جلال الدین سیوطی، نسخ ، تفسیر الجلالین،تفسیر الدر المنثور، الاتقان

چکیده  ابوالقاسم عبدالعظیم بن عبدالله حسنی (ره) از اصحاب بزرگ و مرضیّ ائمه اطهار (علیهم¬السّلام) به شمار می¬رود که توانسته است اعتقادات خود را بر امام هادی (علیه¬السّلام) عرضه کند. ویژگی¬هایی مانند تایید صحّت اعتقادات توسط امام هادی (علیه‌السّلام)، مرجع دینی شیعیان در ری و نیز برابر بودن زیارت ایشان با زیارت مرقد مطهر امام حسین (علیه¬السّلام)؛ نشان¬گر جایگاه والای حضرت عبدالعظیم (ره) در میان ائمه اطهار (علیهم¬السّلام) است. از آنجایی که تا زمان نگارش این پژوهش، در هیچ نگاشته¬ای به بررسی کامل شخصیّت حضرت عبدالعظیم حسنی (ره) و روایات وی پرداخته نشده است؛ لذا بررسی سندی و متنی روایات حضرت عبدالعظیم حسنی (ره) هدف پژوهش حاضر است. در این پژوهش که با روش اسنادی و توصیفی – تحلیلی، ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه¬ای و بهره¬گیری از کتب موجود در نرم‌افزارهای حدیثی و نیز مقالات گوناگون نگاشته شده است، به تبارشناسی حضرت عبدالعظیم حسنی (ره)، معرّفی اساتید و شاگردان مستقیم به همراه ترسیم الگویابی طرق اساتید و شاگردانی که دارای بیشترین نقل روایت بوده¬اند، پرداخته شده است. در بررسی اساتید و شاگردان حضرت عبدالعظیم حسنی (ره) مشخص شد که از میان اساتید، ایشان از «علی بن اسباط» بیشترین روایات را نقل نموده و از میان شاگردان نیز «سهل بن زیاد آدمی» دارای بیشترین روایت از حضرت عبدالعظیم حسنی (ره) است. معرّفی مختصر شهر ری و بررسی موقعیّت این شهر از جنبه¬های گوناگون، مقایسه روایات مشابه حضرت عبدالعظیم و دسته¬بندی آن¬ها در بخش‌های مزید، تصحیف، نقل به معنا، ادراج، ارسال، مقلوب، تبدیل و تقطیع و نیز نقد سندی و متنی روایات اخلاقی ایشان، گونه¬شناسی روایات تفسیری منقول از حضرت عبدالعظیم حسنی (ره) و دسته¬بندی آن¬ها در سه دسته تفسیر درونی، تفسیر بیرونی و تضمین از اقدامات انجام‌شده در این پژوهش است. همچنین ذکر 17 روایت از حضرت عبدالعظیم حسنی (ره) که تاکنون در هیچ¬یک از آثار نگاشته شده پیرامون ایشان نیامده، به همراه 1 روایت که در نرم‌افزار درایه النور در زمره روایات حضرت عبدالعظیم محسوب شده، از دیگر کارهایی است که در این نوشتار انجام شد. برای آگاهی از آمار دقیق روایات حضرت عبدالعظیم در منابع حدیثی؛ مکرّرات، حذف و روایات ثبت¬نشده در مسند حضرت عبدالعظیم، افزوده شد که میزان آن به 122 روایت رسید. از این تعداد، برخی جزء ملحقات محسوب شد که بدون درنظرگرفتن این موارد؛ تعداد واقعی آنها 112 روایت است. همچنین پرداختن به این مطلب که نخستین گردآورنده خطبه¬های حضرت علی (علیه‌السّلام) را می¬توان حضرت عبدالعظیم (ره) دانست؛ از نتایج به دست¬آمده در این نوشتار است. کلیدواژه¬ها : حضرت عبدالعظیم حسنی (ره)، بررسی سندی، بررسی متنی، خطب امیرالمومنین (علیه‌السّلام)، روایات اخلاقی، مقایسه روایات.

111 

   در اسلام اگر از احادیث و روایات صرف نظر شود دین الهی ناقص می­ماند، حال احادیث و روایات با این جایگاه همیشه با مشکلاتی ازجمله جعل حدیث، بهره­برداری سوء و... همراه بوده­اند، به همین دلیل اعتماد به هر حدیث و روایتی که به ما رسیده، آسان نیست. برای اعتماد به روایت باید روایت بررسی شود. در این بررسی هم باید سند روایت مورد توجه باشد و هم متن روایت؛ چرا که ضعف در هر کدام از آنها روایت را از اعتبار خواهد انداخت. در این پژوهش همه­ی روایات میثم تمّار از کتب روایی و حدیثی جمع آوری شده است. این روایات در موضوعات مختلفی می­باشند. در برخی روایات نام میثم تمّار در سند روایت آمده است و در برخی دیگر از روایات، میثم تمّار در متن روایت تاثیرگذار بوده است. برخی از روایات هم توسط فرزندان میثم تمّار از او نقل می­شود و آنها را به کتاب میثم تمار استناد می­دهند. یعنی فرزندان میثم تمار این روایات را از کتابی که متعلق است به میثم تمار نقل می کنند و برای تایید و رد محتوای روایت آن را خدمت معصوم عرضه می­کنند. در این پژوهش موضوع­یابی روایات منقول از میثم تمّار و بررسی متن روایات و همچنین سند این روایات مورد نقد و بررسی قرار می­گیرد. روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است.    کلیدواژه‌ها: میثم تمّار، نقد سندی، نقد متنی، روایات اصحاب سرّ

   نظریه بطلان، مانعی است که پاسدار مقتضای قانون است. اما قانونگذاران، منافع اقتصادی را خدمتگذارانی بهتر از حفظ قواعد حقوق یافتند. در نتیجه این تغییر سیاست، تمایل به تحدید آثار بطلان عقد شدت یافت. تحول عقد، از جمله راهکارهای ایشان بود. هدف غایی این نظریه، تغییر وضعیت حقوقی عقد است از بطلان به صحیح در صورت جامع الشرایط بودن آن. شرایط اعمال تحول در م 144 ق.م.مصر چنین بیان شده: «هرگاه عقد باطل یا قابل ابطال، شامل ارکانِ عقد دیگر باشد در صورتی که ثابت شود قصد طرفین منصرف به انعقاد عقد دیگر بوده، عقد صحیح محسوب می‌شود.». تحول عقد دارای دو بخش اصلی است: اول، فرآیندی که به تحول منجر می‌شود و ثانیاً نتیجه‌ای (عقد صحیح) که از آن حاصل می‌گردد. مسئله اساسی تحول این است که آنچه که نتیجه تحول را تشکیل میدهد چگونه از پروسه تحول گذار می‌کند؟ از اساسی ترین اهداف این تحقیق نیز پاسخ بدان پرسش بود. در نهایتِ اهتمام به تفسیر، برای حفظ عقد از بطلان، جایی است که قلمرو تحول عقد آغاز میگردد. ابزار همان تفسیر است منتها استوار بر مبنای دیگر و قلمرویی نو. نظریه اداره عقد، عدمیتِ تام عقد فاسد را برطرف کرده تا فرصت تحول بدان دهد و نظریه استقلال رضا، تراضی را از دلیل بطلان منفک کرده و به سرانجام میرساند. نظریه تحول بر این دو مبنا قابل توجیه است، از جمله ماهیت آن، بدین صورت که ماهیت فرآیند آن واقعه حقوقی از آثار اداره عقد و ماحصل آن عقدیست که ماهیت حقوقی آن غیر از اعمال حقوقی نمی‌تواند باشد. این نظریه همچنین با نظریات مشابهی مانند انتقاص و تصحیح عقد مقایسه شد. برخلاف انتقاص که هدف آن حفظ جزء صحیح عقد است، در تحول بطلان کامل عقد نخست از شروط آن است. اما در تصحیح توان افزودن عنصری به عقد فاسد هست اما در تحول چنین نخواهد بود و تنها اجازه کاهش وجود دارد. بررسی دلایل رد و پذیرش این نظریه در حقوق ایران نشان داد که پذیرش مشروط آن می‌تواند ابزار موثری برای ثبات حقوقی و جذب سرمایه‌گذاری بین‌المللی باشد، در حالی که اجرای بی‌قید و شرط آن ممکن است به نقض اصول حقوقی، افزایش دعاوی، و تضعیف شفافیت در قراردادها منجر شود. بنابراین، پیشنهاد می‌شود که این نظریه تنها به‌عنوان یک ابزار استثنایی و تحت شرایط خاص پذیرفته شود. در انتها لازم به ذکر است که روش تحقیق بصورت کتابخانه‌ای و فیش برداری از منابع بوده است. کلید واژه‌ها: مطالعه تطبیقی، نظریه تحول عقد، حقوق مدنی، ایران و مصر، بطلان عقد، تفسیر عقد، شرط ضمن عقد

هدف: این پایان‌نامه به هدف تبیین ویژگی‌های زبانی اشعار عسجدی مروزی؛ شناسایی مختصّات ادبی اشعار او و تحلیل مبناهای فکری متجلّی در اشعار عسجدی مروزی نوشته شده است. روش‌شناسی پژوهش: ابتدا به طور کلی معنی و مفهوم سبک و نیز سبک خراسانی بررسی شده است. سپس کلام شاعر از سه منظر ادبی، فکری و زبانی تجزیه و تحلیل شده تا مشخص شود که اندیشه‌های شاعر چه بوده و به چه طریقی به ادای سخن پرداخته است. یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد که از میان انواع صور خیال، تشبیه و استعاره تقریباً کاربردی یکسان در اشعار عسجدی دارند و به میزانی اندک، کاربرد استعاره بیشتر است. شاعر به کنایه‌هایی ساده، دور از پیچیدگی و خالی از اغلاق نیز توجّه داشته و به میزانی نزدیک به تشبیه و استعاره از آن استفاده کرده‌ است. تنها مجاز است که در خیال‌انگیز کردن سخن عسجدی نقش چندانی ندارد. کاربرد آرایه‌های ادبی، به‌ویژه آرایه‌های لفظی در شعر عسجدی پر بسامد است. در ویژگی‌های زبانی و از نظر آوایی، کاربرد کلمات به شکل مخفف و کوتاه شده در دیوان عسجدی بسامد بسیار بالایی دارد. از نظر ویژگی‌های لغوی نیز بسامد واژه‌های عربی نسبت به دور? قبل، افزایشی است و واژه‌های کهن و برگرفته از پهلوی هم در سخن او فراوان به کار رفته است. از نظر دستوری مواردی همانند استفاده از حرف اضاف? مضاعف برای متمم، مقدم‌کردن صفت بر موصوف، جابه‌جا کردن ضمیر، حذف «می» و «ب» از فعل و ... به دفعات در دیوان عسجدی اتفاق افتاده‌ است. از منظر فکری، غالب اندیش? عسجدی حول محور ویژگی‌های ممدوح و معشوق می‌گذرد. اعتقاد به قضا و قدر، بیان بی‌اعتباری دنیا و گله و شکایت ار روزگار نیز موارد دیگری هستند که شاکل? اندیشه‌های عسجدی را   شکل می‌دهند. نتیجه‌گیری: آنچه عسجدی را از دیگر گویندگان عصر خود متمایز کرده، روی آوردن شاعر به کاربرد صنایع بدیعی به شکل گسترده و قابل توجّه است؛ همان‌که او را برای شاعران پس از خود به عنوان یک الگو و پیشگام قرار می‌دهد. از بسیاری دیگر از جنبه‌ها، سبک شاعر با سبک دوره، ویژگی‌های مشترک فراوانی دارد. کلیدواژه‌ها: سبک‌شناسی، شعر فارسی، سبک خراسانی، عسجدی مروزی  

کتاب رجال کشی، نوشته محمد بن عمر بن عبدالعزیز کشی، از کتاب­های رجالی نخستین شیعه است که شناخت منابع آن همواره با ابهاماتی همراه است. در پایان نامه حاضر، اساتید بی واسطه و گاه با واسطه کشی بررسی می­شوند. به همین منظور سلسله اسنادی که کشی در کتاب «الرجال» خود بیان نموده، مورد بررسی قرار گرفته است تا اساتید حدیثی و الگوهای سندی کشی، شناخته و رسم شوند. تحقیق حاضر، درباره اساتید کشی به زندگی شخصی استادان از جهت میزان وثاقت و ضعف، تعداد روایات هر یک در الرجال کشی و میزان احادیث آن­ها در دیگر کتب حدیثی پرداخته شده است. بر اساس زندگینامه کشی، به دست آمد که کشی از اساتید مناطق خاصی مانند قم، کوفه و منطقه خود، ماوراء النهر، بیشتر استماع حدیث داشته و چون از افراد خاصی سماع حدیث داشته است؛ پس به نظر می‌رسد الگوی خاصی در سندهای این کتاب جاری باشد. بنابراین الگوهای ده استاد پر نقل در کشی رسم شد و موارد افتادگی، تحریف یا تصحیف اسامی مشخص شد. این تحقیق، با روش توصیفی- تحلیلی و با مراجعه به کتب مختلف رجالی، حدیثی و تاریخی و همچنین بهرمندی از نرم افزارهای مکتبه اهل البیت، جامع الاحادیث و مکتبه الشامله به انجام رسیده است.

الکافی یکی از کتب متقدم و معتبر حدیثی شیعه اثر محمد بن یعقوب کلینی (329ق) می باشد. یکی از راه های اعتبار سنجی کتب حدیثی، بررسی منابع آن ها است. کلینی برای تالیف الکافی از منابع و مکتوبات شیعه و سنّی پیش از خود استفاده کرده است. همین امر سبب وجود احادیث مشترک در الکافی و منابع پیشین شده است. گستردگی روایات و مشخص نبودن مصدر آنها در الکافی ایجاب می کند روایات در جوامع نخستین و کتب معتبر شیعه و سنّی در قالب پژوهشی دقیق مصدریابی و بررسی شود. در دهه های اخیر پژوهش های ارزنده ای در قالب پایان نامه، مقاله و کتاب در این موضوع به انجام رسیده است. پژوهش حاضر در چهار فصل نگاشته شده است؛ فصل اول به کلیات و مفاهیم اختصاص دارد. فصل های دوم، سوم و چهارم به ترتیب به مصدریابی احادیث سه کتاب: العقل و الجهل، فضل العلم و فضل القرآن از بخش اصول الکافی پرداخته است. مصدریابی روایات الکافی به وضوح نشان می دهد که منابع کلینی فقط کتاب های شیعی نبوده بلکه از کتب سنّی نیز بهره گرفته است. پس از بررسی   335 حدیث الکافی در مصادر فریقین   نتایج ذیل حاصل شد: 151 حدیث در منابع فریقین به دو صورت الفاظ یکسان و مشابه قابل ردیابی بودند. تعداد 184 حدیث در منابع شیعه و سنّی پیش از کلینی یافت نشد و با عنوان بدون مصدر معرفی شد. پس از گردآوری مصادر، به بررسی اختلاف نقل روایات الکافی در مصادر پرداختیم. احادیث مزید، مصحف، مقلوب و ... پس از این دسته بندی ها، نامگذاری شدند. ازمنابع   اهل سنّت کتاب های   احمد بن حنبل، ابن ابی الدنیا، ترمذی، ابن ابی شیبه، ابن ضریس بجلی، دارمی، ابن ماجه، ابن قتیبه دینوری، عقیلی ... و از منابع شیعه کتاب های   احمد بن خالد برقی، محمد بن حسن صفار، محمد بن مسعود عیاشی، ابو عبید قاسم بن سلام، سلیم بن قیس هلالی و ... نمونه هایی از مصادر معرفی شده الکافی است. یکی از پر استناد ترین مصادر الکافی، کتاب المحاسن برقی (274ق) است که حدود یک چهارم روایت بررسی شده   الکافی را به خود اختصاص داده است. پس از آن تفسیر عیاشی (320ق) و بصائرالدرجات صفار(290ق) از مهم ترین و اصلی ترین مصادرکلینی به شمار می آیند. در این نوشتار مشخص شد که کلینی از مصادر حدیثی، فقهی و تفسیری بیشتر از سایر مصادر روایت اخذ نموده است. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی است و برای دقت و سرعت در انجام پژوهش از نرم افزارهای الشامله، مکتبه اهل البیت و جامع الاحادیث در استخراج منابع بهره گرفته شده است. کلیدواژه­ها : احادیث مشترک، الکافی، حدیث شیعه، حدیث اهل سنّت، فقه الحدیث، مصادر الکافی  

   انتقال کلام هدفمند خداوند با   علوم و فنون متفاوتی در قرآن، ظهور می‌یابد. یکی از فنون شاخص معنایی« معناشناسی واژگانی» است. مسلم است که واژگان قرآنی، نقش اصلی را در مفهوم آیه بر عهده دارند و مسئول نشر و انتقال معنا به گیرندگان و مخاطبان هستند. معناشناسی الفاظ در فهم صحیح متن، اهمیت زیاد دارد و غفلت از آن موجب بدفهمی متن خواهد شد. با جستجو در کتب غریب، تعداد 15 واژه نظیر: فسیحوا، ولیجهً، قَدَمَ‌ صِدْقٍ، هیت ‌لک، صِنْوانٌ، سکِّرَتْ، حفَدَهً، اُخفیها، مخَلَّقَهٍ، هامِدَهً، تَذْهَلُ، ثانِیَ‌عِطْفِه... از   اجزاء میانی قرآن که از پنج   الی ده ‌بار در آن کتب، تکرار شده بودند، استخراج می گردد. در مرحله بعد، معنا و مفاهیم این واژگان در کتب تفسیر مورد تحقیق و مطالعه قرار می‌گیرند. ضمن جمع‌آوری آراء‌‌‌‌‌‌‌ مفسران، به سنجش، قیاس و مورد کنکاش قراردادن نظریات آنان، اقدام بعمل می‌آید که در نهایت، تحول و تطورمعنایی آنها مشخص خواهد گردید . این تحقیق بدنبال این نتیجه است که تغییراتی در معنای واژگان قرآنی، در گذر زمان، حاصل می‌گردد و این تحول در معنا به صورت‌های مختلفی بروز و ظهور می‌کند. این تعداد از واژگان، از بین 15 کتاب غریب القرآن استخراج شده است. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است.    کلیدواژه­ها:   ده جزء میانی قرآن، تفاسیر، واژگان غریب، تفسیر لغوی، تطور معنایی

جایگاه زنان، مورد شناخت دسته بندی گونه شناسی قرار می گیرند   

در میان منابع تفسیری   به دو اثر گران‌سنگ، الکشف و البیان و روض الجنان و روح البیان برمی‌خوریم که اگرچه توسط دو نویسنده متفاوت، همراه با مذهب متفاوتی هستند، ولی رابطه اثرگذاری و اثرپذیری در میان این دو تفسیر، کاملاً مشهود است. تفسیر الکشف و البیان   توسط ابواسحاق احمد بن محمد ثعلبی نیشابوری، سنی مذهب در قرن پنجم نگاشته شده و به گفته برخی، اسرائیلیات به جهت علاقه‌مندی وی به داستان انبیاء، در تفسیر وی ورود کرده است. از سوی دیگر، تفسیر روض الجنان و روح البیان ابوالفتوح رازی که در قرن ششم نگاشته شده، جزو تفاسیر فارسی شیعه به شمار می‌آید و بیشتر دارای وعظ و به صورت پند و اندرز گونه است. هم چنین به‌طور قابل‌ ملاحظه‌ای تحت تاثیر الکشف و البیان قرارگرفته است. در این پژوهش قصد داریم با استفاده از ملاک‌های شناخت اسرائیلیات، یکایک روایات موجود در دو تفسیر را مورد بررسی قرار داده و درباره هویت احادیث، با ملاک قرار دادن قرآن کریم، عقل و دیگر شاخصه های شناسایی روایات اسرائیلی، به بررسی و شناخت اسرائیلیات در این دو تفسیر در محدوده ?? جزء اول قرآن کریم بپردازیم. با رویکرد مقایسه‌ای، رابطه اثرپذیری در میان این دو تفسیر را بررسی می­کنیم.   

چکیده از ویژگی­های مطالعات و پژوهشهای دوران معاصر در حوزه علوم اسلامی، بازنگری مواریث کهن، از سده های نخستین است. از نتایج این نوع نگاه، زدن مهر تایید بر ریشه­داربودن هویت فکری و اعتقادی شیعه، بازشناسی خلاها و کمبودها برای جبران و تدارک آنها و سرانجام برداشتن گامی بلند در جهت گسترش ، عمق بخشیدن و غنی سازی این مطالعات در سطوح و لایه های مخالف است. مفسران اهل سنت در تفاسیر خود گونه های مختلفی از روایات اهل بیت (ع) را به شکل‌های گوناگون نقل کرده و عملکرد متفاوتی در نقل و نقد چنین روایاتی داشته‌اند.در بین این مفسران ثعلبی در الکشف و البیان، از 340 روایت از روایات اهل بیت (ع) بهره برده ولی در اکثر روایات مصادر را ذکر نکرده و مصادر روایات مجهول است، لذا در این پژوهش که به شکل توصیفی تحلیلی انجام شده است، این دسته از روایات از تفسیر«الکشف و البیان» استخراج شده و تعداد روایات به دست آمده از مصادرتفسیری شیعه و سنی، مصادر حدیثی شیعه و سنی، منابع مشترک بین شیعه وسنی و مصادر فقه زیدی و میزان بهره وری ثعلبی از هرکدام از این منابع را سنجید که پژوهش حاصل نشان داد بیشترین میزان بهره ثعلبی از کتب تفسیری اهل سنت، خصوصا تفسیر جامع البیان فی تفسیر القرآن طبری بوده است. از طرفی قسمت اعظمی از روایات جزو روایات با مصادر مشترک در نظر گرفته شد که شامل مصادر با منابع مشترک شیعه، مصادر مشترک شیعه و سنی، مصادرمشترک شیعه و مصادر مشترک شیعه و فقه زیدی است، که دلیل بالا بودن این حجم از روایات مشترک را می توان به شیوه ثعلبی در نقل احادیث که نقل به معنا کرده است می باشد. کلید واژه‌ها: منابع و مصادر- روایات اهل بیت (ع)-تفسیر الکشف و البیان- ثعلبی.      

امالی‌نویسی یکی از روش‌های تحمل و نگارش حدیث است. در این پژوهش 23 حدیث مشترک در امالی‌های شیخ صدوق، شیخ مفید و شیخ طوسی مطالعه می شود. این احادیث ابتدا، از نظر متن و محتوا مورد بررسی قرار گرفته و نقاط اشتراک و افتراقشان کشف   می شود. علی­رغم   وجود اشتراکاتی از نظر   احادیث مزید، مقلوب و تصحیف، نقل به معنا، سبب صدور، تشبیهات و اشعار، اختلافهای در بین آنها وجود دارد. سند احادیث نیز از جهاتی چون اتصال و انقطاع، تعداد راویان، گوینده وکیفیت تحمل مورد توجه قرار می گیرد. از لحاظ گزارش دهی در بین این سه امالی نیز علاوه بر اشاره به احادیث متواتر، تصحیف‌ که در سند برخی از احادیث مشترک وجود دارد، بررسی می شود. از نکات دیگری که در بررسی سندی احادیث مشترک، مورد تامل قرار می گیرد، بررسی علل تسامح و تساهل در پذیرش روایات راویان ضعیف و همچنین تاثیر اساتید بر نحوه گزارش دهی در روایات است که به آن­ها‌ پرداخته می شود. در پی این بررسی­ها، می­توان نتایج متنوعی از لحاظ اختلافات متنی و سندی در احادیث مشترک کسب نمود. مثلا همانندی زیادی در طرق تحمل حدیث در بین سه   امالی وجود دارد. همچنین اشعار موجود در امالی­های شیخ مفید و شیخ طوسی شبیه یکدیگر است. در حالی­که در بررسی سندی اختلافات بیشتری در امالی­های شیخ صدوق، شیخ مفید و شیخ طوسی وجود دارد. توجه به نقش اساتید و شیوخ در روایات شیخ صدوق، شیخ مفید و شیخ طوسی نیز نباید نادیده گرفته شود؛ چراکه با تامل در آن نقاط ضعف و قوت حدیث آشکار می­گردد. در خصوص موضوعات احادیث مشترک نیز باید گفت که می­توان آن­ها را در دو محور فضایل حضرت علی (ع) و موضوعات مختلف مانند فضایل اخلاقی قرار داد.   روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است.

 در این مقاله، ضمن ارائه تعایف و تقسیم¬بندی¬های ارائه شده برای خیر و شر به چرایی وجود خیر و شر و همچنین، بیان مصادیق خیر و شر در آیات و روایات پرداخته شده است. در ادامه، به بیان واقعی یا عدمی بودن خیر و شر و مطلق یا نسبی بودن آن¬ها از طریق ارائه نظرات آیات قران و روایات و اشعار مثنوی پرداخته خواهد شد. روش تحقیق در این مقاله بدین صورت میباشد که ابتدا آیات قرآن و روایاتی که در این زمینه پرداخته شده¬اند را بررسی نموده و سپس، به مقایسه و تطبیق آن¬ها با ابیات مثنوی مولوی میپردازیم. نتایج بررسی روایات، احادیث و اشعار مثنوی بیانگر این است که در آیات و روایات شر به معنای مطلق وجود ندارد و در نقطه مقابل می¬توان به شر نسبی قائل شد البته آن هم با توجه به انسان و شرایط و احوال و اوضاع و غیره که دارد شر نسبی قابل تعریف می¬باشد. در روایات هم پیرامون موضوع خیر و شر مصادیق و مواردی تبیین و تعریف شده است که این موضع حاکی از آن است که خیر و شر وجود دارند البته نه به صورت مطلق بلکه به صورت نسبی. مولانا معتقد است که شر مطلق در جهان وجود ندارد. از نظر وی، شر، یک امر عدمی است و نه وجودی. مولانا هم شر را به خدا نسبت می¬دهد.

شد.  

   چکیده مقدّمه و هدف: در زبان‌های مختلف دنیا، واژگانی وجود دارد که از دیگر زبان‌ها اخذ شده است. این واژگان پس از ورود به زبان وام‌گیرنده دچار تغییر و تحولاتی می‌شود. دانشمندان علم لغت‌شناسی نیز با بررسی‌های مکرر درباره‌ی ریشه‌ی اصلی واژگان در زبان‌های گوناگون، بدین وام‌گیری‌ها و تحولات واژگانی پی می‌برند. در این پایان‌نامه به دنبال یافتن واژگانی هستیم که از زبان‌های دیگر وارد زبان عربی شده و در متن کتاب نهج‌البلاغه راه یافته است. روش پژوهش: در این تحقیق از روش مطالعه‌ی کتابخانه‌ای و مراجعه به منابع مکتوب- کتب لغت، معرّبات و شرح‌های نهج‌البلاغه- استفاده کردیم و با سبک توصیفی-تحلیلی به بیان واژگانی که از زبان‌های دیگر در کلام حضرت امیر (ع) راه‌ یافته است، روی ‌آوردیم و سپس با ذکر آراء لغت‌شناسان غربی و شرقی، به نقد واژه‌‌های نوشته‌شده پرداختیم. یافته‌های پژوهش: در طی انجام این پژوهش بدین مهم دست یافتیم که بیش از صدوسی واژه در متن کتاب نهج‌البلاغه وجود دارد که از زبان‌های دیگر وام‌گرفته شده است و پس از تغییراتی که در زبان عربی یافته، وارد متن نهج البلاغه شده است. برخی از این تغییرات چندان اندک است که واژه با اصل خود تفاوت بسیار کمی دارد و در مقابل نیز برخی از واژگان در طول زمان دچار تغییر بسیاری شده است که جز با مراجعه به کتب ریشه‌شناسی واژگان نمی‌توان به ریشه‌ی واژه‌های مورد بررسی پی‌برد. نتایج پژوهش: با انجام این تحقیق توانستیم بدین نتیجه دست یابیم که واژگان وام‌گرفته شده در کتاب نهج‌البلاغه، دارای ریشه‌هایی در میان بیش از ده زبان کهن است که از‌ میان این مقدار، بیشترین وام‌گیری‌ها متعلّق به زبان‌های عبری، آرامی، فنیقی و سریانی است و پس از آن‌ها زبان فارسی و حبشی دارای بیشترین مقدار وام‌دهی به زبان عربی است؛ همچنین بدین امر دست یافتیم که در میان برخی از لغت‌شناسان درباره‌ی شناخت ریشه‌ی واژگان معرّب اختلافاتی دیده ‌می‌شود که گاه به ردّ کلام افراد پیش از خود نیز پرداخته‌اند. واژگان کلیدی: نهج‌البلاغه، واژه‌شناسی، فهم متن، فقه‌اللغه، واژه های معرّب       چکیده مقدّمه و هدف: در زبان‌های مختلف دنیا، واژگانی وجود دارد که از دیگر زبان‌ها اخذ شده است. این واژگان پس از ورود به زبان وام‌گیرنده دچار تغییر و تحولاتی می‌شود. دانشمندان علم لغت‌شناسی نیز با بررسی‌های مکرر درباره‌ی ریشه‌ی اصلی واژگان در زبان‌های گوناگون، بدین وام‌گیری‌ها و تحولات واژگانی پی می‌برند. در این پایان‌نامه به دنبال یافتن واژگانی هستیم که از زبان‌های دیگر وارد زبان عربی شده و در متن کتاب نهج‌البلاغه راه یافته است. روش پژوهش: در این تحقیق از روش مطالعه‌ی کتابخانه‌ای و مراجعه به منابع مکتوب- کتب لغت، معرّبات و شرح‌های نهج‌البلاغه- استفاده کردیم و با سبک توصیفی-تحلیلی به بیان واژگانی که از زبان‌های دیگر در کلام حضرت امیر (ع) راه‌ یافته است، روی ‌آوردیم و سپس با ذکر آراء لغت‌شناسان غربی و شرقی، به نقد واژه‌‌های نوشته‌شده پرداختیم. یافته‌های پژوهش: در طی انجام این پژوهش بدین مهم دست یافتیم که بیش از صدوسی واژه در متن کتاب نهج‌البلاغه وجود دارد که از زبان‌های دیگر وام‌گرفته شده است و پس از تغییراتی که در زبان عربی یافته، وارد متن نهج البلاغه شده است. برخی از این تغییرات چندان اندک است که واژه با اصل خود تفاوت بسیار کمی دارد و در مقابل نیز برخی از واژگان در طول زمان دچار تغییر بسیاری شده است که جز با مراجعه به کتب ریشه‌شناسی واژگان نمی‌توان به ریشه‌ی واژه‌های مورد بررسی پی‌برد. نتایج پژوهش: با انجام این تحقیق توانستیم بدین نتیجه دست یابیم که واژگان وام‌گرفته شده در کتاب نهج‌البلاغه، دارای ریشه‌هایی در میان بیش از ده زبان کهن است که از‌ میان این مقدار، بیشترین وام‌گیری‌ها متعلّق به زبان‌های عبری، آرامی، فنیقی و سریانی است و پس از آن‌ها زبان فارسی و حبشی دارای بیشترین مقدار وام‌دهی به زبان عربی است؛ همچنین بدین امر دست یافتیم که در میان برخی از لغت‌شناسان درباره‌ی شناخت ریشه‌ی واژگان معرّب اختلافاتی دیده ‌می‌شود که گاه به ردّ کلام افراد پیش از خود نیز پرداخته‌اند. واژگان کلیدی: نهج‌البلاغه، واژه‌شناسی، فهم متن، فقه‌اللغه، واژه های معرّب         

   ربعی المدهون یکی از برجسته ترین نویسندگان فلسطینی در عصر حاضر است که موضوعات داستانی بسیار متنوعی دارد. رمان «مصائرکونشرتو الهولوست و النکبه» وی، یکی از برجسته ترین رمان های عربی در چندسال اخیر است. المدهون در رمانش «مصائرکونشرتو الهولوکوست والنکبه » که برنده جایزه ی بوکر   عربی در سال ???? شد، از رنج و مهاجرت فلسطینی ها پس از شکل گیری اسرائیل سخن می گوید که از وطن و سرزمینشان دور افتاده اند، المدهون به دلیل اهمیت بسیار معضلات و پدیده های موجود در جامعه، به توصیف و تحلیل این مسائل در خلال داستانش پرداخته است. از جمله ویژگی های رمان، حسن توجه نویسنده، به شخصیت پردازی است؛ رمان "مصائر" کونشرتو الهولوکوست والنکبه در دو ساحت انواع شیوه های شخصیت پردازی وشخصیت ها مورد بررسی قرار داده است و از مهمترین نتایج این   پژوهش آن است که شخصیت های رمان مصائر، دچارنوعی بحران ودوگانگی هویت و ناسازگاری با محیط شده اند. شخصیت اصلی رمان مصائر(ولید احمد الدهمان) روزنامه نگار فلسطینی – بریتانیایی، و صاحب رویای همزیستی با کنار گذاشتن جنگ و افراط گرایی از طرف یهودیان و فلسطینیان است. فلسطینیانی که به سرزمین مادری خود که اکنون به جای آنها مردمان دیگری در سرزمین شان سکونت دارند، برگشته اند. حوادث فاجعه بار شکست (النکبه)   بر همه نسل های فلسطینیان و حتی آنانی که بعدها در سرزمین های دیگر به دنیا آمدند، تاثیرگذار بوده است و اکثر آنان دچار بحران های هویتی شده اند.      کلید واژه ها: رمان عربی، مصائر کونشرتو الهولوکوست والنکبه، ربعی المدهون

انقلاب مشروطیت ایران در سال 1285[DC1]  ش/1906م منجر به تشکیل مجلس شورای ملی شد. مجلس اول علیرغم کارشکنی‌ها و ضدیت عناصر دربار و ضد مشروطیت، قوانین مختلفی (قوانینی که مغایر با شرع اسلام نباشد) [DC2]  را به تصویب رساند و در فرآیند توزیع قدرت و محدود کردن قدرت سلطنت و عناصر دربار و اشرافیت قاجاری نقش مهمی ایفا نمود. قانون اساسی مشروطه و متمم آن محصول رایزنی نمایندگان مجلس و نیروهای خارج از مجلس بود. این قانون و متمم آن که یک دستاورد تاریخی بود، ایران را وارد کشورهای دارای نظام مشروطه نمود. امری که در کشورهای خاورمیانه و جهان اسلام بی سابقه بود. مجلس دوم و سوم نیز، علیرغم مشکلات داخلی و خارجی که ایران درگیر آن بود، نقش تعیین کننده ای در پیشبرد اداره امور کشور و دفاع از استقلال ایران و مشروطیت داخلی داشت. اما جنگ جهانی اول و تاثیرات ملموسش بر ایران، باعث تعطیلی مجلس سوم برای سال‌ها گردید. وضعیت آشفته داخلی و دخالت قدرت‌های خارجی در دوران جنگ جهانی اول، منجر به مشکلات عدیده اقتصادی و سیاسی در مناطق مرکز و پیرامون ایران گردید. از سوی دیگر، بعد از جنگ نیز، این اوضاع آشفته به واسطه ظهور گرایشات و جنبش‌های گریز از مرکز و بعضا تجزیه طلبانه، بر شدت و وخامت اوضاع افزود. همزمان کشمکش نخبگان سیاسی در تهران هم بر سر قدرت سیاسی و بحث قرارداد 1919 و مخالفت‌های گسترده با آن در جریان بود. در این چنین فضایی بود کودتای اسفند 1299 به وقوع پیوست. رضا خان بعد از مدتی توانست موفقیت‌های نظامی قابل توجهی در سرکوب جنبش‌های سیاسی منطقه ای به دست آورد. این موفقیت‌ها بر روند قدرت گیری وی و اقبال محافل ناسیونالیسم نوظهور ایرانی نسبت به وی، تاثیر به سزایی گذاشت.    واژگان کلیدی: مجلس شورای ملی، سلطنت پهلوی، رضا خان، مشروطیت، جمهوری، قاجاریه.   

  حدیث فرقه ناجیه که منسوب به پیامبر بوده و سند آن   در جوامع حدیثی فریقین ( اهل سنت ، شیعه) و کتب ملل و نحل آمده است   از احادیثی است که تاثیرات آن در عقاید موجب به وجود آمدن فرقه هایی در اسلام شده، لذا پیچیدگی آن باعث شده که محققان علوم دینی از متاخر و متقدم از آن در کتب خود استفاده کنند . صحابی پیامبر از جمله امام علی(ع) ، در منابع شیعه و انس بن مالک و ابوهریره و ...در منابع اهل سنت از کسانی بودند که این حدیث را نقل کرده اند .نقد و بررسی حیات تاریخی رجال این حدیث   از مسائل قابل بحث بوده که تا کنون تحقیقی در این مورد انجام نشده است . لذا مسائل قابل بررسی در این موضوع در بیان روایات و راویانی که ناقل این حدیث بوده اند و چگونگی انتقال آن در طول تاریخ از طریق سلسله رجال آن و پیوند تاریخی آنها با تاریخ مورد بحث می باشد . موضوع حاضر با توجه به منابع تاریخی و سیره و منابع رجالی به شرح حال نگاری راویان اصلی و تراجم شناسی سلسله راویان که انتقال دهنده این هستند پرداخته که در نهایت به شناخت حدیث در متون فریقین و شناخت احوال راویان و نقش آنها در وقایع تاریخی   منتهی می شود .             کلید واژه ها: سلسله رجال ، شرح حال نگاری، حیات تاریخی ، حدیث فرقه ناجیه   

این پژوهشبه بررسی تحولات نهاد زندان درعصر دوم وسوم عباسیان می‌پردازد و دربرگیرنده   مسائل و تحولات مربوط به   زندانیانی است که در درون قلمرو خلفای بنی عباسو حکومت‌های مستقل و نیمه مستقلی که در زیر پرچم آنان حکمرانی نموده‌اند . اینپژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی موضوع را مورد بررسی قرارمی دهد . زندان در همهادوار تاریخی به عنوان راهکاری برای مجازات متخلفان از قانون و حذف مخالفان در نظرگرفته شده است در اسلام در دوران خلفای راشدین با گسترش سرزمین‌های تحت حاکمیتمسلمانان از نهاد زندان جهت تادیب و تنبیه افرادی که قوانین اسلامی را زبر پاگذاشتند استفاده گردید اما با شکل‌گیری حاکمیت بنی امیه کارکرد تنبیهی زندان جایخود را به حذف و شکنجه مخالفان جهت سرکوب و از بین بردن آنان داد در دوره عباسیان .وضع رقت بارتر شد . درهر شهر، حاکمی که مستقر می‌شد برای خود زندانی داشت و مخالفانو مجرمان را در زندان حبس می‌کردند و شکنجه‌های رعب آورتر از ادوار قبل انجام می‌گرفت. در عصر دوم عباسی با ضعیف شدن قدرت خلفا و افزایش قدرت امیران و از سوی دیگرنفوذ ترکان به صحنه سیاست ، قدرت و رقابت ، هرج و مرج و بی‌نظمی افزایش یافته و درنتیجه با پا گرفتن شورش‌ها و قیام‌های متعدد تعداد زندانیان افزایش یافت . خلیفه وسلاطین به بهانه‌های مختلف حکم به زندانی کردن متهمان می‌دادند . یکی از ارکانقدرت منصب وزارت بود وزیران در این دوران پس از معزول شدن به بهانه گرفتن اموال وبه جرم اختلاس آن‌ها را زندان کردند تا جایی که وزارت را راهی به سوی زنداندانستند . حتی خود خلفای عباسی بر اثر رقابت‌های سیاسی و کشمکش‌های قدرت معزول وروانه زندان شدند و در حبس مورد آزار، اذیت و شکجنه قرار   گرفتند تا جای سرنوشت دردناکی برای برخی از خلفارقم خورد در زندان شکنجه و کشته شدند. شکنجه‌های اعمال شده بر محبوسان هیچ نسبتیبا معیارهای موجود در منابع فقهی و روایی نداشت . خلیفه به خود این اختیار را دادهبود تا به محض دستورش هر کسی را زندانی کند و او را مورد آزار و شکنجه قرار دهد.اینپژوهش که مربوط به محدوده تاریخی سال 232 تا سال 447 که شامل دوره دوم و سومحکمرانی خلفای عباسی است با رویکردی توصیفی با بررسی منابع مهم و اولیه تاریخی بهموضوع پرداخته است و با گرد‌آوری و بررسی گزارش‌های متعدد از متون تاریخی به وضعیتزندان، مولفه‌هایی که باعث شد در این برهه تاریخی افراد، مجرم شناخته شده و راهیزندان شوند، شهرهایی که در آن زندان وجود داشته است، انواع زندان،   قلعه‌هایی که مجرمان و متهمان را پس از دستگیریدر آن زندانی کرده‌اند، خلفایی که سر از زندان در آوردند، وزیرانی که به علت فساددر دستگاه خلافت، اختلاس و نفوذ فرماندهان قدرتمند عزل و زندانی شدند، شکنجه افرادو انواع شکنجه‌ها که بر زندانیان اعمال گردید، خدمات پزشکی و بهداشتی که برایزندانیان صورت پذیرفت، انواع زندان‌ها، غذای زندانیان، تحقیر زندانیان، سرنوشتزندانیان و نحوه رهایی آن‌ها از حبس و زندان زنان پرداخته‌ایم.  واژگانکلیدی: زندان ، حبس ، شکنجه ، شورش ، عصر دوم و سوم عباسی   

چکیده در نظام حقوقی ایران در عرض تعزیرات کیفری قسم دیگری از تعزیر تحت عنوان "تعزیر مدنی" وجود دارد که نه تنها فاقد مبانی و ویژگی های اختصاصی مجازاتها و تعزیرات کیفری است،بلکه به امور حقوقی و نه اعمال مجرمانه اختصاص می یابد و حتی در مواردی نیز که راجع به اعمال مجرمانه در کنار مجازاتها و تعزیرات کیفری مقرر می شود در جایگاه یک ضمانت اجرای حقوقی قرار می گیرد.که اگر چه نظم عمومی و حمایت از منافع جامعه می تواند به عنوان حکمت مقرر شدن آن باشد اما برخلاف "تعزیرات کیفری" و "تعزیرات عمومی غیر کیفری" به جهت غلبه ی نقض حقوق خصوصی اشخاص بر خدشه ای که در نتیجه ی نقض الزامات حقوقی به عنوان اثر سوء تخطی شخص خاطی به بار نشسته می نشیند،محکومیت راجع به آنها یک محکومیت خصوصی است و در حق جامعه نیست. لذا اقتضای اصول مسلمی همچون؛ "ضابطه ی بما یراه الحاکم که بر تعیین نوع تعزیرات بر اساس و معیار اقتضائات زمانی و مکانی توسط حاکم و در امروزه توسط قوه ی صالحه ی قانونگذاری استوار است،می تواند مقرر شدن تعزیری در ماهیت و معنای تعزیر مدنی را توجیه نماید و از طرف دیگر قاعده ی "العتزیر لکل عمل محرم" می تواند وجاهتی شرعی برای محدود نبودن تعزیرات به کیفر و مجازات باشد،به خصوص در مواردی که با وجود اقتضای تنبیه اشخاص و از طرف دیگر با توجه به عدم اقتضاء مجازات و کیفر شخص خاطی به استناد اصل ضرورت در وضع مجازاتها و تعزیرات کیفری،مقرر شدن تعزیر مدنی ضمانت اجرای متناسب تری است. در نظام حقوقی ایران و فقه،مصادیق متعددی از تعزیرات مدنی به ترتیب مقرر و مورد حکم قرار گرفته اند که همین عملکرد مبین اصالت تعزیر مذکور نزد قانونگذار و فقها بوده است.که در فقه تبلور بارز آن را در مصادیقی همچون؛حبس مدنی مدیون،کفیل و ممتنع از انفاق مشاهده می کنیم و همچنین در قانون نیز در گرایش های حقوقی مختلف ضمانت اجراهایی همچون؛محرومیت زن از نفقه در حوزه ی حقوی خانواده،تعزیر بیمه گذار ناقض حسن نیت در قالب محرومیت از پوشش بیمه ای و ضمانت اجراهای تحمیلی موضوع ماده ی ?? قانون بیمه مصوب ????در حوزه ی حقوق بیمه،محرومیت وارث قاتل عمدی از ارث مورث خود موضوع ماده ی ??? قانون مدنی در حقوق ارث و موارد متعدد دیگری که از استقراء در نظام قانونی تحصیل می شود،همگی مبین کابرد مصادیق نهاد "تعزیر مدنی" در قانون است. و بعضاً نهاد تعزیر مدنی جایگزین پیشنهادی بهتری به جای بسیاری از ضمانت اجراها و به خصوص تعزیرات کیفری بوده است که حقوقدانان بعضاً در مواردی همچون؛حبس کیفری موضوع ماده ی ?? قانون حمایت از خانواده مصوب ????،با نقد رویه ی قانونگذار "حبس مدنی" را به عنوان مصداقی از تعزیر مدنی پیشنهاد نموده اند. که نگاه هایی این چنینی در دکترین موید ظرفیت بالای تعزیر مدنی برای واکنش در برابر تخطی اشخاص از الزامات حقوقی بوده که می تواند اصلاح رویه ی مذکور تا حد قابل توجهی با جایگزینی تعزیر مدنی به جای تعزیرات کیفری،از تورم قوانین جزایی و مجازاتها به خصوص در گرایش های نامانوسی(در برابر مجازاتها) از حقوق همچون حقوق خانواده بکاهد.

چکیدهاسباب نزول هر حادثه یا پرسشی است که در زمان پیامبر(ص)، متناسب با آن حادثه یا رویداد، آیات و یا سوره­هایی از قرآن، هم­زمان   یا در پی­آن نازل شده است و از جمله مباحث علوم قرآنی است که   نقش بسزایی در درک مفاهیم و مقاصد آیات و سور دارد. این دانش از زمان نزول قرآن کریم تاکنون همواره مورد توجه و اهتمام مفسران بوده است و از روایات و اخبار سبب نزول، به عنوان جهت دهنده تفسیرشان برای تعیین مقصود خداوند، بهره گرفته­اند. تفاسیر اجتماعی از جمله المیزان، المنار، فی ظلال القزآن و نمونه نیز مستثنی از این امر نیستند و هرکدام از این مفسران به طور متفاوتی از روایات سبب نزول بهره گرفته­اند. این پژوهش نیز با روش توصیفی- تحلیلی در صدد تبیین جایگاه اسباب نزول در تفاسیر اجتماعی است، تا این مهم حاصل شود که هر کدام از این مفسران چه رویکرد و نگرشی نسبت به اسباب نزول داشته­اند و از طرفی در برخورد با روایات اسباب نزول، با   اتخاذ چه ملاک­هایی به نقد و تحلیل آن­ها، در تفسیر خود پرداخته­اند.واژگان کلیدی: اسباب نزول، روایات اسباب نزول، تفاسیر اجتماعی، المنار ،   تفسیرنمونه  

  بازشناسی تفاسیر در حوزه ی روش شناسی، ضرورت اجتناب ناپذیر مطالعات جدید قرآنی است. توجه به ابعاد مختلف روش شناسی تفسیر، جهت دستیابی به روش صحیح تفسیر قرآن و نیز طبقه بندی تفاسیر بر مبنای معیارهای روش شناسانه، الزام های روش شناسی تفاسیر را بیش از پیش نمایان می سازد.از علل مهم اختلاف روش ها و رویکردهای مفسّران این است که آنان با درک و بینشی که نسبت به دانش های زمان خود دارند و نیز بر اساس مبناهای برگزیده ی خود، متوجه نکاتی می شوند و در تفاسیر خود به آنها می پردازند و این عوامل، موجب تغییر شیوه ی تفسیری آنان می گردد. در عین حال عدم بکارگیری قوانین دستوری تفسیری و نیز در پیش گرفتن روش های متفاوت و گاه فاقد اعتبار، موجب پیدایش تمایز فاحشی بین تفسیر صحیح قرآن در پرتو تئوری ها و اصول و ضوابط تعریف شده با تفاسیر ارائه شده بدون اعلان روش و ضابطه ی تفسیری گردیده است.به همین منظور، این نوشتار با هدف بررسی روش تفسیری " معارف القرآن " اثر محمد شفیع عثمانی از مفسّران معاصر بر مبنای معیارها و تئوری های روش شناسانه است و در عین حال به برخی از آراء تفسیری این مفسّر نیز اشاره می شود. نویسنده می کوشد تا شناخت مقبولی از تفسیر معارف القرآن ارائه داده تا گامی در پررنگ نمودن جایگاه آن بردارد و چراغی در مسیر بهره گیری مناسب از آن بیفروزد.در این پژوهش به زندگینامه و فعالیت های علمی مفسّر، مبانی و منابع تفسیری مفسّر، روش ها و گرایش های تفسیری وی و موضوعات علوم قرآنی مطرح شده در تفسیر معارف القرآن پرداخته می شود. روش های قرآن به قرآن، روایی و عقلی از روش های به کار رفته در این تفسیر است. گرایش های تفسیری مفسّر نیز عبارتند از: فقهی، کلامی، اجتماعی، ادبی، عرفانی و فلسفی است.روش جمع آوری داده ها در پژوهش حاضر، توصیفی - تحلیلی است که با مرور کتاب ها، نرم افزارها و سایت های قرآنی انجام می شود.  کلمات کلیدی: محمد شفیع عثمانی، معارف القرآن، تفسیر ، روش تفسیر