات آن در شعر حافظ و ابن فارض از منظر استعاره‌های مفهومی بررسی کند. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که   استعاره‌های هستی شناختی(هستومند و مادّه) از نوع استعاره‌های مفهومی با میخانه و مضاهات و مضافات آن در شعر حافظ و ابن فارض قابلیت انطباق دارند، زیرا اجسام و اجرام فیزیکی و نیز مواد بنیانی برای درک مفاهیم انتزاعی به‌کاررفته‌اند. نتیجه‌گیری: مفاهیم انتزاعی ظرف وجودی عاشق، دل سالک، معشوق ازلی، جلوه معشوق و حال عرفانی، سلوک و طی طریقت در قالب نگاشت‌های استعاری میخانه و مضافات و مضاهات آن به‌کاررفته‌اند. کلیدواژه‌ها: ادبیات تطبیقی، استعاره مفهومی، میخانه و مضاهات و مضافات آن، حافظ، ابن فارض.   

  «عائشه تیمور» و «پروین اعتصامی»، از جمله شاعران معاصر ادبیات عربی و فارسی هستندکه اشعار آنها بازتابی از آرمان‌های فردی و اجتماعی است و شعر اجتماعی این دو بیشتر بر تشریح اوضاع و احوال محیطی، فرهنگی و اجتماعی مبتنی است. یافته های اصلی این پژوهش حاکی از این است که تجربه شعری،آشنایی با حکمت و مضامین اخلاقی و بهره گیری از آموزه های دینی در شعر این دو شاعر بسیار گسترده است و این را میتوان نقطه ی اشتراک شعر این دو شاعر به شمار آورد. عائشه و پروین مسائل اجتماعی و فرهنگی عصر خویش را با دقت و ظرافت خاصی در شعرشان منعکس کرده‌اند اما نوع نگرش این دو شاعر به مسائل اجتماعی دارای تفاوت‌هایی عمیق است. پروین نسبت به شاعر مشهور مصری از فضای اجتماعی و فرهنگی عصرش برای بیان مقاصد تعلیمی بیشتر متاثر بوده است. استفاده از مضامین عمیق اجتماعی –سیاسی در شعر عائشه تیمور نسبت به پروین اعتصامی کم رنگتر جلوه می کند و این شاعر مصری برای انعکاس این مسائل از شیوه های خاصی بهره می گیرد که با شیوه های بیان پروین متفاوت است .پروین به طور مستقیم و روشن مفاهیم و مشکلات اجتماعی را نقل می‌کند اما عائشه به صورت مبهم و سربسته سخن می‌گوید. در این نوشتار اعتقاد بر این است که اگرچه در برخی موارد، میان شعر «عائشه» و «پروین» تشابهاتی وجود دارد، اما این تشابهات از باب تجربه ی شعری و توارد خاطر بوده و ریشه ی برخی از این مضامین اخلاقی و اجتماعی، در فرهنگ و جامعه ی اسلامی نیز وجود دارد. مضامین اجتماعی که هریک از آنها در شعرشان منعکس کرده اند نتیجه ی محیط و شرایط خاصی بوده که این دو شاعر در آن می زیسته اند. این پژوهش بر آن است تا بر اساس چار چوب های ادبیات تطبیقی مکتب آمریکایی مضامین اجتماعی و اخلاقی برجسته را در اشعار این دو شاعر بیان کند و   به بررسی و تحلیل جنبه های مشترک و متفاوت   این مضامین   در شعر «عائشه تیمور» و «پروین اعتصامی» بپردازد تا مخاطبان از ویژگی های مضامین اجتماعی و اخلاقی شعر این دو شاعر شناخت کافی پیدا کنند و زمینه­ای برای دانشجویان جهت پرداختن به موضوعات جدید در حیطه­ی ادبیات تطبیقی ایجاد کند.   واژگان کلیدی: ادبیّات تطبیقی، شعر معاصر، مضامین اخلاقی و اجتماعی، عائشه تیمور، پروین اعتصامی.  

   تزوتان تودروف[1]، به سال 1969 میلادی،   نخستین بار اصطلاح «روایت‌شناسی»   را به مخاطبان عرضه کرد. از این‌رو، می‌توان ادعا کرد که دانش روایت‌شناسی، قدمت چندانی ندارد و تنها ده‌ها سال از   مطرح شدن آن سپری می‌شود. این دانش به نوعی تحت تاثیر فرمالیست‌ها و ساختارگرایان قرار گرفته و   با دیدگاهی نوین به خوانش متن‌ها می‌پردازند و در این میان، نقش زبان‌شناسی فردینان سوسور[2] در هدایت دانش روایت‌شناسی قابل توجه است (زاهدی، 1390: 86). دامنه مطالعات دانش روایت‌شناسی بسیار گسترده است، به عنوان مثال پیرامون گونه‌های مختلف نوشتار   از جمله   افسانه‌ها و قصه‌های پریان، داستان بلند، داستان کوتاه، رمان و . . . مطالعات فراوانی انجام شده‌است که   در این میان نقش صاحب‌نظرانی همچون ژرار ژنت[3]، گرماس[4]، تزوتان تودروف بسیار برجسته است به ویژه آنکه نظریه زمانمندی ژنت در روایت مورد توجه بسیار از پژوهشگران قرار گرفت.    ژنت که تاثیرگذارترین صاحب نظر در علم روایت‌شناسی محسوب می‌شود، رویکرد متفاوتی در مورد زمان متون روایی دارد، وی زمان تقویمی را از زمان روایت جدا می‌سازد و در این نگاه دگرسان به زمان، سه مولفه نظم، تداوم و بسامد را مطرح می‌کند. دلیل پرداختن ژنت به بحث زمان، جایگاه بالای آن در روایت است، به نوعی که مورد توجّه بسیاری از اندیشمندان قرار گرفته است، از جمله نیچه در این زمینه معتقد است که زمان می‌تواند به زمان چرخشی و زمان خطی تقسیم شود (ر.ک: 1379: 54). کریستوا[5] نیز بر این باور است، مکان   همیشه محل پیدایش زمان است و همچنین محل تمام شدن آن؛ به همان شکل که فضای مکان، محلی برای نگه داشتن زمان در خویش است و نشان می‌دهد به همان میزان   که زمان سپری شود- به این خاطر که بازگشت زمان به همان محل است- دوری تسلسل‌واری طی کرده‌است (ر.ک: زاهدی، 1390: 89) و این رویکرد همان دیدگاه ژنت پیرامون زمان به ویژه مولفه نظم است. او همچنین گستره قصه را در سه سطح داستان، روایت و روایتگری بررسی و تشریح می‌کند.    این پایان‌نامه، در پنج فصل، ساختار روایت در هفت اثرِ «هدیه عقاب»، «سفر به دیگرسو»، «حرکات جادویی»، «دومین حلقه قدرت»، «کرانه فعال بی‌کرانگی»، «قدرت سکوت»، و «هنر رویابینی» از کارلوس کاستاندا   براساس نظریه ژرار ژنت ساختارگرای فرانسوی بررسی کرده‌است:    فصل اول کلیات پژوهش است، در این فصل، ابتدا مساله پژوهش تعریف شده است و سپس پیشینه، اهداف، پرسش‌ها، اهمیت و ضرورت و روش پژوهش ذکر گردیده است.    فصل دوم، ادبیات یا مبانی نظری پژوهش نام دارد. در این فصل، روایت‌شناسی و مولفه‌های به صورت مفصل بیان شده‌است.    فصل سوم، به شناخت‌نامه کاستاندا و معرفی عرفان و آثار وی اختصاص دارد.    فصل چهارم، ساختار روایت را در هفت اثر داستانی مزبور بررسی کرده‌است.    فصل پنجم، نتیجه پژوهش با کمک نمودار و جداول بیان شده‌است. [1]. Tzotan Todrov

چکیده: تسبیح به معنای منزه دانستن است و منزه دانستن خداوند به این معنی است که او را از صفات نقص و آن­چه لایق شان ایشان نیست نفی کنی و تسبیح غیر ذی شعور یعنی این­که آن­ها را خالقی پدید آورده که مستحق ستایش است. در قرآن مجید چندین بار به تسبیح هم? موجودات عالم اشاره شده است، و مهم­ترین آیه در این مورد آی? 44 سوره اسری می­باشد که خداوند می­فرماید: آسمان­های هفتگانه و زمین و هرکس که در آن­هاست او را تسبیح می­گویند، و هیچ چیز نیست مگر این­که در حال ستایش، تسبیح او می­گویند، ولی شما تسبیح آن­ها را در نمی­یابید. عده­ای معتقد­اند به این­که تسبیح موجودات حقیقی است، و با زبان قال و از روی علم و شعور و اختیار تسبیح خداوند می­کنند که به آن تسبیح حقیقی می­گویند. اما عده­ای نیز تسبیح موجودات را مجازی و تکوینی می­دانند، به این منظور که هر مخلوقی ذاتاً دلالت دارد بر وجود خالقش. در قرآن به تسبیح پیامبران الهی نیز اشاره شده است از جمله تسبیح حضرت یونس(ع)، حضرت داوود(ع)، حضرت موسی(ع)، و ... و پیامبر(ص) که خداوند ایشان­را الگوی مسلمانان قرار داده است و انسان­ها برای تکامل نیاز دارند که از ایشان پیروی کنند. با توجه به تحقیقات مطرح شده علم در تمامی موجودات وجود دارد، بر عکس کسانی که فکر می­کنند زمین و آن­چه جمادات است حیات ندارند و معتقد بر مجاز شده­اند. خداوند خود در آی? 21 سور? فصلت می­فرماید: همان خدایی که همه چیز را به زبان در آورده ما را گویا گردانیده است. هم­چنین در قرآن اشاره شده است به این­که تمام آن­چه در آسمان­ها و زمین است از جمله خورشید و ماه و ستارگان و کوه­ها و درختان و جنبندگان و بسیاری از مردم برای خداوند سجده می­کنند و نیز اشاره شده است که خداوند جن و انس را جز برای عبادت و بندگی خلق نکرده است، و ملائکه­ای که پیوسته مشغول تسبیح خداوند می­باشند. پس در می­یابیم که مسئله تسبیح از مهم­ترین ارکان خلقت می­باشد و غلغل? تسبیح جوش و خروشی در بین عالم و اجزای آن انداخته است. علاوه بر آیات احادیث زیادی در مورد تسبیح موجودات عالم از ائمه(ع) و پیامبر(ص) موجود است، زیرا حجاب باطنی بین ایشان و خداوند کنار رفته و می­توانند تسبیح و نطق تمام موجودات عالم را بشنوند. سایر پیامبران و بسیاری از اولیاء و انسان­های پاک نیز این توانایی درک و شنیدن تسبیح موجودات را دارند. کسانی درک نمی­کنند که ظلمات آن­ها را گرفته است، پس هرکس شایست? درک حقایق را ندارد، جز بندگان شایست? خداوند . و نیز با توجه به اشعار مولانا   ایشان نیز معتقد به   تسبیح قالی و سمیع و بصیر و هوشیار بودن اجزای موجودات عالم است، و به ظاهر خاموش و ساکت بودن موجودات دلیل نامحرم بودن و شایسته نبودن ما می­باشد. هدف از انجام   پایان نامه اثبات بررسی تسبیح موجودات، از نظر مفسران، اندیشمندان و هم چنین اعتقاد پیامبر(ص) و معصومین (ع) با استفاده از روایات و عقیده مولانا در مورد نوع تسبیح موجودات از نظر تکوینی و تشریعی است. روش پژوهش توصیفی – تحلیلی می­باشد. واژگان کلیدی: تسبیح، موجودات عالم، قرآن، روایات، اشعار مولانا   

چکیدهنقد بوم گرا یکی از مباحث مطالعات بینارشته ای در حوزه ادبیّات و محیط زیست است که به چگونگی بازتاب مسائلمحیط زیست در آثار ادبی می پردازد. از مباحث مهم در مبانی نقد بوم گرا، بازخوانی آثار ادبی اصلی با دیدگاهی بوم محوراست؛ که هدف آن، جهت بخشی به اندیشه انسان ها در راستای بهره برداری درست از منابع محیط زیست است. در اینپژوهش با مطالعه آثار برخی از شاعران معاصر، همچون نیما یوشیج، سهراب سپهری، مهدی اخوان ثالث و احمد شاملو،ضمن بررسی نگاه این شاعران به طبیعت، تاثیر و تقابل ادبیّات و محیط زیست، رویکرد شاعران نسبت به مباحث ومسائل زیست محیطی و همچنین روابط انسان با طبیعت بررسی شده است. درباره دست آورد این پژوهش باید گفت؛ شعرنیما سراسر، یگانگی با طبیعت است که می توان آن را حاصل نگاه دقیق و آمیختگی او با طبیعت دانست. در نظر نیما،انسان و طبیعت دو جزء جدایی ناپذیرند. در شعر نیما طبیعت با عناصر زیبای خود، همواره مایه آرامش، نشاط و شادمانیبشر بوده است. نیما، تعامل درست انسان و طبیعت را نتیجه داشتن روحیه همدردی می داند؛ به طوری که در اندیشه نیمانیز می توان گونه ای از همدردی با ارکان طبیعت را مشاهده کرد. در شعر سهراب نیز وجود انسان بسیار کمرنگ است؛ امّادر مقابل به محیط پیرامون توجّه ویژه ای دارد. او با بازگشت به طبیعت، به دنبال سادگی گذشته و مناظر بکر طبیعیاست، ارتباط سپهری با طبیعت ارتباطی بی واسطه است، سهراب با تامّل در هستی به مرحله جدیدی از آگاهی و تجربهدست یافته است؛ این آگاهی موجب شده تا در برابر طبیعت و مظاهر آن، فروتنی پیشه کند و همواره حامی حقوق محیطپیرامون باشد. اخوان در شعرش، وجود منابع طبیعی همچون کوه، رود و... را مایه رونق سرزمین می داند و طبیعت راحامی انسان توصیف می کند. شاملو نیز با وجود اصالت بخشی به انسان از عناصر طبیعت غافل نشده است؛ چراکه طبیعترا تامین کننده نیاز انسان می داند. شاملو، کودک انسان را عصاره ای از پیوند اساطیری عناصر طبیعت می داند. او در انتظارروزهایی روشن و سراسر مهربانی است؛ روزهایی که عشق و دوستی بر همه جای جهان حکم فرما شود تا جایی که سایرجانداران نیز از این عشق و مهربانی بهره مند شوند. به طور کلّی، شاعران می توانند با شیوه های بیانی مختلف، مشکلاتزیست محیطی را به تصویر بکشند و راهی برای بیرون رفت از بحران های زیست محیطی ارائه دهند.کلیدواژه ها: ادبیّات تطبیقی، مطالعات میان رشته ای، شعر معاصر فارسی، نقد بوم گرا ، محیط زیست