دانشگاه رازی

امنیت غذایی در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین مولفه‌های امنیت انسانی و ثبات اقتصادی ـ اجتماعی کشورها تبدیل شده است. تحولات ژئوپلیتیکی، بحران‌های بین‌المللی و اختلال در زنجیره‌های تامین جهانی نشان داده‌اند که تامین غذا دیگر صرفاً تابع ظرفیت‌های داخلی نیست، بلکه از ساختار تجارت جهانی، روابط قدرت، وابستگی‌های اقتصادی و شوک‌های خارجی تاثیر می‌پذیرد. جنگ روسیه و اوکراین که از سال ???? آغاز شد، به‌عنوان یک شوک ژئوپلیتیکی مهم، پیامدهای گسترده‌ای بر بازار جهانی غلات، به‌ویژه در حوزه تولید، صادرات، حمل‌ونقل و قیمت‌ها برجای گذاشت. اهمیت این موضوع برای کشورهای غرب آسیا از آن جهت است که بسیاری از این کشورها به دلیل محدودیت منابع طبیعی، شرایط اقلیمی و وابستگی قابل توجه به واردات غلات، در برابر اختلالات بازار جهانی غذا آسیب‌پذیر هستند.پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل تاثیر جنگ روسیه و اوکراین بر امنیت غذایی کشورهای غرب آسیا، با تمرکز بر سازوکارهای انتقال شوک‌های عرضه در بازار جهانی غلات انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، بررسی مسیرها و سازوکارهایی است که از طریق آنها جنگ روسیه و اوکراین بر ابعاد مختلف امنیت غذایی کشورهای غرب آسیا اثر گذاشته است. این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب نظری اقتصاد سیاسی بین‌الملل و مفاهیمی همچون شوک ژئوپلیتیکی، انتقال شوک، وابستگی وارداتی و تاب‌آوری غذایی، رابطه میان بحران بین‌المللی، بازار جهانی غلات و پیامدهای داخلی آن را تحلیل می‌کند.روش پژوهش کیفی و توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌های مورد نیاز از طریق بررسی اسناد، گزارش‌های بین‌المللی، آمارهای رسمی و منابع علمی گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که جنگ روسیه و اوکراین از طریق کاهش عرضه موثر غلات، اختلال در صادرات و حمل‌ونقل، افزایش هزینه‌های تجارت، رشد قیمت جهانی غلات و انتقال تورم غذایی به بازارهای داخلی کشورهای واردکننده، بر امنیت غذایی غرب آسیا تاثیر گذاشته است. این تاثیر تنها به دسترسی فیزیکی به غذا محدود نبوده، بلکه قدرت خرید خانوارها، ثبات نظام تامین غذا و کیفیت مصرف غذایی را نیز تحت تاثیر قرار داده است.یافته‌های پژوهش همچنین نشان می‌دهد که شدت پیامدهای جنگ در میان کشورهای غرب آسیا یکسان نبوده و عواملی مانند میزان وابستگی به واردات غلات، تنوع منابع تامین، ظرفیت ذخیره‌سازی، توان مالی دولت‌ها و سیاست‌های حمایتی، نقش مهمی در تعیین سطح آسیب‌پذیری و تاب‌آوری کشورها داشته‌اند. بر این اساس، جنگ روسیه و اوکراین نمونه‌ای از تبدیل یک بحران ژئوپلیتیکی به یک شوک اقتصادی جهانی است که از طریق شبکه‌های تجارت و وابستگی‌های متقابل، آثار خود را به مناطق مختلف منتقل می‌کند.نتایج این پژوهش بر اهمیت تقویت تاب‌آوری نظام‌های غذایی، تنوع‌بخشی به منابع تامین، توسعه ظرفیت‌های داخلی تولید، افزایش ذخایر راهبردی و توجه به ابعاد ژئوپلیتیکی امنیت غذایی تاکید دارد. این مطالعه نشان می‌دهد که امنیت غذایی در جهان معاصر، علاوه بر یک مسئله اقتصادی، بخشی از معادلات قدرت، سیاست بین‌الملل و امنیت ملی کشورها محسوب می‌شود.