دکتر فتحاللهی: پیوند عقلانیت و معنویت، ضرورتی اساسی برای هدایت منابع دانشگاه و تحقق پیشرفت پایدار است / حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی: فلسفه اسلامی با بهرهگیری از میراث عقلانی گذشتگان و پیوند آن با آموزههای وحیانی، قلمرو معرفت را توسعه داده است - پرتال اصلی دانشگاه رازی
همایش علمی ـ فرهنگی ملی «روز جهانی فلسفه» به میزبانی دانشگاه رازی برگزار شد؛
دکتر فتحاللهی: پیوند عقلانیت و معنویت، ضرورتی اساسی برای هدایت منابع دانشگاه و تحقق پیشرفت پایدار است / حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی: فلسفه اسلامی با بهرهگیری از میراث عقلانی گذشتگان و پیوند آن با آموزههای وحیانی، قلمرو معرفت را توسعه داده است
همایش علمی ـ فرهنگی ملی «روز جهانی فلسفه» با میزبانی دانشگاه رازی و حضور جمعی از استادان، اندیشمندان و مسئولان علمی و فرهنگی کشور برگزار شد. در این همایش، رئیس دانشگاه رازی با تأکید بر نقش مبانی فلسفی در تعیین اهداف و جهتدهی به ظرفیتهای دانشگاه، پیوند عقلانیت و معنویت را ضرورتی اساسی برای تحقق پیشرفت پایدار دانست. حجتالاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی نیز با تبیین ظرفیتهای فلسفه اسلامی، بر جامعیت نظام معرفتی این سنت فکری و پیوند میان عقل، شهود و وحی تأکید کرد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه رازی، همایش علمی ـ فرهنگی ملی «روز جهانی فلسفه» و بزرگداشت علامه طباطبایی روز شنبه ۳۰ آبانماه ۱۴۰۵، به میزبانی دانشگاه رازی و با حضور جمعی از استادان، اندیشمندان، صاحبنظران و مسئولان علمی و فرهنگی کشور، در سالن اجتماعات فرهنگ و ادب دانشکده ادبیات و علوم انسانی این دانشگاه برگزار شد.
رئیس دانشگاه رازی: پیوند عقلانیت و معنویت، ضرورتی اساسی برای هدایت منابع دانشگاه و تحقق پیشرفت پایدار است
دکتر جمال فتحاللهی، رئیس دانشگاه رازی، در این مراسم ضمن خیرمقدم به مهمانان و حاضران، از حضور نماینده ولی فقیه در استان، نماینده مردم کرمانشاه در مجلس خبرگان رهبری، استاندار کرمانشاه رئیس کمیسیون ملی یونسکو، حجتالاسلام والمسلمین دکتر مرتضی جوادی آملی، مدیر اجرایی مجمع عالی حکمت اسلامی و سایر استادان و اندیشمندان شرکتکننده در همایش قدردانی کرد.
وی همچنین از تلاشهای مجموعه عوامل اجرایی و علمی برگزارکننده این رویداد، از جمله همکاران مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه کرمانشاه، معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه، مجمع حکمت و فلسفه، انجمن علمی فلسفه و دانشکده ادبیات و علوم انسانی تقدیر کرد و بر نقش همکاری و همافزایی مجموعههای علمی و فرهنگی در برگزاری چنین رویدادهایی تأکید داشت.

فلسفه اسلامی؛ مبنای تعیین اهداف و جهتدهی به ظرفیتهای دانشگاه
رئیس دانشگاه رازی با اشاره به ارتباط موضوع همایش با مأموریتها و رویکردهای راهبردی دانشگاه، دو موضوع اساسی را در این زمینه مطرح کرد و گفت: یکی از مهمترین پرسشهای پیشروی مدیریت دانشگاه، این است که توان علمی، ظرفیتهای انسانی و منابع مادی دانشگاه باید در چه مسیری و با چه هدفی به کار گرفته شوند.
دکتر فتحاللهی با اشاره به ظرفیتهای دانشگاه رازی، اظهار داشت: این دانشگاه با برخورداری از حدود ۱۲ هزار دانشجو، ۴۸۰ عضو هیئت علمی و نزدیک به ۹۰۰ نفر نیروی انسانی در بخشهای مختلف، از امکانات و ظرفیتهای گستردهای برخوردار است که بهرهبرداری اثربخش از آنها نیازمند مبانی نظری و چارچوبهای فکری روشن است.
وی با تأکید بر نقش بنیادین فلسفه در تعیین جهتگیریهای کلان دانشگاه تصریح کرد: مبانی فلسفی، بهویژه فلسفه اسلامی، میتوانند در تبیین اهداف و تعیین اولویتهای راهبردی دانشگاه نقشآفرین باشند. فلسفه مشخص میکند منابع و ظرفیتهای دانشگاه باید در خدمت چه اهدافی قرار گیرند و بر اساس چه مبانی فکری و ارزشی هدایت شوند.
حکمت عملی؛ حلقه اتصال مبانی نظری به سازوکارهای اجرایی
رئیس دانشگاه رازی در ادامه، با تفکیک میان هدفگذاری و چگونگی تحقق اهداف، حکمت عملی را حلقه اتصال مبانی نظری به اقدامات اجرایی دانست و اظهار داشت: اگر مبانی فلسفی، چارچوب تعیین اهداف و جهتگیریهای کلان دانشگاه را مشخص میکنند، حکمت عملی ناظر بر چگونگی تحقق این اهداف و تبدیل آنها به برنامهها و سازوکارهای اجرایی است.
وی افزود: مجموعه قوانین، مقررات و آییننامههای دانشگاه، از آییننامههای استخدامی اعضای هیئت علمی و کارکنان گرفته تا مقررات مالی و معاملاتی، آییننامههای ترفیع و ضوابط آموزشی و پژوهشی، باید بهگونهای تنظیم و اجرا شوند که در خدمت تحقق اهداف و آرمانهای ترسیمشده بر اساس مبانی فلسفی و فکری دانشگاه باشند.
دکتر فتحاللهی تأکید کرد: زمانی میتوان از اثربخشی نظام مدیریتی و اجرایی دانشگاه سخن گفت که میان مبانی نظری، اهداف تعیینشده و سازوکارهای اجرایی، ارتباطی منسجم و هدفمند برقرار باشد.
پیوند عقلانیت و معنویت؛ ضرورتی برای حکمرانی فرهنگی
وی در بخش دیگری از سخنان خود، پیوند عقلانیت و معنویت را یکی از الزامات اساسی تحقق اهداف دانشگاهی و اجتماعی دانست و با اشاره به دیدگاههای علامه طباطبایی اظهار داشت: توجه همزمان به عقلانیت و معنویت میتواند زمینهساز شکلگیری نگرشی جامع در حوزههای علمی، فرهنگی و مدیریتی باشد.

رئیس دانشگاه رازی با اشاره به توجه یونسکو به این موضوع و معرفی علامه طباطبایی بهعنوان نماد عقلانیت و معنویت در چارچوب برنامههای سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ خاطرنشان کرد: ترکیب عقلانیت و معنویت، افزون بر جایگاه فلسفی و معرفتی، در عرصه حکمرانی فرهنگی نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است و در بیانات و دیدگاههای رهبر شهید نیز بهعنوان یکی از دغدغههای مهم مورد تأکید قرار گرفته است.
بهرهوری؛ حاصل پیوند اثربخشی و کارایی
دکتر فتحاللهی در ادامه، با تشریح ارتباط مباحث فلسفی با مسئله پیشرفت، بهرهوری را یکی از مهمترین عوامل پیشرفت جوامع دانست و گفت: در ادبیات اقتصادی، بهرهوری تابعی از دو مؤلفه اثربخشی و کارایی است؛ اثربخشی به معنای انجام کار درست و کارایی به معنای درست انجام دادن آن کار است.
وی با طرح این پرسش که چگونه میتوان تشخیص داد چه کاری درست است، اظهار داشت: انسان بدون اتکا به مبانی نظری و معرفتی، قادر به تعیین تمامی مصادیق و معیارهای کار درست نیست؛ از همین رو، مبانی فلسفی در تبیین جهتگیریها و تشخیص اهداف صحیح نقش تعیینکنندهای دارند.
رئیس دانشگاه رازی ادامه داد: اگر از ابتدا هدف و مسیر درستی برای انجام یک فعالیت تعریف نشود، حتی اجرای آن با بالاترین سطح کارایی نیز لزوماً به نتیجه مطلوب منتهی نخواهد شد. بنابراین، پیش از تأکید بر افزایش کارایی، باید درباره درستی اهداف و ماهیت فعالیتها اطمینان حاصل کرد.
وی تأکید کرد: تحقق پیشرفت واقعی مستلزم آن است که ابتدا کار درست بر اساس مبانی فکری، فلسفی و ارزشی تعریف شود و سپس با استفاده از سازوکارهای کارآمد، برای تحقق آن اقدام کنیم.
دکتر فتحاللهی در پایان ضمن ابراز امیدواری نسبت به بهرهگیری از دیدگاهها و نظرات استادان و صاحبنظران حاضر در همایش، بار دیگر از تمامی دستاندرکاران برگزاری این رویداد علمی و فرهنگی قدردانی کرد.
حجتالاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی: فلسفه اسلامی با پیوند عقل، شهود و وحی به افقهای گستردهتری از معرفت دست یافته است
حجتالاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی، مدیر اجرایی مجمع عالی حکمت اسلامی، در این همایش با تأکید بر اهمیت پاسداشت علم، حکمت و جایگاه علمی و فلسفی علامه طباطبایی، فلسفه را یکی از ارکان بنیادین نظام دانش بشری دانست و اظهار کرد: فلسفه در سنت فکری ایران، بهویژه در چارچوب حکمت اسلامی، از افقی گستردهتر برخوردار است و صرفاً به استدلال عقلی و تجربه حسی محدود نمیشود.

نفس انسانی؛ خاستگاه بنیادین معرفت و کمال
وی با تبیین مبانی انسانشناختی فلسفه اسلامی، نفس انسان را حقیقتی دارای ظرفیتهای گسترده معرفتی و کمالی دانست و اظهار کرد: در منظومه فکری اسلام، نفس منشأ اصلی ادراک و شناخت است و شکوفایی استعدادهای درونی آن، زمینهساز دستیابی انسان به مراتب بالاتر معرفت و سعادت خواهد بود.
حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی با اشاره به مراتب مختلف شناخت افزود: ادراکات حسی از طریق ابزارهایی مانند چشم و گوش صورت میگیرند، اما حقیقت ادراک به نفس انسانی بازمیگردد. از این منظر، نباید معرفت انسان را به دریافتهای حسی و ابزارهای جسمانی محدود کرد.
عقل؛ نقطه آغاز انسانیت و فراتر از ادراکات حسی
این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر جایگاه عقل در شکلگیری حقیقت انسانی تصریح کرد: فعالیتهایی مانند خوردن، آشامیدن، دیدن و شنیدن بهتنهایی بیانگر حقیقت انسانیت نیستند؛ آنچه انسان را به مرتبهای فراتر از حیات حسی و حیوانی ارتقا میدهد، برخورداری از عقل و توانایی تعقل است.
وی افزود: با ورود انسان به مرتبه عقل، افق تازهای از معرفت گشوده میشود که به دریافتهای حسی محدود نیست. عقل سرمایه بنیادین انسان برای شناخت حقایق است و زمینه ورود به مراتب بالاتر شناخت، از جمله معرفت شهودی را فراهم میکند.
فلسفه اسلامی؛ فراتر از عقلگرایی صرف
حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی با اشاره به تفاوت سنت فلسفی اسلامی با برخی جریانهای فلسفی معاصر غرب اظهار کرد: فلسفه اسلامی ضمن اعتباربخشی به عقل و استدلال، ظرفیتهای شهود و معرفت وحیانی را نیز در نظام شناخت به رسمیت میشناسد؛ در حالی که برخی جریانهای فلسفی معاصر، قلمرو شناخت را عمدتاً به عقل و تجربه حسی محدود میکنند.

وی خاطرنشان کرد: فلسفه اسلامی با بهرهگیری از میراث عقلانی گذشتگان و پیوند آن با آموزههای وحیانی، قلمرو معرفت را توسعه داده است. بر این اساس، شناخت حقیقت صرفاً به استدلال عقلی محدود نمیشود و شهود و دریافت مستقیم حقیقت نیز از جایگاه مهمی برخوردار است.
وحی؛ افق برتر معرفت در حکمت اسلامی
این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر نقش معرفت وحیانی در تکامل فلسفه اسلامی بیان کرد: در منظومه معرفتی اسلام، عقل، قلب و شهود و وحی، مجاری مختلف شناخت هستند که هر یک ظرفیت خاصی از حقیقت را آشکار میکنند.
وی افزود: فلسفه اسلامی با بهرهگیری از ظرفیت عقل و گشودن افق شهود و معرفت عرفانی، امکان شناخت گستردهتری را فراهم کرده است. معرفت وحیانی نیز با وجود فراتر بودن از محدودیتهای متعارف عقل بشری، قابلیت تبیین و تقریر عقلانی دارد و میتواند افقهای عمیقتری از حقیقت را پیش روی انسان قرار دهد.
علامه طباطبایی؛ تبلور پیوند فلسفه و معرفت وحیانی
حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به جایگاه علمی علامه طباطبایی، تفسیر المیزان را از آثار برجسته در گسترش افقهای معرفتی جهان اسلام دانست و اظهار کرد: علامه با بهرهگیری عمیق از معارف قرآن کریم، افق تازهای در فهم و تبیین مسائل فلسفی و معرفتی گشود.
وی با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی در برخی مباحث تفسیری و معرفتی افزود: رویکرد علامه نشان میدهد که در برخی موضوعات، معارف وحیانی و روایی از عمق و استحکامی برخوردارند که میتوانند افق مستقلی برای فهم حقیقت فراهم کنند. این مسئله به معنای نفی عقل و برهان نیست، بلکه بیانگر جامعیت نظام معرفتی ایشان است.
فارابی؛ جامع عقل ابنسینایی و ذوق صدرایی
مدیر اجرایی مجمع عالی حکمت اسلامی با اشاره به جایگاه فارابی در تاریخ فلسفه اسلامی اظهار کرد: علامه طباطبایی از فارابی بهعنوان حکیمی ممتاز و برخوردار از جامعیت علمی کمنظیر یاد میکرد و معتقد بود که وی توانسته است میان رویکرد عقلانی ابنسینا و ظرفیتهای شهودی و ذوقی ملاصدرا پیوند برقرار کند.
وی افزود: در نگاه علامه طباطبایی، فارابی از یکسو از عمق حکمت متعالیه و از سوی دیگر از قدرت تحلیل منطقی و استدلالی برخوردار بوده است. این جامعیت نشاندهنده امکان همافزایی میان عقل، برهان و شهود در سنت فلسفی اسلامی است.
همافزایی عقل، شهود و وحی؛ مبنای جامعیت فلسفه اسلامی
حجتالاسلام والمسلمین جوادی آملی در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: حس و تجربه، عقل، شهود و وحی هر یک مجرای خاصی برای دستیابی به حقیقت هستند و نباید این مراتب معرفتی را در برابر یکدیگر قرار داد.
وی خاطرنشان کرد: همانگونه که قوای حسی انسان با وجود تفاوت در کارکرد، در هماهنگی با یکدیگر فعالیت میکنند، مراتب مختلف شناخت نیز میتوانند در یک نظام معرفتی جامع و هماهنگ قرار گیرند.
این استاد حوزه و دانشگاه در پایان تأکید کرد: فلسفه اسلامی با اعتباربخشی به عقل و تجربه و در عین حال به رسمیت شناختن شهود و وحی، از ظرفیت گستردهای برای تبیین حقیقت برخوردار است و معرفی این میراث عمیق حکمی و فلسفی به جامعه علمی جهان باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
دکتر محمدباقر خراسانی: معرفی میراث فلسفی ایران نیازمند برنامهریزی ملی و بینالمللی است
دکتر محمدباقر خراسانی، دبیر اجرایی دوازدهمین ویژهبرنامه بزرگداشت علامه طباطبایی، با اشاره به همزمانی این رویداد با آغاز نخستین هفته حکمت و فلسفه، بر ضرورت معرفی ظرفیتهای فلسفه اسلامی و بازخوانی میراث اندیشمندان برجسته ایرانی تأکید کرد.

از تجربه کنگره جهانی فلسفه تا شکلگیری ایده هفته حکمت و فلسفه
دکتر خراسانی با اشاره به برگزاری کنگره جهانی روز فلسفه در ایران در سال ۱۳۸۹ اظهار کرد: در این رویداد بینالمللی که با حضور اندیشمندانی از حدود ۷۰ کشور برگزار شد، کمیسیون تخصصی فلسفه اسلامی با مسئولیت مجمع عالی حکمت اسلامی فعالیت داشت و حدود ۱۰۰ مقاله معتبر در این بخش پذیرفته شد.
وی افزود: طرح دیدگاههای اندیشمندان ایرانی درباره شخصیتهایی همچون فارابی، ابنسینا، سهروردی، ملاصدرا، خواجه نصیرالدین طوسی و علامه طباطبایی، ضرورت معرفی گستردهتر این میراث فکری به جامعه علمی جهان را آشکار کرد.
دبیر اجرایی این برنامه با اشاره به مناسبتهای مرتبط با هفته حکمت و فلسفه گفت: پیشنهاد شده است فاصله زمانی ۲۴ آبان، سالروز رحلت علامه طباطبایی، تا ۳۰ آبان، روز بزرگداشت فارابی و همزمان با روز جهانی فلسفه، بهعنوان هفته حکمت و فلسفه نامگذاری شود.
وی همچنین از پیگیری این پیشنهاد از طریق رایزنی با دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی خبر داد و افزود: طراحی و راهاندازی جایزه جهانی حکمت با نشان علامه طباطبایی نیز از برنامههای بلندمدت این مجموعه برای معرفی و تجلیل از شخصیتهای برجسته این حوزه در سطح بینالمللی است.
دکتر خراسانی با تشریح گستره فعالیتهای دوازدهمین دوره بزرگداشت علامه طباطبایی اظهار کرد: امسال بیش از ۲۰۰ رویداد در ۲۳ استان و حدود ۶۴ شهرستان کشور برگزار شده و برنامههایی نیز در حدود پنج کشور خارجی اجرا شده است.
وی با اشاره به استقبال مخاطبان بینالمللی افزود: این برنامهها ظرفیت قابل توجهی برای معرفی حکمت اسلامی در خارج از کشور ایجاد کردهاند و درخواستهایی نیز برای طراحی دورههای آموزشی در حوزه حکمت متعالیه مطرح شده است.
بازخوانی ابعاد اجتماعی و سیاسی شخصیت علامه طباطبایی
دبیر اجرایی دوازدهمین ویژهبرنامه بزرگداشت علامه طباطبایی با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد مختلف شخصیت ایشان تصریح کرد: علامه طباطبایی را نباید صرفاً چهرهای علمی و فلسفی دانست؛ بررسی اسناد تاریخی نشان میدهد که ایشان نسبت به مسائل اجتماعی و سیاسی زمان خود نیز آگاهی و مسئولیتپذیری داشته است.
وی با اشاره به فعالیتهای علامه در حمایت از مبارزان فلسطینی در سال ۱۳۴۹، اظهار کرد: همکاری ایشان با شهید آیتالله مرتضی مطهری و مرحوم موسوی زنجانی برای جمعآوری کمکهای مالی، نشاندهنده توجه علامه به مسائل جهان اسلام و مسئولیتهای اجتماعی عالمان دینی است.
دکتر خراسانی با اشاره به دستاوردهای پژوهشی این برنامهها گفت: طی ۱۱ دوره گذشته، حدود ۳۰۸ نشست تخصصی برگزار شده و حاصل این فعالیتها در قالب ۱۰ یادنامه درباره علامه طباطبایی به چاپ رسیده است.
وی افزود: انتشار محتوای علمی این نشستها در پایگاه اطلاعرسانی مجموعه حکمت اسلامی و بارگذاری حدود ۱۲۰ مقاله ارائهشده در کنگره نیز در دستور کار قرار دارد تا پژوهشگران به منابع مرتبط با اندیشههای علامه دسترسی داشته باشند.
علامه طباطبایی؛ بنیانگذار یک جریان فکری ماندگار
دبیر اجرایی این برنامه در پایان تأکید کرد: علامه طباطبایی را باید بنیانگذار یک مکتب و جریان فکری اثرگذار در تاریخ معاصر حوزههای علمیه و اندیشه اسلامی دانست؛ جریانی که از طریق شاگردان برجسته ایشان استمرار یافته و در عرصههای مختلف علمی و فلسفی توسعه پیدا کرده است.
وی با اشاره به جایگاه علمی آیتاللهالعظمی جوادی آملی بهعنوان یکی از برجستهترین شاگردان مکتب علامه، بر ضرورت استمرار و تقویت این جریان فکری و معرفی ظرفیتهای آن در سطح ملی و بینالمللی تأکید کرد.
حجتالاسلام والمسلمین امانالله نریمانی: علامه طباطبایی و امام خمینی (ره) از چهرههای کمنظیر تاریخ علوم اسلامی در جامعیت علمی بودند
حجتالاسلام والمسلمین امانالله نریمانی، نماینده مردم کرمانشاه در مجلس خبرگان رهبری، در این همایش با اشاره به پیشینه فلسفه در ایران و جهان اسلام، جایگاه مکاتب فلسفی اسلامی و نقش اندیشمندان برجسته در تداوم این سنت فکری را تشریح کرد.

حجتالاسلام والمسلمین نریمانی با اشاره به سابقه فلسفه در ایران باستان اظهار کرد: ایران از پیشینهای عمیق در اندیشه فلسفی برخوردار است و بخشی از این میراث در دورههای بعد، بهویژه با تلاش اندیشمندانی همچون شیخ شهابالدین سهروردی، در قالب حکمت اشراق بازخوانی و توسعه یافت.
وی افزود: در سنت فلسفی جهان اسلام، سه جریان برجسته حکمت مشاء، حکمت اشراق و حکمت متعالیه شکل گرفتهاند که هر یک در تکامل اندیشه فلسفی سهم اساسی داشتهاند. حکمت متعالیه نیز با بهرهگیری از ظرفیتهای دو مکتب مشاء و اشراق، افق تازهای در فلسفه اسلامی گشود.
جامعیت علمی؛ از ادبیات و منطق تا عرفان نظری
نماینده مردم کرمانشاه در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به مراحل آموزش علوم اسلامی و انسانی اظهار کرد: مسیر سنتی تحصیل در این حوزهها از ادبیات آغاز میشود و پس از منطق، اصول، فقه و فلسفه، به عرفان عملی و عرفان نظری میرسد.
وی تصریح کرد: تسلط عمیق بر هر یک از این دانشها نیازمند سالها تحصیل و پژوهش است و افرادی که بتوانند در همه این حوزهها به مراتب بالای علمی دست یابند، در تاریخ علوم اسلامی بسیار اندک هستند.
حجتالاسلام والمسلمین نریمانی خاطرنشان کرد: علامه طباطبایی و امام خمینی (ره) از جمله شخصیتهایی هستند که توانستند میان حوزههای مختلف علوم اسلامی پیوندی عمیق و روشمند برقرار کنند و به جامعیت علمی کمنظیری دست یابند.
وی با اشاره به ماهیت عقلمحور و استدلالی فلسفه، استقبال محدود از این رشته را مرتبط با دشواریهای علمی و نیاز آن به توانایی بالای ذهنی و تحلیلی دانست.
حجتالاسلام والمسلمین نریمانی تأکید کرد: باید افرادی که از ظرفیت عقلانی، قدرت استدلال و توانایی تفکر عمیق برخوردارند، برای تحصیل و پژوهش در فلسفه شناسایی و هدایت شوند؛ زیرا ورود به این حوزه بدون آمادگی و استعداد کافی ممکن است به دلزدگی علمی منجر شود.
نماینده مردم کرمانشاه در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به نقش امام خمینی (ره) در گسترش آموزش فلسفه در حوزه علمیه قم اظهار کرد: امام خمینی (ره) با احساس ضرورت تقویت مباحث فلسفی، به تدریس این دانش پرداختند و در شمار استادان برجسته فلسفه حوزه قرار گرفتند.
وی افزود: پس از ورود علامه طباطبایی به قم و آغاز فعالیتهای فلسفی ایشان، امام خمینی (ره) شاگردان خود را به بهرهگیری از محضر علامه تشویق کردند. در نتیجه این رویکرد، شخصیتهایی همچون شهید آیتالله مرتضی مطهری و آیتالله حسینعلی منتظری در درسهای فلسفی علامه حضور یافتند.
علامه طباطبایی و امام خمینی (ره)؛ الگوهای جامعیت علمی
حجتالاسلام والمسلمین نریمانی در جمعبندی سخنان خود، بار دیگر بر دشواری دستیابی به جامعیت علمی در رشتههای مختلف علوم اسلامی تأکید کرد و گفت: شمار افرادی که توانستهاند در حوزههایی همچون ادبیات، منطق، اصول، فقه، فلسفه و عرفان به مراتب بالای علمی دست یابند، بسیار محدود است.
وی خاطرنشان کرد: علامه طباطبایی و امام خمینی (ره) از برجستهترین نمونههای این جامعیت علمی به شمار میروند و مسیر علمی و فکری آنان میتواند الگویی ارزشمند برای نسل جدید پژوهشگران و دانشپژوهان علوم اسلامی و انسانی باشد.
دکتر حسن فرطوسی: پیوند عقلانیت و معنویت برای تضمین آینده بشریت ضروری است
دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، در این همایش با اشاره به اهمیت روز جهانی فلسفه اظهار کرد: فلسفه فرصتی برای درنگ و بازاندیشی درباره مفاهیم بنیادین زندگی و جایگاه انسان در جهان فراهم میکند و این مناسبت زمینهای برای توجه دوباره به اهمیت اندیشیدن است.

عقلانیت بدون معنویت، آینده بشریت را با مخاطره مواجه میکند
دکتر فرطوسی با تأکید بر موضوع محوری همایش، یعنی نسبت فلسفه، عقلانیت و آینده جهان، تصریح کرد: علم در جهان امروز بر پایه عقلانیت شکل گرفته است، اما برای ایفای نقشی سازنده به روح و معنایی فراتر از محاسبات صرف عقلانی نیاز دارد.
وی افزود: علم و عقلانیت در صورت فاصله گرفتن از معنویت و ارزشهای انسانی ممکن است بهجای فراهم کردن زمینه پیشرفت و سعادت بشر، به ابزارهایی برای تخریب و خشونت تبدیل شوند. از این رو، یکی از مخاطرات جدی آینده بشریت، فقدان پیوند میان عقلانیت علمی و معنویت است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، حضور استادان، مسئولان، پژوهشگران و دانشجویان در این همایش را نشانه اهمیت اندیشه و فرهنگ در جامعه ایرانی دانست.
وی اظهار کرد: استقبال از چنین نشستهایی در شرایطی که جامعه با مسائل اقتصادی، اجتماعی و تهدیدهای مختلف مواجه است، نشان میدهد که مفاهیم فرهنگی و فکری همچنان در میان مردم ایران از جایگاه مهمی برخوردارند.
فرطوسی همچنین با اشاره به توجه ایرانیان به میراث فرهنگی، دانشگاهها و مراکز علمی کشور در مجامع بینالمللی، این موضوع را بیانگر مسئولیتپذیری جامعه نسبت به هویت تاریخی، فرهنگی و علمی خود دانست.
وی در ادامه با محور قرار دادن شخصیت علامه طباطبایی اظهار کرد: جایگاه علمی و فلسفی، دانش ریاضی، عرفان و تفسیر این اندیشمند برجسته شناختهشده است، اما ابعاد مختلف شخصیت و سیره علمی ایشان همچنان نیازمند بازخوانی و بررسی بیشتر است.
فرطوسی با اشاره به استمرار فعالیت علمی علامه در مواجهه با دشواریهای اقتصادی و اجتماعی افزود: عظمت شخصیت ایشان تنها در دانش گسترده و آثار علمی خلاصه نمیشود، بلکه ویژگیهای اخلاقی، معنوی و تربیت شاگردان برجسته نیز از ابعاد مهم مکتب فکری ایشان به شمار میروند.
اخلاص، سکوت و مهر؛ ویژگیهای برجسته مکتب علامه طباطبایی
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران سه مؤلفه اخلاص، سکوت و مهر را از ویژگیهای مهم سیره علمی و اخلاقی علامه طباطبایی برشمرد و اظهار کرد: در منظومه فکری علامه، فعالیت علمی از تحصیل و تدریس تا تألیف و سخن گفتن، باید از جهتگیری معنوی و نیت صحیح برخوردار باشد.
وی همچنین سکوت را فرصتی برای تأمل، خودشناسی و شناخت عمیقتر حقیقت دانست و افزود: در جهان امروز که انسان با انبوه اطلاعات و محرکهای بیرونی مواجه است، توجه به سکوت و تأمل میتواند زمینهساز خودآگاهی و بازاندیشی باشد.
فرطوسی در ادامه با تأکید بر جایگاه محبت و مهرورزی در شخصیت علامه طباطبایی تصریح کرد: اخلاص و سکوت در کنار یکدیگر، در شخصیت ایشان به نگرشی مبتنی بر محبت و انساندوستی منتهی شده بود.
وی افزود: توجه به مهر و محبت در اندیشه علامه، نشاندهنده پیوند عمیق معرفت، معنویت و ارزشهای انسانی است و بازخوانی این ابعاد میتواند برای جامعه معاصر نیز آموزنده و راهگشا باشد.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به اهتمام این کمیسیون و سازمان یونسکو برای معرفی مفاخر علمی و فرهنگی ایران اظهار کرد: اختصاص دو سال متوالی به نام علامه طباطبایی، فرصتی ارزشمند برای معرفی اندیشهها و میراث علمی و معنوی این شخصیت برجسته در سطح ملی و بینالمللی فراهم کرده است.
وی روز جهانی فلسفه را فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه انسان، مسئولیت علم و ضرورت پیوند عقلانیت با معنویت دانست و بر بهرهگیری از میراث حکمی و فلسفی ایران و اسلام برای مواجهه خردمندانه با چالشهای جهان معاصر تأکید کرد.
دکتر اسدالله آژیر: گشودگی فکری، فروتنی علمی و تعامل انتقادی از ویژگیهای برجسته منش فلسفی علامه طباطبایی است
دکتر اسدالله آژیر، عضو هیئت علمی گروه آموزشی الهیات دانشگاه رازی، در این همایش با اشاره به ابعاد اخلاقی و منش علمی علامه سیدمحمدحسین طباطبایی، بر اهمیت توجه به اخلاق فلسفهورزی در کنار مباحث روششناختی و معرفتشناختی تأکید کرد.

دکتر آژیر با اشاره به ویژگیهای شخصیتی علامه طباطبایی اظهار کرد: فروتنی و دوری از تکبر علمی از برجستهترین خصایص ایشان بود و آثار این ویژگی را میتوان در پرورش شاگردان برجسته و تأثیرگذاری گسترده علمی و فکری ایشان مشاهده کرد.
وی افزود: مطالعه آثار و روایتهای شاگردان علامه درباره منش فردی و علمی ایشان میتواند برای نسل جوان و دانشجویان فلسفه آموزنده باشد.
گشودگی در برابر حقیقت؛ نشانه بلوغ فکری و علمی
عضو هیئت علمی دانشگاه رازی، گشودگی فکری را از مهمترین ویژگیهای علامه طباطبایی دانست و اظهار کرد: برخورداری از جایگاه علمی ممتاز، مانع از پذیرش نقد و بازنگری در دیدگاهها نمیشود و این ویژگی را باید از نتایج فروتنی و آزادگی فکری دانست.
وی تأکید کرد: آمادگی برای بررسی دیدگاههای انتقادی و احتمال تجدیدنظر در داوریهای پیشین، از ویژگیهای مهم یک شخصیت علمی است و پژوهشگران فلسفه نیز باید از تعصب نسبت به دانستههای خود پرهیز کنند.
ضرورت تعامل با فلسفههای غربی بهجای تقابل
آژیر با تأکید بر ضرورت شناخت جریانهای فلسفی جهان اظهار کرد: بهتر است بهجای استفاده از تعبیر کلی فلسفه غرب، از عنوان فلسفههای غربی استفاده شود؛ زیرا با مجموعهای متنوع از مکاتب و رویکردهای فلسفی مواجه هستیم که هر یک مبانی و ظرفیتهای خاص خود را دارند.
وی افزود: بسیاری از این جریانها قابلیت گفتوگو و تعامل دارند و نباید مواجهه با آنها از ابتدا بر اساس تقابل تعریف شود؛ زیرا چنین رویکردی امکان شناخت متقابل و انتقال ظرفیتهای فکری را محدود میکند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه رازی با اشاره به ضرورت تفکیک باور به حقانیت یک مکتب فلسفی از شیوه مواجهه با مکاتب دیگر تصریح کرد: اعتقاد به مبانی فلسفی و فکری خود نباید به انحصارگرایی در عرصه گفتوگو و تعامل علمی منجر شود.
وی خاطرنشان کرد: میتوان ضمن دفاع مستدل از مبانی فلسفه الهی، برای شنیدن و بررسی دیدگاههای دیگر نیز مجال فراهم کرد. این رویکرد به معنای عدول از مبانی فکری نیست، بلکه زمینهای برای تبیین دقیقتر و استدلالی دیدگاهها فراهم میکند.
توسعه فلسفه اسلامی در گرو تعامل با علوم انسانی
دکتر آژیر با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای علوم انسانی برای تبیین و گسترش فلسفه اسلامی اظهار کرد: محدود کردن عرصه فلسفه اسلامی و حکمت الهی به فضای بسته و انحصاری، به رشد و بالندگی این حوزه کمک نمیکند.
وی افزود: شناخت انسان، جامعه و مسائل بنیادین زندگی معاصر، نیازمند گفتوگو با حوزههای مختلف علوم انسانی است. حتی در مواجهه با مبانی و پیشفرضهای مورد نقد این علوم نیز باید از شناخت، گفتوگو و استدلال بهره گرفت.
دکتر آژیر در پایان تأکید کرد: تعامل انتقادی با جریانهای فلسفی و علوم انسانی معاصر، فرصتی برای معرفی ظرفیتهای حکمت اسلامی فراهم میکند و انزوا و پرهیز از گفتوگو میتواند دامنه اثرگذاری این میراث فکری را محدود سازد.
تصاویر این مراسم را در ادامه ببینید:
