دانشگاه رازی

چکیده پژوهش حاضر با هدف شناسایی واج‌ها و کشف قواعد حشو مربوط به مشخصه‌های واجی در زبان لکی روستای چهر انجام شده است. در این پژوهش، تلاش شده است ضمن توصیف نظام واجی این گونه از زبان لکی، با بهره‌گیری از قواعد حشو، مشخصه‌های ممیز واج‌ها به مجموعه‌ای حداقلی و اقتصادی تقلیل یابند. داده‌های پژوهش از گفتار 30 گویشور بومی روستای چهر در بازه سنی 30 تا 60 سال گردآوری شده است. گویشوران عمدتاً از میان افراد بی‌سواد یا کم‌سواد انتخاب شدند تا تاثیر زبان معیار و آموزش رسمی بر داده‌های مورد بررسی به حداقل برسد و در کنار آنان، تعدادی از گویشوران باسواد نیز برای تکمیل و بررسی داده‌ها مورد استفاده قرار گرفتند. داده‌های گردآوری شده پس از آوانگاری بین‌المللی (IPA)، براساس جفت‌های کمینه بررسی و واج‌های زبان شناسایی شدند. در ادامه با تکیه بر نظام مشخصه‌ای و رویکرد واج‌شناسی زایشی، مشخصه‌های ممیز واج‌ها تعیین و قواعد حشو حاکم بر آن‌ها استخراج و صورت‌بندی شد. بررسی داده‌ها نشان داد که برای توصیف هر واج، حضور تمامی مشخصه‌های موجود در ماتریس واجی ضروری نیست و بخشی از این مشخصه‌ها در نتیجه وجود روابط حاکم بر نظام واجی، قابل پیش‌بینی و در نتیجه حشو هستند. از این رو، با اعمال قواعد حشو، مشخصه‌های غیرضروری از توصیف واج‌ها حذف شد و هر واج بر پایه حداقل مجموعه مشخصه‌های ممیز‌ی که برای تمایز آن از سایر واج‌ها لازم است، بازنمایی گردید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قواعد حشو، علاوه بر آشکار ساختن روابط میان مشخصه‌های واجی، امکان ارائه توصیفی اقتصادی‌تر از نظام واجی زبان لکی روستای چهر را فراهم می‌کنند؛ به گونه‌ای که پس از اعمال این قواعد، می‌توان واج‌های این زبان را با کمترین تعداد مشخصه‌های ممیز تعریف کرد.