همایش بینالمللی «جغرافیا و پایداری محیط با محوریت بحران فرونشست زمین» به میزبانی دانشگاه رازی برگزار شد | تأکید رئیس دانشگاه رازی بر نقش دانشگاهها در اصلاح تصمیمهای زیستمحیطی و پیامدهای فرامرزی توسعه در پهنه زاگرس / از گاماسیاب تا دیاله: همکاری علمی منطقهای به مثابه راهبردی برای همزیستی پایدار در حوزههای آبخیز مشترک - پرتال اصلی دانشگاه رازی
نخستین همایش بینالمللی و سومین همایش ملی «جغرافیا و پایداری محیط با محوریت اصلی بحران فرونشست زمین: علل، پیامدها و راهکارها»، به میزبانی دانشگاه رازی برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه رازی، نخستین همایش بینالمللی و سومین همایش ملی جغرافیا و پایداری محیط با محوریت اصلی «بحران فرونشست زمین: علل، پیامدها و راهکارها» روز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ در تالار اجتماعات فرهنگ و ادب دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه رازی برگزار شد.
تأکید رئیس دانشگاه رازی بر نگاه منطقهای به حکمرانی و مسئولیت مشترک زیستمحیطی
دکتر جمال فتحاللهی، رئیس دانشگاه رازی، در این همایش ضمن خوشآمدگویی به حاضران و قدردانی صمیمانه از همکاران گروه جغرافیا و همه دستاندرکاران گردهمایی این جمع علمی، از مهمانان دانشگاه دیاله عراق نیز بهطور ویژه سپاسگزاری کرد و گفت: تقریباً یک سال است که دغدغه تشکیل اتحادیه دانشگاههای زاگرس توسط دانشگاه رازی دنبال میشود و دیروز نیز در دانشگاه همدان نشستی با رئیس آن دانشگاه در همین خصوص برگزار شد.
وی با طرح این پرسش که وقتی درباره توسعه یک استان تصمیم میگیریم، چه کسی پیامد آن تصمیم را برای کل منطقه زاگرس و حتی کشور میبیند؟ افزود: وقتی در بالادست یک حوزه آبخیز درباره توسعه کشاورزی یا استقرار صنعت تصمیم میگیریم، خانوادههایی که در پاییندست زندگی میکنند نیز در نتیجه آن تصمیم سهیم هستند. اعتبار طرح را یک استان میگیرد و اشتغالش را در کارنامه همان استان ثبت میکنیم، اما هزینههایی که ممکن است همان سال یا سالهای بعد به آب، خاک یا معیشت مردم استانهای دیگر و استانهای همسایه تحمیل شود، در هیچ کارنامهای ثبت نمیشود. اینجاست که نگاه جغرافیایی به حکمرانی کشور اهمیت دوچندان پیدا میکند.

رئیس دانشگاه رازی با اشاره به نمونهای واقعی در این زمینه خاطرنشان کرد: نمونهاش را در تابستان گذشته در رودخانه گاماسیاب شاهد بودیم؛ تقاضای ۵۰۰ خانوار از کشاورزان بالادست رودخانه گاماسیاب برای کشت برنج، در حالی مطرح شد که ارزیابیهای زیستمحیطی نشان میداد به واسطه این کشت، ۲۰۰۰ خانوار پاییندست در دو استان مختلف آسیب میبینند. پرسش این است که چه کسی باید درباره این مشکلات صحبت کند و افکار عمومی را قانع کند؟ به هر حال آن ۵۰۰ خانوار نیز حق دارند و دنبال کسب درآمد و معیشت خود هستند. چه راهحلی میتواند کمک کند که هم آن ۵۰۰ خانوار آسیب نبینند و هم ۲۰۰۰ خانوار پاییندست به واسطه افزایش درآمد آنها متحمل خسارت نشوند؟ این همان چیزی است که به نظر من دانشگاهها باید در افکار عمومی طرح و دنبال کنند تا نهادینه شود.
اتحادیه دانشگاههای زاگرس؛ بستری برای همکاری علمی منطقهای
دکتر فتحاللهی با بیان اینکه تشکیل اتحادیه دانشگاههای زاگرس ریشه در همین موضوعات و مسائل زیستمحیطی دارد، تصریح کرد: معتقدیم هر دانشگاه بخشی از این سرزمین و مردم آن را از نزدیک میشناسد؛ دانشگاهی سالها درباره جنگلهای بلوط کار کرده و دانشگاهی دیگر درباره معیشت روستاهای همان پهنه مطالعاتی پژوهش انجام داده و همکارانی نیز تجربه ارزیابی سیاستهای آب و کشاورزی دارند. مسئولیت ما رؤسای دانشگاهها این است که همکاری این گروهها را امکانپذیر کنیم و برای پرسشهایی که پاسخشان به چند استان و چند رشته مربوط است، در برنامه پژوهشی دانشگاهها جای مشخصی باز کنیم. دانشگاه رازی نیز به عنوان خانه اتحادیه دانشگاههای زاگرس میتواند پیگیری این همکاری را به عهده بگیرد؛ دبیرخانه این اتحادیه در دانشگاه رازی شکل گرفته و موضوعات در حال پیگیری است.
وی افزود: حدود دو هفته پیش دیداری با سرکار خانم دکتر انصاری، معاون محترم رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، درباره همین مسئولیت مشترک داشتیم و ایشان از همکاری با دانشگاههای زاگرس استقبال کردند. موضوع حفاظت از جنگلهای بلوط حوزههای آبخیز، تنوع زیستی و مسئله گرد و غبار نیز از زمینههایی بود که با ایشان به توافق رسیدیم تا دانشگاههای منطقه زاگرس بتوانند در آن ایفای نقش کنند. حدود یک هفته پیش نیز نشستی با رؤسای منطقه ۳ آموزش عالی کشور در لرستان داشتیم که محور بحث ما باز همین موضوعات مشترک منطقهای بود.

پیشنهاد آغاز همکاری از تبادل تجربه درباره تصمیمهای واقعی
رئیس دانشگاه رازی پیشنهاد کرد: همکاری میان مجموعههای مختلف را از تبادل تجربه درباره یک تصمیم واقعی آغاز کنیم؛ برای مثال هر یک از طرفین، از جمله دانشگاههایی که در کشور دوست و برادر عراق حضور دارند و مهمانان ارجمندی که از دانشگاه دیاله تشریف آوردهاند، تجربهای را به بحث بگذارند که تصمیماتی در آن خصوص در حوزه کشاورزی اتخاذ شده و آثار و تبعاتش به زیستمحیط ما نیز منتقل میشود.
وی در ادامه با اشاره به ظرفیت علمی منطقه زاگرس گفت: من از شورای علمی همایش درخواست دارم از میان بحثهای امروز، پرسشی انتخاب شود که پاسخ آن بتواند تصمیمی در حوزه زاگرس را تغییر دهد. به هر حال نقش ما دانشگاهها قدرت اجرایی نیست، ولی با ظرفیتی که اعضای هیئت علمی دارند، میتوان تأثیرگذار بود. منطقه زاگرس شامل ۱۱ استان واقع بر رشتهکوههای زاگرس است که تقریباً مسائل و مشکلات نزدیک به همی دارند و حدود ۱۰۶ هزار دانشجوی دانشگاههای دولتی در آن مشغول به تحصیل هستند؛ این ظرفیت کمی نیست و دانشگاهها میتوانند در تأثیرگذاری بر نظام حکمرانی و تصمیمگیری و اصلاح تصمیمات در حوزههایی که آثار تصمیمات اتخاذشده در یک استان، محیط زیست استانهای دیگر را تحت تأثیر قرار میدهد، نقش بسزایی ایفا کنند.
قدردانی و تأکید بر اثرگذاری همایشهای علمی
دکتر فتحاللهی در پایان ضمن قدردانی مجدد از زحمات برگزارکنندگان همایش و با اشاره به موانع موجود در برگزاری چنین رویدادهایی گفت: سعی کردیم تسهیلاتی فراهم کنیم که همکاران بتوانند چنین همایشهایی را برگزار کنند. قطعاً این آثار اثر خودش را دارد؛ برخی انتقاد میکنند که اینها فقط مستنداتی میشود که در کتابخانهها نگهداری میشود، اما فقط این نیست. همین که آثار و تبعات زیستمحیطی چنین تصمیماتی دهان به دهان میگردد، قطعاً اثر خودش را دارد. ضمن اینکه ضمانت تحقق آنچه در این همایشها بیان میشود، خود شما بزرگواران هستید که هر یک در جایگاههای مختلف، قدرت تاثیرگذاری متفاوتی دارید؛ بنابراین برگزاری همایشها قطعاً میتواند افکار عمومی را حداقل به سمت اتخاذ یا عدم اتخاذ برخی تصمیماتی که آثار زیستمحیطی در جاهای مختلف بر جای میگذارد، سوق دهد. مجدداً سپاسگزارم و امیدوارم موفق و مؤید باشید.
دکتر آییژ عزمی، دبیر اجرایی همایش، در آیین افتتاحیه ضمن خوشآمدگویی به شرکتکنندگان، با اشاره به اهمیت موضوع گفت: فرونشست زمین یکی از چالشهای بسیار مهم عصر کنونی در ایران، منطقه خاورمیانه و به تعبیری در سراسر جهان است و برگزاری این همایش با هدف گردآوری مجموعهای از اطلاعات در یکی از تخصصیترین و مهمترین موضوعات محیط زیستی روز انجام شده است.

وی در تشریح فرایند علمی همایش افزود: در مجموع ۱۵۰ مقاله به دبیرخانه همایش واصل شد که پس از داوری، ۴۱ مقاله رد و مابقی در قالبهای پوستر و سخنرانی ارائه شدند. مقالاتی از کشورهای مختلف آسیایی و اروپایی و بهویژه از مهمانان کشور عراق در این همایش حضور دارند که به صورت حضوری و مجازی ارائه میشوند.
دبیر اجرایی همایش، برگزاری آن را فرصتی برای معرفی شهر کرمانشاه و کشور ایران در حوزههای علمی، بهویژه مسئله فرونشست دانست و اظهار داشت: اندیشمندان از سراسر جهان میتوانند از مقالات این همایش بهرهبرداری کنند. چکیده مقالات بهزودی منتشر خواهد شد و مجموعه مقالات به صورت فیزیکی در پایگاههای معتبر منتشر و نمایهسازی میشود.
در مراسم افتتاحیه این همایش، دکتر لؤی صیهود فواز، رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه دیاله عراق، طی سخنانی اظهار داشت: خوشحالیم که در این همایش، بهعنوان نخستین همایش بینالمللی جغرافیا و سومین همایش درباره فرونشست زمین، دلایل و راهکارها، حضور داریم. بیتردید برگزاری چنین همایشی گامی عملی و مهم تلقی میشود که بازتابی فوری از یکی از آشکارترین تهدیدات محیطی، یعنی پدیده فرونشست زمین و آثار فرهنگی، اقتصادی و دیگر پیامدهای آن دارد؛ امری که میطلبد نهایت تلاش علمی خود را به کار گیریم و راهکارهایی ارائه دهیم.

وی با تأکید بر نقش دانشگاهها افزود: نقش دانشگاهها تنها به تشخیص مشکلات محدود نیست، بلکه تداوم ارائه راهکارهای علمی، رویههای علمی و پیشنهادهای علمی برای مشارکت در خدمت به جامعه و حمایت از محیط زیست و پایداری آن را نیز در بر میگیرد.
رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه دیاله عراق در پایان سخنان خود، تقدیر و قدردانی خویش را به برگزارکنندگان همایش، پژوهشگران و شرکتکنندگان تقدیم کرد و ابراز امیدواری نمود که نتایج این جلسات به توصیههای علمی استواری تبدیل شود که در گرامیداشت شناخت و خدمت به وطن همه ما نقش ایفا کند. وی همچنین سلام و تحیات رئیس دانشگاه دیاله را به همکاران دانشگاه رازی ابلاغ کرد.
فرونشست، پدیدهای جهانی با پیامدهای منطقهای
سپس، دکتر غلامرضا سالمیان، مدیر حوزه ریاست دانشگاه رازی، ضمن خیرمقدم به مهمانان خارجی و پژوهشگران حاضر، در سخنانی با اشاره به بدبودن حال زمین، اظهار داشت: پدیده فرونشست فقط منحصر به کشور ما نیست و شاید پدیدهای جهانی باشد؛ ما نمودهای آن را در کشور خودمان و کشورهای آسیایی و منطقه ممکن است به شکل شدیدتری ببینیم و ملموستر احساس کنیم.

وی با اشاره به خشکسالی اخیر در اروپا و کشورهایی با میزان بارندگی بالا که دچار بحران آب شدهاند، افزود: این پدیده عمومی بخشی به سیاستهای حکمرانی در کشورهای مختلف برمیگردد و بخشی نیز به ولع سیریناپذیر انسان در بلعیدن منابع.
دکتر سالمیان ابراز امیدواری کرد که نتایج این نشست و همایشهای مشابه به ارائه راهکارهای درست، آکادمیک و علمی برای برونرفت از این بحران جهانی منجر شود.
همایشهای علمی، بستری برای تبادل دانش و تجربه
دکتر شجاع تفکری، رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه رازی، نیز در این مراسم با ابراز خرسندی از برگزاری چنین رویداد علمی مهمی در این دانشکده، اهمیت همایشهای علمی را برشمرد و گفت: در خلال این نشستها و گردهماییها اهداف مهمی دنبال میشود؛ از جمله انتقال اطلاعات و دانش، تبادل تجربه و دستاوردها، گرد هم آمدن تعدادی از متخصصان حول یک مسئله خاص، ایجاد انگیزه برای پژوهشگران جوان مانند دانشجویان عزیز و همینطور تقویت جایگاه دانشگاه برگزارکننده و اعضای محترم هیئت علمی ارائهدهنده مقاله.

وی ابراز امیدواری کرد که در این همایش گامهای مؤثری در جهت نیل به این اهداف برداشته شود و ضمن خیرمقدم به تمامی شرکتکنندگان اعم از شرکتکنندگان خارجی، استادان دانشگاههای مختلف ایران از گروههای مختلف جغرافیا، دانشجویان، همکاران از دانشگاههای مختلف استان و رؤسای دانشگاههای استان، مراتب تقدیر و سپاس خود را تقدیم متولیان برگزاری همایش کرد.
وضعیت نامناسب زمین و منابع آب زیرزمینی
دکتر جعفر معصومپور، معاون دانشجویی دانشگاه رازی و عضو هیئت علمی گروه آموزشی جغرافیا، در ادامه این مراسم با بیان اینکه حال کره زمین خوب نیست و حال زمین ایران نیز خیلی خوب نیست، گفت: فرونشستها از زمانی شروع شد که تصمیماتی در سیاستهای کلان محیطزیستی کشور گرفته شد که اثرش را در نقطهای دیگر مشاهده کردیم و پیامدش امروزه در وضعیت محیطزیست و خشکشدگی دریاچه ارومیه نمایان است؛ تصمیمات غلط در زمینه انتقال آب از کوهرنگ به یزد و طرح گرمسیری در کرمانشاه از جمله این موارد بوده است.

وی با اشاره به مطالعات خود در زمینه خشکسالی و منابع آب زیرزمینی افزود: مستندترین کاری که در سال ۲۰۲۱ چاپ شده، نشان میدهد که ۷۷ درصد منابع آب زیرزمینی ایران کاهش یافته است. این پروژه با همکاری خانم دکتر سلطانی آغاز شد و در حال حاضر نیز پروژهای در ارتباط با پایان منابع آب زیرزمینی و ارتباط آن با تغییر اقلیم در حال انجام است که تمام دادهها نشاندهنده کاهش شدید سطح آب زیرزمینی در استان کرمانشاه است.
معاون دانشجویی دانشگاه رازی همچنین از پروژه دیگری در زمینه ارتباط بین خشکی و خشکسالی با بیابانزایی در ایران خبر داد و گفت: مقاله این پروژه همین هفته گذشته برای ژورنال بینالمللی ارسال شد و دادهها و نقشهها گواه بر این است که میزان بیابانزایی در ایران در حال افزایش است.
وی ابراز امیدواری کرد که نشستهای اینچنینی با حضور مسئولان محترم استانی و کشوری در آینده به تصمیماتی به نفع محیطزیست ایران منجر شود.
ضرورت همکاری منطقهای در حوزه محیطزیست
دکتر معصومپور با اشاره به موقعیت منطقه زاگرس و هممرزی با کشور عراق تصریح کرد: بسیاری از تصمیماتی که کشور عراق میگیرد و یا ما میگیریم، میتواند بسیار مفید باشد اگر درست انجام شود و اگر خطایی در آن باشد، میتواند برای هر دو کشور آسیبزا باشد. تصمیماتی که ما جداگانه میگیریم قطعاً در حیطه منطقهای و محیطی که آن کشورها درگیر آن هستند، بسیار حائز اهمیت است.
وی در پایان با اشاره به اینکه صرف اینکه در کرمانشاه میبینیم طرف زمینی دارد و فکر میکند آن زمین ۱۰ هکتاری با دو چاه عمیق مال اوست، در واقع منافع ملی است، ابراز امیدواری کرد که سیاستمداران نسبت به این قضیه حساس باشند، چرا که در غیر این صورت مهاجرتها و دردسرهای دیگری را برای مدیران کلان مملکت به وجود خواهد آورد.
شایان ذکر است؛ این همایش با هدف بررسی چالشهای زیستمحیطی، بهویژه معضل فرونشست زمین، و ارائه راهکارهای علمی و عملی برای مدیریت این بحران طراحی شده است. محورهای اصلی همایش شامل: پایش و سنجش فرونشست، تغییر اقلیم، هیدروکلیماتولوژی، تأثیر فرونشست بر مهاجرت، امنیت غذایی، زیرساختها، آسیبپذیری کانونهای جمعیتی شهری و روستایی و چشماندازهای آینده است. اختتامیه همایش با تقدیر از برگزیدگان همراه بود.
تصاویر این مراسم را در ادامه ببینید:
