دانشگاه رازی

   شناخت ساختار جمعیت آفات، الگوی پراکنش فضایی و تنوع زیستی دشمنان طبیعی، از ارکان اساسی در طراحی برنامه‌های پایدار مدیریت تلفیقی آفات به‌شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی فون گونه‌ای شته‌های مرتبط با یونجه، نوسانات جمعیت، الگوی پراکنش فضایی، تنوع زیستی دشمنان طبیعی و تحلیل ارتباط این مولفه‌ها با برخی متغیرهای اقلیمی در مزارع یونجه علوفه‌ای شهرستان کرمانشاه طی دو سال زراعی ???? و ???? انجام شد.    نمونه‌برداری شته‌ها از فروردین تا اواخر مهرماه، در قالب شبکه‌های 20×20 متر و با بررسی 40 ساقه در هر شبکه به روش ضربدری انجام گرفت. شناسایی گونه‌های شته بر اساس ویژگی‌های ریخت‌شناسی و تهیه اسلایدهای میکروسکوپی صورت پذیرفت. زنبورهای پارازیتوئید از شته‌های مومیایی‌شده در شرایط آزمایشگاهی استخراج و شناسایی شدند و دشمنان طبیعی شکارگر نیز به‌صورت مستقیم از مزارع جمع‌آوری گردیدند. برای تحلیل الگوی پراکنش فضایی از قانون توان تیلور و شاخص آیوائو استفاده شد و شاخص‌های تنوع زیستی شامل شانون–وینر، سیمپسون، بریلیون، اسمیت–ویلسون و جک‌نایف برای ارزیابی ساختار جامعه دشمنان طبیعی به‌کار رفت. در مجموع، سه گونه شته شامل Acyrthosiphon pisum (Harris) (Hemiptera: Aphididae) ، Therioaphis trifolii (Monell) (Hemiptera: Aphididae)   و Aphis craccivora Koch (Hemiptera: Aphididae) شناسایی شد که در میان آن‌ها A. pisum در هر دو سال مطالعه گونه غالب بود. نتایج نوسانات جمعیت نشان داد که اوج تراکم A. pisum عمدتاً در اواخر بهار، به‌ویژه خردادماه، رخ داد؛ در حالی‌که بیشترین تراکم T. trifolii   در میانه تابستان و عمدتاً در مردادماه مشاهده شد. اگرچه روند کلی نوسانات جمعیتی در دو سال مطالعه مشابه بود، اما شدت تراکم‌ها در برخی تاریخ‌های نمونه‌برداری و بین مزارع تفاوت داشت. نتایج تحلیل الگوی پراکنش فضایی نشان داد که پراکنش شته‌ها در اغلب تاریخ‌های نمونه‌برداری عمدتاً به الگوی تصادفی نزدیک بوده است؛ هرچند در برخی مقاطع زمانی و در تراکم‌های بالاتر، گرایش به پراکنش تجمعی مشاهده شد. این موضوع بیانگر تاثیر همزمان تراکم جمعیت، شرایط زیستگاهی و کیفیت منابع غذایی بر نحوه استقرار جمعیت شته‌ها در مزرعه است. بررسی فون دشمنان طبیعی نشان داد که جامعه دشمنان طبیعی شته‌ها شامل هفت گونه کفشدوزک، دو گونه زنبور پارازیتوئید، دو گونه سن شکارگر، یک گونه مگس سیرفید و بالتوری سبز بود. در تحلیل‌های آماری، چهار دشمن طبیعی غالب شامل (Linnaeus, 1758) Coccinella septempunctata،Hippodamia variegata (Linnaeus, 1758) ، Aphidius ervi (F?rster, 1885)   و Praon exsoletum (Walker, 1858)   مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که حضور C. septempunctata   عمدتاً همزمان با افزایش جمعیت A. pisum در اوایل فصل رشد بود، در حالی‌که فراوانی H. variegata بیشتر در دوره افزایش جمعیت T. trifolii در تابستان مشاهده شد. همچنین، در میان زنبورهای پارازیتوئید، A. ervi   عمدتاً در ارتباط با جمعیت‌های A. pisum   وP. exsoletum   در ارتباط با T. trifolii