نخستین نشست کنسرسیوم دانشگاه‌های زیست‌بوم زاگرس برگزار شد؛ تأکید بر هم‌افزایی علمی و تدوین نقشه راه مشترک برای توسعه پایدار منطقه - پرتال اصلی دانشگاه رازی
نخستین نشست نمایندگان دانشگاه‌های عضو کنسرسیوم دانشگاه‌های زیست‌بوم زاگرس، به میزبانی دانشگاه رازی و با حضور نمایندگان هشت دانشگاه منطقه، به‌صورت برخط برگزار شد. در این نشست، ضمن بررسی ظرفیت‌های طبیعی، انسانی و علمی زاگرس، بر ضرورت تقویت همکاری‌های بین‌دانشگاهی، جهت‌دهی پژوهش‌ها به سوی حل مسائل واقعی منطقه، تشکیل کارگروه‌های تخصصی و تدوین نقشه راه مشترک برای مواجهه علمی و نظام‌مند با چالش‌های این زیست‌بوم تأکید شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه رازی؛ نخستین نشست نمایندگان دانشگاه‌های عضو «کنسرسیوم دانشگاه‌های زیست‌بوم زاگرس» روز ۹ آبان ۱۴۰۵ به‌صورت برخط و با میزبانی دانشگاه رازی برگزار شد. این نشست با هدف تقویت تعاملات علمی و پژوهشی میان دانشگاه‌های منطقه، شناسایی ظرفیت‌های مشترک و فراهم‌کردن زمینه مشارکت مؤثر دانشگاه‌ها در شناخت، تحلیل و پیگیری مسائل کلان زیست‌بوم زاگرس تشکیل شد.
در این نشست، از دانشگاه رازی، دکتر فتح‌اللهی، رئیس دانشگاه، دکتر عباس مهروان، دبیر و مجری کنسرسیوم، و دکتر غلامرضا سالمیان، مدیر حوزه ریاست دانشگاه، حضور داشتند. همچنین نمایندگان دانشگاه‌های عضو شامل دکتر مازیار چنگیزیان از دانشگاه شهید چمران اهواز، دکتر مسعود زمانی‌مقدم از دانشگاه لرستان، نورالدین رستمی از دانشگاه ایلام، دکتر اسماعیل آین از دانشگاه ارومیه، دکتر بهمن بهرام‌نژاد از دانشگاه کردستان، دکتر حسن الهیاری از دانشگاه خلیج فارس بوشهر و دکتر جواد تشخوریان از دانشگاه شیراز در این نشست شرکت کردند.
تأکید بر هم‌افزایی ظرفیت‌های دانشگاهی و پرهیز از فعالیت‌های موازی
در آغاز نشست، دکتر جمال فتح‌اللهی، رئیس دانشگاه رازی، ضمن خیرمقدم به نمایندگان دانشگاه‌های عضو و قدردانی از مشارکت آنان، شکل‌گیری کنسرسیوم را اقدامی مهم در راستای هم‌افزایی ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و تخصصی دانشگاه‌های واقع در پهنه زاگرس ارزیابی کرد.
وی با تأکید بر ضرورت اتخاذ رویکردی منسجم و مسئله‌محور در فعالیت‌های کنسرسیوم، خاطرنشان کرد که مواجهه مؤثر با چالش‌های زیست‌بوم زاگرس مستلزم عبور از فعالیت‌های پراکنده، جزیره‌ای و موازی و حرکت به سوی طراحی و اجرای برنامه‌های مشترک و مبتنی بر ظرفیت‌های علمی دانشگاه‌های منطقه است.
رئیس دانشگاه رازی همچنین بر نقش محوری دبیرخانه کنسرسیوم در ایجاد هماهنگی میان دانشگاه‌های عضو، پیگیری پیشنهادها و مصوبات و فراهم‌سازی زمینه استمرار تعاملات علمی و اجرایی تأکید کرد.
زاگرس؛ پهنه‌ای راهبردی با ظرفیت‌های کم‌نظیر طبیعی، انسانی و علمی
در ادامه، دکتر عباس مهروان، دبیر و مجری کنسرسیوم دانشگاه‌های زیست‌بوم زاگرس، گزارشی از ویژگی‌های جغرافیایی، زیست‌محیطی، جمعیتی و علمی این پهنه ارائه کرد و ابعاد مختلف ظرفیت‌های طبیعی و انسانی آن را تشریح کرد.
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در این گزارش، زیست‌بوم زاگرس با گستره‌ای در حدود ۳۳ میلیون هکتار، برخورداری از نزدیک به ۶ میلیون هکتار جنگل، رویشگاه حدود ۲۴۰۰ گونه گیاهی و ۱۸۰ گونه درختی و درختچه‌ای و نقش‌آفرینی در تأمین حدود ۴۰ درصد آب شیرین کشور، یکی از پهنه‌های راهبردی و برخوردار از اهمیت ویژه در معادلات زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی ایران به شمار می‌رود.
در این ارائه، علاوه بر تنوع زیستی و اهمیت منابع طبیعی زاگرس، به ابعاد انسانی و اجتماعی این زیست‌بوم، از جمله جمعیت ساکن، گستره سکونتگاه‌های روستایی و حضور جوامع عشایری نیز پرداخته شد. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که هرگونه برنامه‌ریزی برای حفاظت و توسعه پایدار زاگرس، مستلزم توجه هم‌زمان به ملاحظات اکولوژیک، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی منطقه است.
دبیر کنسرسیوم همچنین با اشاره به ظرفیت علمی و دانشگاهی این پهنه، به وجود حدود ۵۰۰ هزار دانشجو، بیش از ۵ هزار عضو هیئت علمی و تولید سالانه نزدیک به ۱۰ هزار پایان‌نامه و رساله در دانشگاه‌های منطقه اشاره کرد.
وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری هدفمند از این سرمایه علمی و انسانی، پیوند میان توان پژوهشی دانشگاه‌ها و نیازهای واقعی زیست‌بوم زاگرس را یکی از مأموریت‌های اصلی کنسرسیوم دانست. به گفته وی، تحقق این هدف مستلزم تغییر رویکرد از فعالیت‌های مستقل و پراکنده به سوی تعریف مسائل مشترک، طراحی طرح‌های پژوهشی بین‌دانشگاهی و ایجاد سازوکارهای پایدار برای همکاری علمی است.
در همین راستا، تشکیل کارگروه‌های تخصصی، تدوین چارچوب اجرایی همکاری‌ها، شناسایی اولویت‌های پژوهشی و تقویت ارتباط سازمان‌یافته دانشگاه‌ها با دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مرتبط، از جمله محورهای پیشنهادی در این بخش بود.
دکتر غلامرضا سالمیان، مدیر حوزه ریاست دانشگاه رازی، نیز با طرح نکات تکمیلی، بر ابعاد اجرایی همکاری‌های بین‌دانشگاهی و ضرورت ایجاد هماهنگی و انسجام در پیگیری برنامه‌های مشترک تأکید کرد.
ضرورت تقویت نقش دانشگاه‌های منطقه در سیاست‌گذاری و اجرای طرح‌های توسعه‌ای
در بخش گفت‌وگو و تبادل نظر، نمایندگان دانشگاه‌های عضو به بررسی موانع، چالش‌ها و اولویت‌های همکاری‌های منطقه‌ای پرداختند و دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را درباره نحوه فعالیت و مأموریت‌های آینده کنسرسیوم مطرح کردند.
یکی از موضوعات مهم این بخش، نابرابری در دسترسی دانشگاه‌های مناطق پیرامونی به پروژه‌ها، فرصت‌های پژوهشی و اعتبارات مرتبط با مسائل منطقه‌ای بود. نمایندگان با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از دانش بومی و ظرفیت تخصصی دانشگاه‌های مستقر در پهنه زاگرس، پیشنهاد کردند زمینه واگذاری طرح‌های مطالعاتی و پژوهشی مرتبط با این زیست‌بوم به دانشگاه‌های منطقه بیش از پیش فراهم شود.
همچنین بر این نکته تأکید شد که نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگران منطقه نباید صرفاً به انجام مطالعات و ارائه گزارش‌های پژوهشی محدود بماند؛ بلکه این مجموعه‌ها باید بتوانند در مراحل مختلف تعریف مسئله، طراحی و اجرای طرح‌ها، ارزیابی نتایج و نظارت بر حسن اجرای پروژه‌های مرتبط با زاگرس نیز مشارکت مؤثر داشته باشند.
در بخش دیگری از مباحث، پیامدهای سیاست بومی‌گزینی و ضرورت تقویت ارتباطات علمی و اجتماعی میان دانشجویان مناطق مختلف مورد توجه قرار گرفت. نمایندگان بر اهمیت ایجاد فرصت‌های بیشتر برای تعاملات دانشگاهی، تبادل تجربه و گسترش همکاری‌های علمی میان دانشجویان و پژوهشگران دانشگاه‌های عضو تأکید کردند.
تأمین مالی پایدار و پیوند با نهادهای تصمیم‌گیر؛ پیش‌نیاز اثربخشی کنسرسیوم
از دیگر محورهای مهم نشست، ضرورت تعیین سازوکارهای مشخص برای تأمین مالی و پشتیبانی از طرح‌های مشترک بود. نمایندگان با اشاره به اینکه استمرار فعالیت‌های کنسرسیوم بدون برخورداری از منابع مالی و حمایت نهادی امکان‌پذیر نخواهد بود، بر ضرورت جلب حمایت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و تقویت ارتباط کنسرسیوم با نهادهای تصمیم‌گیر و ساختارهای ملی مرتبط با مسائل کلان منطقه تأکید کردند.
در این چارچوب، ایجاد مسیرهای مشخص برای طرح مسائل زیست‌بوم زاگرس در سطوح ملی و بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای سیاست‌گذار برای حمایت از برنامه‌های مشترک دانشگاهی، از جمله ضرورت‌های مورد اشاره بود.
همچنین پیشنهاد شد فعالیت‌های کنسرسیوم با تمرکز بر سه حوزه اصلی سامان‌دهی شود:
- محیط‌زیست و منابع طبیعی: با تأکید بر حفاظت از تنوع زیستی، مدیریت پایدار منابع آب و خاک، صیانت از جنگل‌ها و مراتع و بررسی چالش‌های اکولوژیک زاگرس.
- مسائل فرهنگی و اجتماعی: با محوریت شناخت تحولات اجتماعی، حفظ سرمایه‌های فرهنگی و هویتی، بررسی مسائل جوامع محلی و تقویت مشارکت اجتماعی در برنامه‌های توسعه‌ای.
- توسعه اقتصادی و معیشت پایدار: با هدف شناسایی ظرفیت‌های اقتصادی منطقه، تقویت الگوهای معیشتی پایدار و ارائه راهکارهای علمی برای ارتقای کیفیت زندگی جوامع ساکن در پهنه زاگرس.
نمایندگان همچنین تأکید کردند که تعیین اولویت‌های پژوهشی و اجرایی در این سه حوزه باید بر پایه مطالعات علمی، شناخت دقیق مسائل منطقه و با رویکردی بلندمدت صورت گیرد تا از پراکندگی موضوعی و انجام فعالیت‌های کم‌اثر جلوگیری شود.
کاربردی‌سازی پژوهش‌های دانشگاهی و تدوین چارچوب اجرایی مشترک
کاربردی‌سازی پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی از دیگر موضوعات مورد تأکید در این نشست بود. در این زمینه، پیشنهاد شد نیازها و مسائل واقعی دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مرتبط با زیست‌بوم زاگرس به‌صورت نظام‌مند دریافت و در اختیار دانشگاه‌ها و پژوهشگران قرار گیرد تا موضوعات پژوهشی با اولویت‌های واقعی منطقه انطباق بیشتری پیدا کنند.
همچنین بر ضرورت پرهیز از رویکردهای سیاسی و قوم‌محور در فعالیت‌های کنسرسیوم تأکید شد و نمایندگان، ماهیت علمی، تخصصی و فراگیر این مجموعه را یکی از اصول بنیادین موفقیت آن دانستند.
تدوین و ابلاغ رسمی اهداف، مأموریت‌ها و مصوبات کنسرسیوم به شوراهای دانشگاه‌ها و شوراهای پژوهشی نیز از دیگر پیشنهادهای مطرح‌شده بود. بر این اساس، ضروری است جایگاه و مأموریت کنسرسیوم در ساختارهای تصمیم‌گیری و پژوهشی دانشگاه‌های عضو به‌صورت روشن تعریف شود تا زمینه مشارکت سازمان‌یافته و بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های نهادی دانشگاه‌ها فراهم آید.
در جمع‌بندی پایانی نشست، دکتر فتح‌اللهی با تأکید بر ضرورت تبدیل مباحث و پیشنهادهای مطرح‌شده به برنامه‌های مشخص، عملیاتی و قابل ارزیابی، خواستار پیگیری منسجم نتایج نشست و استمرار تعامل میان دانشگاه‌های عضو شد.
بر اساس جمع‌بندی انجام‌شده، دبیرخانه کنسرسیوم مستقر در دانشگاه رازی، با محوریت دکتر عباس مهروان، پیگیری تدوین چارچوب‌ها و آیین‌نامه‌های اجرایی، سازمان‌دهی کارگروه‌های تخصصی و آماده‌سازی نقشه راه مشترک را در دستور کار قرار خواهد داد.
همچنین بر ضرورت مستندسازی مکتوب مباحث، پیشنهادها و نتایج نشست و پیگیری آن‌ها در تعامل با دانشگاه‌های عضو، شوراهای دانشگاهی و نهادهای اجرایی و سیاست‌گذار مرتبط تأکید شد.
نخستین نشست نمایندگان کنسرسیوم دانشگاه‌های زیست‌بوم زاگرس در نهایت با تأکید بر استمرار گفت‌وگوهای بین‌دانشگاهی، تقویت همکاری‌های علمی و پژوهشی و بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت‌های دانشگاهی برای شناخت و حل مسائل این پهنه راهبردی به کار خود پایان داد.