دانشگاه رازی

   انجماد اسپرم یکی از روش‌های مهم در حفظ ذخایر ژنتیکی و بهره‌گیری از ظرفیت تولیدمثلی حیوانات با ارزش ژنتیکی بالا است. با این حال، فرآیند انجماد-یخ‌گشایی می‌تواند از طریق افزایش تولید گونه‌های فعال اکسیژن و برهم‌خوردن تعادل اکسیدان-آنتی‌اکسیدان، موجب بروز استرس اکسیداتیو و در پی آن آسیب به غشای پلاسمایی، DNA و سایر ساختارهای سلولی اسپرم شود. استفاده از ترکیبات آنتی‌اکسیدانی می‌تواند راهکاری موثر برای کاهش این آسیب‌ها باشد. الاژیک اسید به‌عنوان یک ترکیب پلی‌فنولی با فعالیت آنتی‌اکسیدانی قابل توجه، به دلیل حلالیت پایین در آب و زیست‌فراهمی محدود، با چالش‌هایی در کاربرد مستقیم مواجه است. ازاین‌رو، استفاده از فرم‌های نانولیپوزومال و نانوذرات دوپ شده‌ی پوشش یافته با الاژیک اسید می‌تواند با افزایش پایداری و فراهمی این ترکیب، اثربخشی آن را در فرآیند نگهداری اسپرم بهبود بخشد. بنابراین، هدف از مطالعه حاضر، بررسی و مقایسه اثر الاژیک اسید، نانولیپوزوم حاوی الاژیک اسید و نانوذرات اکسید منیزیم دوپ شده با اکسید روی و پوشش‌یافته با الاژیک اسید بر شاخص‌های کیفی اسپرم قوچ پس از انجماد-یخ‌گشایی بود. در این مطالعه، نمونه‌های منی از چهار راس قوچ نژاد سنجابی با میانگین سنی ? تا ? سال، دو بار در هفته با استفاده از مهبل مصنوعی جمع‌آوری شد. پس از ارزیابی اولیه و رقیق‌سازی نمونه‌ها با رقیق‌کننده پایه تریس، ترکیبات مورد مطالعه در غلظت‌های 2/0، 1، 5، 25 و 125 میکروگرم بر میلی‌لیتر به نمونه‌های رقیق‌شده افزوده شدند و گروه فاقد مکمل به‌عنوان شاهد در نظر گرفته شد. نمونه‌ها در پایوت‌های 25/0 میلی‌لیتری بسته‌بندی، سرد و سپس منجمد شدند. پس از دو هفته نگهداری در ازت مایع، نمونه‌ها یخ‌گشایی و از نظر تحرک، زنده‌مانی، یکپارچگی غشای پلاسمایی، یکپارچگیDNA ، ناهنجاری‌های مورفولوژیک و غلظت مالون‌دی‌آلدهید (MDA) مورد ارزیابی قرار گرفتند. آزمایش‌ها در شش تکرار انجام و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار    تجزیه ‌و تحلیل شدند و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دانکن در سطح معنی‌داری p<0.05 انجام گرفت. نتایج نشان داد که استفاده از نانولیپوزوم حاوی الاژیک اسید در غلظت ? میکروگرم بر میلی‌لیتر، در مقایسه با گروه شاهد و سایر تیمارها، موجب بهبود معنی‌دار تحرک کل، زنده‌مانی، یکپارچگی غشای پلاسمایی و یکپارچگی DNA اسپرم پس از یخ‌گشایی شد (p<0.05). همچنین، در این تیمار کاهش معنی‌داری در میزان MDA و ناهنجاری‌های مورفولوژیک اسپرم مشاهده گردید (p<0.05). در مقابل، افزایش غلظت ترکیبات مورد مطالعه، به‌ویژه در غلظت‌های بالاتر، با کاهش کیفیت اسپرم و افزایش آثار نامطلوب سلولی همراه بود. در مجموع، یافته‌های این مطالعه نشان داد که استفاده از نانولیپوزوم حاوی الاژیک اسید در غلظت بهینه می‌تواند با کاهش آسیب‌های ناشی از استرس اکسیداتیو، برخی شاخص‌های کیفی اسپرم قوچ را پس از فرآیند انجماد-یخ‌گشایی بهبود بخشد. بنابراین، این ترکیبات نانولیپوزومال می‌تواند به‌عنوان یک گزینه امیدبخش برای بهینه‌سازی رقیق‌کننده‌های انجماد اسپرم و ارتقای کارایی فناوری‌های کمک تولیدمثل در گوسفند مورد توجه قرار گیرد.