دانشگاه رازی

فقر انرژی، به عنوان ناتوانی خانوارها در تامین نیازهای اساسی انرژی شامل گرمایش، سرمایش، روشنایی و پخت‌وپز با قیمتی مقرون‌به‌صرفه، یکی از چالش‌های اساسی کشورهای درحال‌توسعه محسوب می‌شود که می‌تواند تحت تاثیر عواملی چون تحریم‌های بین‌المللی تشدید گردد. پژوهش حاضر، با هدف بررسی تاثیر تحریم‌های بین‌المللی بر فقر انرژی در ایران و با استفاده از روش خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی (ARDL) و داده‌های سری زمانی سالانه طی دوره ???? تا ???? انجام شده است. یافته‌های پژوهش، نشان می‌دهد که در بلندمدت، تشدید تحریم‌های بین‌المللی، افزایش نرخ شهرنشینی، افزایش نرخ ارز بازار آزاد و افزایش نرخ تورم، تاثیر مثبت و معناداری بر افزایش فقر انرژی دارند؛ در حالی که افزایش تولید ناخالص داخلی سرانه، تاثیر منفی و معناداری بر کاهش فقر انرژی دارد. در کوتاه‌مدت نیز متغیرهای شدت تحریم، شهرنشینی، تولید ناخالص داخلی، تورم و شدت انرژی تاثیر معناداری بر فقر انرژی نشان داده‌اند، اما نرخ ارز به دلیل قیمت‌گذاری دستوری حامل‌های انرژی و انتقال اثر از کانال تورم، تاثیر مستقیم معناداری از خود نشان نداده است. ضریب جمله تصحیح خطا که بیانگر سرعت تعدیل به سمت تعادل بلندمدت است، مقدار بالایی داشته و حاکی از آن است که فقر انرژی در ایران، به سرعت به شوک‌های وارده واکنش نشان داده و به مسیر تعادلی خود بازمی‌گردد. همچنین آزمون‌های ثبات ساختاری، پایداری ضرایب مدل را در کل دوره مورد بررسی تایید کرده و نشان می‌دهد که علی‌رغم وجود شوک‌های متعدد از جمله تحریم‌های شدید، جهش‌های ارزی و اجرای طرح هدفمندسازی یارانه‌ها، رابطه ساختاری میان متغیرها در طول زمان تغییر نکرده است. یافته‌های این پژوهش، با مبانی نظری از جمله نظریه سه‌گانه فقر انرژی بوردمن، نظریه فشار اقتصادی هافبائر و نظریه کانال‌های چهارگانه انتقال تحریم موتنگ و همچنین، با مطالعات تجربی پیشین در سطح بین‌المللی و داخلی از جمله پژوهش‌های موتنگ و همکاران (????)، اوفاکور و همکاران (????) و احمدی و همکاران (????)، همسویی کامل دارد. بر اساس نتایج، پیشنهادهای سیاستی در چهار سطح سرمایه انسانی (آموزش الگوی مصرف بهینه)، کارایی انرژی (جایگزینی تجهیزات فرسوده)، نابرابری درآمدی (هدفمندسازی یارانه‌ها) و رشد اقتصادی (تنوع‌بخشی به درآمدهای غیرنفتی) تدوین شده است.