دانشگاه رازی

در این پژوهش، کیفیت آب رودخانه ریجاب در چهار ایستگاه (R1 تا R4) با شاخص‌های کیفیت آب محاسبه شده شامل IRWQISC، NSFWQI و CWQI ارزیابی گردید. بر اساس نتایج مدل IRWQISC، نمونه‌ها در رده‌های نسبتاً خوب تا بد توزیع شدند و تنها نمونه R1-15 در رده بد قرار گرفت، در حالی که در شاخص NSFWQI تمام ایستگاه‌های R1 و R2 را در گروه بد و R3 و R4 را در گروه متوسط طبقه‌بندی کرد که نشان از زوال کیفیت رودخانه دارد. در شاخص CWQI نیز همه ایستگاه‌ها را در رده ضعیف با مقادیر ?? تا ?? قرار داشتند. تحلیل فصلی نشان داد که هر دو شاخص بر بحرانی‌ترین وضعیت در ماه مهر اتفاق نظر دارند که ناشی از رواناب‌های آلاینده اول پاییز و کاهش دبی رودخانه و تغلیط آلاینده ها است، اما بهترین ماه‌ها را فروردین و آبان معرفی کردند که نشان از رقیق شدگی آلودگی ناشی از افزایش بارندگی است. ارزیابی کیفیت آب رودخانه برای پرورش ماهی قزل‌آلا، نشان داد که ایستگاه‌های R3 و R4 به دلیل دمای پایدارتر و آلاینده‌های کمتر مناسب‌تر و R1 و R2 کاملاً نامناسب هستند، به ویژه اینکه آمونیاک غیر یونیزه در برخی نمونه‌ها از حد بحرانی ???? فراتر رفته است. همچنین محاسبه اندیس‌های خورندگی (LSI، RSI، PSI) نشان داد که آب در همه ایستگاه‌ها خاصیت خورندگی شدید دارد و پتانسیل رسوب‌گذاری ندارد. بر اساس یافته‌های این تحقیق، مجموعه اقدامات مدیریتی پیشنهادی آن است که اولویت آن، کنترل فسفات و مس است که باید با کاهش مصرف کودهای فسفاته، تصفیه پساب مزارع پرورش ماهی از طریق تالاب‌های مصنوعی و حوضچه‌های ته نشینی انجام شود. دومین اولویت، کنترل آلودگی آلی و نیتروژنی با جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب روستاها و کلیه خانه باغهای احداث شده در بالادست رودخانه، احداث نوارهای حائل گیاهی و بهینه‌سازی تراکم و سیستم هوادهی استخرها است. با توجه به الگوی فصلی، پایش کیفیت در ماه‌های خشک و گرم باید به صورت هفتگی تشدید گردد. برای مقابله با خوردگی شدید، استفاده از لوله‌های پلی‌اتیلن یا PVC به جای فلزی و تزریق کنترل‌شده آهک توصیه می‌شود. در سطح راهبردی، تدوین استاندارد محلی سخت‌گیرانه‌تر برای تخلیه پساب، ایجاد صندوق حمایت مالی برای تجهیزات تصفیه و تشکیل کمیته مدیریت حوضه آبریز با حضور دستگاه‌های متولی ضروری است. در نهایت، رودخانه ریجاب به دلیل فشار شدید ناشی از فعالیت‌های آبزی‌پروری و کشاورزی، در آستانه یک بحران یوتریفیکاسیون (انباشت نیتروژن و فسفر) قرار دارد و در صورت عدم اجرای اقدامات پیشنهادی طی چند سال آینده، تنوع زیستی آن به شدت کاهش یافته و برای مصارف آینده غیرقابل استفاده خواهد شد. واژگان کلیدی: رودخانه ریجاب، شاخصهای کیفی آب، IRWQISC, NSFWQI, CWQI