نخستین اجلاس روسای دانشگاه‌های منطقه غرب کشور به میزبانی دانشگاه رازی و با مشارکت روسای دانشگاه‌های رازی، صنعتی کرمانشاه، ملایر، کردستان، آیت‌الله العظمی بروجردی، لرستان و ایلام، آغاز به کار نمود.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه رازی؛ در راستای تحکیم همکاری‌های علمی و منطقه‌ای و تقویت نقش مشورتی نهادهای آموزش عالی، نخستین اجلاس روسای دانشگاه‌های منطقه غرب کشور، در تاریخ دوشنبه هشتم دی‌ماه ۱۴۰۴، به میزبانی دانشگاه رازی و با مشارکت روسای دانشگاه‌های رازی، صنعتی کرمانشاه، ملایر، کردستان، آیت‌الله العظمی بروجردی، لرستان و ایلام، آغاز به کار نمود. این نشست با هدف هم‌اندیشی در مورد مسائل مشترک منطقه‌ای و ارتقای همکاری‌های علمی، گامی نوین در عرصه تعاملات دانشگاهی غرب کشور محسوب می‌گردد.

در پنل نخست این اجلاس، دکتر سیداحمدرضا خضری، مشاور وزیر و مدیرکل حوزه وزارتی علوم، تحقیقات و فناوری، به صورت مجازی در این اجلاس حضور یافت. وی با تقدیر از ابتکار عمل دانشگاه رازی، برگزاری چنین گردهمایی‌های منطقه‌ای را اقدامی ارزشمند در جهت پویایی و بالندگی نظام آموزش عالی کشور ارزیابی نمود.

تجربه اجلاس دانشگاه‌های بزرگ و نقش مشورتی دانشگاه‌ها

دکتر خضری با اشاره به سابقه حدود شش سال و نیم دبیری «اجلاس روسای دانشگاه‌های بزرگ کشور» (متشکل از ۱۳ دانشگاه سطح یک که اخیراً گسترش یافته است)، بر ماهیت مکمل و غیرموازی این گونه نهادها با ساختارهای رسمی مانند وزارت علوم تاکید کرد.

ایشان خاطرنشان ساخت که این اجلاس‌ها با مشارکت دانشگاه‌ها می‌توانند به عنوان بازوی علمی و مشورتی قدرتمند وزارت علوم و دیگر دستگاه‌ها و نهادها در خدمت حل مسائل پیچیده ملی و منطقه‌ای قرار گیرند.

دکتر خضری با استناد به تجربیات موفق آن اجلاس در پرداختن به بحران‌هایی نظیر سیلاب، زلزله کرمانشاه، فروریختن پلاسکو و نیز بازنگری در آیین‌نامه‌ها و سیاست‌های بودجه‌ریزی، بر ظرفیت بی‌بدیل دانشگاه‌ها در تولید علم و ارائه راهکارهای کاربردی تأکید ورزید.

پیشنهادات ساختاری و محتوایی برای تثبیت و اثرگذاری اجلاس غرب

مشاور وزیر علوم، با ابراز امیدواری نسبت به تداوم این گردهمایی، پیشنهادات راهبردی ذیل را جهت تضمین اثربخشی و استمرار آن ارائه نمود:

۱.  استقرار دبیرخانه دائمی: پیشنهاد شد یکی از دانشگاه‌های عضو به عنوان دبیرخانه دائمی انتخاب گردد تا مسئولیت پیگیری مصوبات، هماهنگی جلسات و مستندسازی فعالیت‌ها را بر عهده گیرد. با ذکر تجربه موفق دانشگاه تهران در اجلاس دانشگاه‌های بزرگ، تصریح شد که این انتخاب نه یک امتیاز، بلکه عمدتاً متضمن مسئولیت‌پذیری و تعهد افزون‌تر است.

۲.  انتخاب رئیس افتخاری: تعیین رئیس افتخاری برای اجلاس، در جهت ساماندهی مدیریت جلسات و نظارت بر اجرای مصوبات، پیشنهاد گردید.

۳.  تمرکز بر حل مسائل منطقه‌ای و ملی: تأکید شد که اجلاس می‌بایست با شناسایی و اولویت‌بندی چالش‌های مشترک منطقه غرب کشور (نظیر معضلات زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی) و تدوین راه‌حل‌های علمی و یکپارچه، نقش مشورتی فعالی برای نهادهای تصمیم‌گیر استانی و ملی ایفا نماید.

۴.  توسعه همکاری‌های بین‌المللی منطقه‌محور: با توجه به موقعیت جغرافیایی خاص، پیشنهاد گردید این اتحادیه دانشگاهی، به ایجاد و تعمیق پیوندهای علمی با دانشگاه‌های کشورهای همسایه از جمله عراق، ترکیه و کردستان عراق مبادرت ورزد و زمینه برگزاری اجلاس‌ها و پروژه‌های مشترک بین‌المللی را فراهم آورد. جذب دانشجویان بین‌المللی از این کشورها نیز به عنوان یک ظرفیت مهم مورد اشاره قرار گرفت.

۵.  مدیریت بهینه منابع و پرهیز از تشکیلات زائد: با در نظر گرفتن ملاحظات اقتصادی، تأکید شد که فعالیت‌های اجلاس می‌بایست بدون ایجاد ساختارهای اداری جدید یا هزینه‌های اضافی و با بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های موجود دانشگاه‌های عضو پیش رود.

۶.  تعامل سازنده با وزارت علوم: تصریح شد که مصوبات و فعالیت‌های اجلاس باید در چارچوب سیاست‌های کلان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و با رویکردی مشورتی و هماهنگ صورت پذیرد.

۷.  توسعه سطح تعاملات: ابراز امیدواری شد که همانند توسعه «اجلاس دانشگاه‌های بزرگ» به سطح معاونین، این الگو برای اجلاس غرب کشور نیز به منظور عمق‌بخشیدن به همکاری‌های تخصصی در دستور کار قرار گیرد.

چشم‌انداز آینده

دکتر خضری در خاتمه، با تجدید سپاس از میزبانان و شرکت‌کنندگان، آرزوی توفیق برای این ابتکار نوآورانه را نمود و قول مساعدت داد در فرصت‌های آتی به صورت حضوری در خدمت همکاران باشد.

سپس، دکتر جمال فتح‌اللهی، رئیس دانشگاه رازی، با خیرمقدم به حاضران، سخنرانی مبسوطی با موضوع «وضعیت توسعه و آموزش عالی در منطقه زاگرس» ارائه داد.

ایشان با استناد به داده‌های آماری مستند، تحلیل جامعی از شاخص‌های مختلف توسعه در استان‌های منطقه زاگرس (شامل کرمانشاه، کردستان، لرستان، ایلام و همدان) از سال ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴ ارائه کرد. مهم‌ترین محورهای این تحلیل عبارت بودند از:

تقسیمات سیاسی و جمعیتی: منطقه زاگرس با وجود دارا بودن تنها ۷.۴ درصد از مساحت کشور، به دلیل تراکم جمعیتی، میزبان حدود ۱۱.۷ درصد از جمعیت کشور در سال ۱۳۶۵ بوده است؛ رقمی که به دلیل مهاجرت‌فرستی پیوسته در چهار دهه گذشته، هم‌اکنون به حدود ۹ درصد کاهش یافته است.

شاخص‌های توسعه: بررسی‌ها حاکی از قرارگیری منطقه زاگرس در رده‌های پایین شاخص‌های توسعه ملی در مقایسه با سایر مناطق ۹‌گانه آمایشی کشور است، به طوری که تفاوت معناداری بین استان‌های این منطقه مشاهده نمی‌شود.

وضعیت اقتصادی: سهم این منطقه از تولید ناخالص داخلی کشور حدود ۵.۵ درصد است که پایین‌تر از سهم جمعیتی آن می‌باشد و منجر به پایین‌تر بودن درآمد سرانه از میانگین ملی شده است. داده‌ها نشان می‌دهد رشد اقتصادی در اکثر استان‌های این منطقه در دهه‌های اخیر منفی یا راکد بوده است.

نیروی انسانی و اشتغال: نرخ مشارکت اقتصادی در منطقه پایین‌تر از میانگین کشور بوده و نرخ بیکاری، به ویژه در بین جوانان، یکی از چالش‌های جدی است که به مهاجرت دامن زده است.

آموزش عالی: بر اساس آخرین آمار (سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲)، حدود ۲۷۱ هزار دانشجو در کلیه موسسات آموزش عالی منطقه زاگرس مشغول به تحصیل هستند که حدود ۵۱ درصد آنان را بانوان تشکیل می‌دهند. از این تعداد، حدود ۶۳ هزار دانشجو و ۲۳۴۰ عضو هیئت علمی تمام‌وقت، متعلق به 10 دانشگاه بزرگ حاضر در اجلاس هستند. با این وجود، سهم دانشجویان تحصیلات تکمیلی (کمتر از ۳ درصد) و اعضای هیئت علمی در رده استادی (حدود ۷ درصد) ارزیابی می‌شود.

دکتر فتح‌اللهی با تأکید بر اشتراکات و آینده مشترک استان‌های منطقه، لزوم حرکت از «موازی‌کاری» به سمت «هم‌افزایی» را امری اجتناب‌ناپذیر دانست. وی خاطرنشان کرد: با توجه به محدودیت منابع و گستردگی دانش، تعریف ماموریت‌های جداگانه و غیرهم‌سو برای دانشگاه‌ها راه به جایی نمی‌برد. راه حل، تعریف ماموریت‌های منطقه‌ای و تقسیم کار هوشمندانه بر اساس ظرفیت‌ها و تخصص‌های هر دانشگاه است.

رئیس دانشگاه رازی در ادامه، پیشنهادات عملیاتی خود را در قالب چهار محور اصلی برای همکاری‌های آینده ارائه کرد:

۱.  توسعه پژوهش‌های مشترک و راهبردی منطقه‌ای:

تشکیل شورای مدیریت استانی آموزش عالی منطقه.

تعیین محورهای کلانی مانند «مواد پیشرفته، انرژی، محیط‌زیست و نانو» و تشکیل تیم‌های بین‌دانشگاهی.

توسعه پژوهشکده‌ها و گروه‌های پژوهشی مسئله‌محور با تمرکز بر چالش‌های مشترک (مثل خشکیدگی جنگل‌های بلوط، پدیده گرد و غبار).

اشتراک‌گذاری امکانات آزمایشگاهی و ایجاد سامانه ثبت و رزرو یکپارچه.

حمایت از پایان‌نامه‌ها و پروژه‌ها با اساتید مشترک و جذب گرنت‌های بین‌المللی.

تشکیل صندوق مشترک پژوهشی.

۲.  بهینه‌سازی و اشتراک منابع:

تشکیل کنسرسیوم‌های بین‌دانشگاهی برای خرید مشترک و بیمه.

ایجاد کارگروه‌های مشترک درآمدزایی.

تدوین برنامه منظم برای برگزاری دورهای جلسات روسای دانشگاه‌ها هر دو ماه یک‌بار در استان‌های مختلف.

۳.  تبادل علمی، آموزشی و فرهنگی:

تسهیل تبادل استاد و دانشجو.

ایجاد پلتفرم مشترک آموزش آنلاین و کتابخانه دیجیتال منطقه‌ای.

برنامه‌ریزی برای برگزاری همایش‌ها، کارگاه‌های تخصصی و اردوهای مشترک علمی و فرهنگی.

صدور کارت رفاهی یکپارچه دانشجویی برای استفاده در کلیه دانشگاه‌های عضو.

برگزاری جشنواره‌های هنری و لیگ‌های ورزشی مشترک.

تشکیل کارگروه بین‌المللی برای جذب و آموزش دانشجویان بین‌الملل.

۴.  همکاری‌های نوآورانه رفاهی و پشتیبانی:

 بهره‌برداری مشترک از امکانات رفاهی مانند خوابگاه‌ها، سالن‌های ورزشی و مراکز مشاوره.

دکتر فتح‌اللهی با اشاره به اهمیت «دانش ضمنی» و تجربیات مشترک که در حین کار مشترک خلق می‌شود، نقش روسای دانشگاه‌ها را فراهم‌آوری زمینه و انگیزه برای ارتباط سطوح مختلف دانشگاهی (معاونین، مدیران، روسای دانشکده‌ها و اساتید) برشمرد و ابراز امیدواری کرد که با همفکری و همکاری نهادهای آموزش عالی غرب کشور، گام‌های موثری در راستای توسعه علمی و حل مسائل منطقه برداشته شود.

در این نشست، دکتر هومن سالاری، مدیر حوزه ریاست دانشگاه رازی، ضمن عرض خیرمقدم به مهمانان، هدف از برگزاری این اجلاس را گسترش همکاری‌های منطقه‌ای میان دانشگاه‌های غرب کشور و بررسی ظرفیت‌های مشترک در جهت توسعه علمی و آموزشی کشور عنوان کرد.

دکتر سالاری در سخنان خود، با اشاره‌ای تاریخی به شکل‌گیری اتحادیه‌های دانشگاهی در سطح جهان، اظهار داشت:  اولین اتحادیه دانشگاهی در جهان، در دوران جنگ جهانی دوم با محوریت دانشگاه‌های برجسته ژاپن نظیر توکیو شکل گرفت که هنوز هم یکی از موفق‌ترین اتحادیه‌های علمی جهان به شمار می‌رود. وی همچنین از اتحادیه دانشگاه‌های آلمان یاد کرد که یکی دیگر از نمونه‌های موفق همکاری علمی منطقه‌ای در جهان محسوب می‌شود.

مدیر حوزه ریاست دانشگاه رازی در ادامه، با اشاره به تجربه موفق گروپ آف ایت در کشور استرالیا، گفت: این گروه شامل دانشگاه‌های برجسته‌ای چون دانشگاه ملی استرالیا، دانشگاه سیدنی، دانشگاه کویینزلند، دانشگاه ملبورن و موناش است که همکاری آموزشی و پژوهشی گسترده‌ای در سطح ملی و بین‌المللی دارند. به گفته وی، در این اتحادیه امکانات آموزشی و پژوهشی میان دانشگاه‌ها به‌صورت مشترک مورد استفاده قرار می‌گیرد و حتی ارتباطات دانشجویی میان آنان برقرار است.

وی سپس به تشکیل اتحادیه دانشگاه‌های اروپا در دهه ۱۹۹۰ اشاره کرد و افزود: این اتحادیه با عضویت بیش از صد دانشگاه مطرح اروپایی، از نمونه‌های برجسته همکاری علمی فرامرزی در جهان به شمار می‌رود و نقش مؤثری در پیشبرد پروژه‌های مولکولی، فناوری‌های نو و سیاست‌گذاری‌های آموزش عالی داشته است.

دکتر سالاری در بخش دیگری از سخنان خود، به سابقه تشکیل اتحادیه‌های دانشگاهی در ایران اشاره کرد و گفت: نخستین اتحادیه دانشگاهی کشور در دهه ۱۳۶۰ میان دانشگاه‌های علوم پزشکی شیراز، تهران، تبریز، مشهد و شهید بهشتی شکل گرفت. همچنین از دهه ۱۳۷۰، دانشگاه‌های برتر فنی و صنعتی کشور نظیر دانشگاه‌های صنعتی شریف، تهران، امیرکبیر، اصفهان و علم و صنعت با هدف اجرای پروژه‌های راهبردی در حوزه نانو، انرژی هسته‌ای و هوافضا، کنسرسیوم مشترکی تشکیل دادند که نقش مهمی در پیشبرد فناوری‌های ملی داشته است.

ایشان با اشاره به اهمیت تشکیل اتحادیه دانشگاه‌های غرب کشور، تأکید کرد: دانشگاه‌های واقع در غرب ایران، با توجه به اشتراکات جغرافیایی، فرهنگی و چالش‌های مشابه، می‌توانند از طریق تشکیل این اتحادیه منطقه‌ای، در حل مسائل مشترک و ارتقای قدرت علمی و پژوهشی منطقه گام‌های مؤثری بردارند.

دکتر سالاری از دکتر فتح‌اللهی به عنوان یکی از پایه‌گذاران ایده اتحادیه دانشگاه‌های غرب کشور قدردانی کرد و افزود: ایجاد این هم‌افزایی و همکاری میان دانشگاه‌های منطقه، گامی مؤثر برای تقویت توان ملی و منطقه‌ای در حوزه آموزش عالی خواهد بود.

در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد محرابی، مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه رازی، با بیان سخنانی بر نقش محوری عقل و علم در مدیریت جامعه تاکید کرد و ابراز امیدواری کرد که این نشست، منشأ برکات و پیشرفت‌های ارزشمندی برای دانشگاه‌های منطقه غرب کشور باشد.

حجت‌الاسلام والمسلمین محرابی با استناد به آیات قرآن، دینداری واقعی را ویژه خردمندان دانست و افزود: برخی از اشکال دینداری غیرعاقلانه، نه تنها کمکی به دین نمی‌کند، بلکه مانع راه خدا شده و آسیب‌زا است.

وی سپس به روایتی از امام زمان(عج) استناد کرد و گفت: بر اساس این روایت، برخی از مؤمنان که دین‌داریشان ارزش بال پشه‌ای ندارد، باعث رنج و ایجاد مشکل می‌شوند و مانع از اقدامات مؤمنان خردمند می‌گردند.

مسئول نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه رازی با اشاره به جایگاه رفیع علم در اسلام، تصریح کرد: دیدگاه اسلام این است که العلم سلطان؛ در جامعه دینی، علم و عقلانیت، جایگاه راهبری، مدیریت و حکومت را دارا هستند.

حجت‌الاسلام والمسلمین محرابی در پایان تاکید کرد: اگر مدیریت هر جامعه‌ای به دست نخبگان، صاحبان علم و خرد و انسان‌های والا بیفتد، آن جامعه از لحاظ مادی و معنوی به نتایج عالی خواهد رسید، زیرا عقل، موهبتی الهی و همسو با فطرت انسان است و رشد‌آفرین است. اسلام بر پیوستگی، ارتباط، هماهنگی و انسجام تأکید ویژه‌ای دارد.